7 vấn đề cản trở con người xây căn cứ trên Mặt Trăng
Để sinh sống lâu dài trên Mặt Trăng, con người phải giải quyết hàng loạt thách thức về năng lượng, khai thác tài nguyên, bức xạ và xây dựng cơ sở hạ tầng.
Đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng đã khó, nhưng xây dựng căn cứ hoạt động tại đây trong nhiều tháng hay nhiều năm còn phức tạp hơn.
Một căn cứ lâu dài không chỉ cần tàu đổ bộ và nơi ở kín khí, mà còn phải có nguồn điện ổn định, hệ thống tái chế nước, khả năng khai thác tài nguyên và cơ sở hạ tầng chịu được môi trường khắc nghiệt.
NASA đang phát triển nhiều công nghệ phục vụ kế hoạch xây dựng căn cứ gần cực Nam Mặt Trăng. Tuy nhiên, phần lớn vẫn cần được thử nghiệm và tích hợp trong điều kiện thực tế.
Duy trì nguồn điện suốt đêm trên Mặt Trăng

NASA phát triển pin mặt trời thẳng đứng tận dụng ánh sáng gần hai cực của Mặt Trăng. (Ảnh: NASA)
Pin mặt trời là giải pháp cung cấp điện phổ biến, nhưng không thể hoạt động liên tục ở mọi vị trí. Trên Mặt Trăng, mỗi giai đoạn ban ngày hoặc ban đêm kéo dài 14 ngày Trái Đất, trong khi một số khu vực gần hai cực gần như không nhận được ánh sáng.
Vì vậy căn cứ cần hệ thống lưu trữ năng lượng đủ lớn để duy trì điện và nhiệt trong thời gian dài không có nắng.
NASA đang phát triển các dàn pin mặt trời thẳng đứng để tận dụng ánh sáng gần hai cực, đồng thời nghiên cứu nguồn điện hạt nhân. Trong đó, lò phản ứng phân hạch cỡ nhỏ có thể cung cấp điện liên tục, không phụ thuộc thời tiết hay chu kỳ ngày đêm.
Cơ quan này đặt mục tiêu đưa lò phản ứng Lunar Reactor-1 lên Mặt Trăng vào năm 2030, nhưng công nghệ và mạng lưới phân phối điện vẫn cần được hoàn thiện.
Khai thác nước và oxy tại chỗ

NASA thử nghiệm lò phản ứng nhiệt cacbon để chiết xuất oxy từ đất Mặt Trăng. (Ảnh: NASA)
Vận chuyển toàn bộ nước, oxy và nhiên liệu từ Trái Đất khiến chi phí duy trì căn cứ rất tốn kém. Giải pháp tối ưu là khai thác tài nguyên sẵn có trên Mặt Trăng.
Những miệng hố nằm trong bóng tối vĩnh viễn gần cực Nam có thể chứa băng nước. Nếu khai thác được, nguồn nước này có thể phục vụ sinh hoạt, duy trì sự sống và phân tách thành hydro, oxy để sản xuất nhiên liệu đẩy cho tên lửa.
Oxy còn tồn tại dưới dạng liên kết hóa học trong khoáng chất của lớp đất đá Mặt Trăng, gọi là regolith. Năm 2026, NASA thử nghiệm nguyên mẫu sử dụng năng lượng mặt trời và phản ứng nhiệt hóa với carbon để tách oxy từ đất Mặt Trăng mô phỏng.
Tuy nhiên, sản xuất nước và oxy ở quy mô đủ lớn, ổn định vẫn là thách thức chưa được giải quyết.
Tái chế không khí và nước trong thời gian dài
Phi hành gia không thể liên tục chờ nguồn tiếp tế từ Trái Đất. Căn cứ cần hệ thống tự động xử lý nước thải, loại bỏ CO2, kiểm soát độ ẩm và duy trì không khí có thể hít thở.
Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) hiện có hệ thống kiểm soát môi trường và duy trì sự sống ECLSS, thu hồi khoảng 90% lượng nước, đồng thời tạo oxy bằng phương pháp điện phân.
Tuy nhiên, căn cứ Mặt Trăng đòi hỏi thiết bị hoạt động bền bỉ hơn, ít cần bảo trì và có khả năng xử lý sự cố khi nguồn tiếp tế hạn chế. Về lâu dài, hệ thống còn phải tái chế chất thải và thu hồi những vật liệu có thể tái sử dụng.
Ngăn bụi Mặt Trăng phá hỏng thiết bị

NASA phát triển lá chắn sử dụng điện trường đẩy các hạt bụi khỏi bề mặt. (Ảnh: NASA)
Bụi Mặt Trăng có các hạt sắc nhọn, dễ gây mài mòn và mang điện tích tĩnh, khiến chúng bám chặt vào bộ đồ phi hành gia, thiết bị và tấm pin mặt trời.
Trong các sứ mệnh Apollo, bụi từng gây nhiều khó khăn cho phi hành gia. Nếu tiếp xúc lâu dài, chúng có thể làm hỏng khớp cơ khí, giảm hiệu suất thiết bị và gây nguy hiểm khi lọt vào không gian sinh hoạt.
NASA đang phát triển công nghệ lá chắn bụi điện động, sử dụng điện trường để đẩy các hạt bụi khỏi bề mặt. Thiết bị đã loại bỏ thành công bụi Mặt Trăng trong sứ mệnh Blue Ghost Mission 1 tháng 3/2025.
Tuy nhiên, một căn cứ vẫn cần thêm khoang chuyển tiếp, bộ lọc, gioăng chống bụi và hệ thống vệ sinh chuyên dụng.
Bảo vệ phi hành gia khỏi bức xạ

Ý tưởng sử dụng lớp đất đá Mặt Trăng bảo vệ căn cứ khỏi bức xạ và thiên thạch. (Ảnh: Academia)
Khác Trái Đất, Mặt Trăng không có khí quyển đáng kể hay từ trường toàn cầu để bảo vệ con người khỏi bức xạ vũ trụ và những đợt bùng phát hạt năng lượng cao từ Mặt Trời.
Vì vậy, nơi ở có điều áp thông thường chưa đủ bảo đảm an toàn. Một giải pháp được nghiên cứu là phủ lớp đất đá Mặt Trăng dày lên khu sinh hoạt, tạo lá chắn chống bức xạ và thiên thạch siêu nhỏ.
NASA cũng xem xét xây dựng khu trú ẩn riêng để phi hành gia sử dụng khi Mặt Trời hoạt động mạnh. Thách thức nằm ở việc cân bằng giữa khả năng bảo vệ, khối lượng xây dựng, nguồn vật liệu sẵn có và yêu cầu duy trì môi trường sống an toàn, tiện nghi.
Xây dựng cơ sở hạ tầng bằng robot

Việc xây dựng căn cứ lâu dài trên Mặt Trăng còn đối mặt nhiều thách thức kỹ thuật. (Ảnh: NASA)
Nếu phi hành gia phải trực tiếp xây dựng hạ tầng, họ sẽ mất nhiều thời gian và phải tiếp xúc với môi trường nguy hiểm.
NASA đang phát triển robot đào đất tự động có khả năng đào, thu gom và vận chuyển đất đá Mặt Trăng để chuẩn bị mặt bằng.
Các nhà nghiên cứu cũng tìm cách sử dụng công nghệ in 3D, biến vật liệu địa phương thành cấu kiện xây dựng.
Tuy nhiên, thách thức nằm ở việc robot phải vận hành trong điều kiện trọng lực thấp, nhiệt độ khắc nghiệt và bụi có tính mài mòn cao, đồng thời phối hợp công việc với sự giám sát hạn chế từ Trái Đất.
Thiết lập mạng lưới liên lạc và định vị
Một căn cứ cần duy trì kết nối giữa phi hành gia, xe tự hành, tàu đổ bộ và các vệ tinh. Điều này đặc biệt khó ở cực Nam Mặt Trăng, nơi địa hình có thể chắn tín hiệu truyền trực tiếp về Trái Đất.
NASA đang phát triển LunaNet, mạng lưới liên lạc và định vị có nguyên lý tương tự Internet. Các vệ tinh chuyển tiếp sẽ hỗ trợ liên lạc ở những khu vực khuất tầm nhìn, đồng thời giúp phương tiện xác định vị trí mà không phụ thuộc hoàn toàn vào Trái Đất.
Tháng 9 năm nay, NASA cũng trao hợp đồng phát triển hệ thống liên lạc 5G tích hợp Wi-Fi 6 trên Mặt Trăng, hướng tới xây dựng mạng kết nối có thể mở rộng.
Theo kế hoạch của NASA, các sứ mệnh ban đầu sẽ thử nghiệm công nghệ và chuẩn bị mặt bằng, trước khi triển khai cơ sở hạ tầng và những khu sinh sống kết nối với nhau. Chỉ khi các hệ thống năng lượng, duy trì sự sống, xây dựng và liên lạc hoạt động đồng bộ, con người mới có thể tiến tới sinh sống lâu dài trên Mặt Trăng.
Nguồn VTC: https://vtcnews.vn/7-van-de-can-tro-con-nguoi-xay-can-cu-tren-mat-trang-ar1052592.html

