81 năm TTXVN: Từ phóng viên chiến trường đến nhà báo thời công nghệ số

Chặng đường 81 năm của Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) được ghi dấu bằng bản tin lịch sử ngày 15/9/1945 phát đi toàn thế giới toàn văn bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, rồi tới những bản tin, ảnh điện báo phát đi giữa mưa bom, bão lửa, những bức ảnh được truyền qua thiết bị telephoto.

Và giờ đây, trong thời đại công nghệ số, thông tin thông tấn hiện diện và được lan tỏa trên nhiều nền tảng số. Tinh thần làm chủ công nghệ ấy đã và đang được phát huy, kết nối mạch nguồn thông tin trong dòng chảy thời đại.

Hơn tám thập kỷ xây dựng, trưởng thành và phát triển của cơ quan thông tấn anh hùng được minh chứng bằng tinh thần “thần tốc, chuẩn xác và cống hiến” của những người làm báo thông tấn.

Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống TTXVN (15/9/1945 – 15/9/2026), Thể thao và Văn hóa có cuộc trao đổi với nhà báo Vũ Việt Trang, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc TTXVN, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, về hành trình từ công nghệ làm báo thời chiến đến chuyển đổi số và những giá trị cốt lõi trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Nhà báo Vũ Việt Trang, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc TTXVN, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương. Ảnh: TTXVN

Tiếp nối tinh thần làm chủ công nghệ

Phóng viên: Thưa bà, nhìn lại 81 năm phát triển, từ điện báo, vô tuyến, telephoto đến internet, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, đâu là những dấu mốc tiêu biểu cho tinh thần chủ động tiếp cận, làm chủ công nghệ của TTXVN? “Sợi chỉ đỏ” nào nối những thế hệ làm thông tấn thời chiến với công cuộc chuyển đổi số hôm nay?

Nhà báo Vũ Việt Trang: Tôi cho rằng nhìn lại lịch sử 81 năm qua của TTXVN, chúng ta có thể thấy kỹ thuật, công nghệ luôn gắn với những bước chuyển rất quan trọng của cơ quan Thông tấn quốc gia. Mỗi bước tiến của kỹ thuật, công nghệ đều giúp thông tin thông tấn vượt qua khoảng cách địa lý, vượt qua sự chia cắt của chiến tranh, chiếm lĩnh không gian toàn cầu, truyền đi nguồn tin chính thống của Việt Nam đến với công chúng trong nước và bạn bè quốc tế.

Điều vô cùng đáng trân trọng là các thế hệ đi trước đã nỗ lực làm chủ kỹ thuật, công nghệ trong những điều kiện vô cùng khó khăn. Thiết bị thiếu thốn, đường truyền hạn chế, chiến tranh ác liệt, nhưng dòng tin của TTXVN vẫn được duy trì. Sự hy sinh của gần 260 nhà báo liệt sỹ trong các cuộc chiến tranh giành độc lập, tự do của dân tộc đã khắc ghi trong lịch sử của cơ quan thông tấn anh hùng. Bởi mỗi bản tin là tiếng nói chính thức của Việt Nam, là nhiệm vụ chính trị và sứ mệnh thiêng liêng của những người làm báo thông tấn trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân.

Ngày nay, công nghệ đã thay đổi rất nhiều. Chúng ta nói đến internet, điện toán đám mây, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, các nền tảng số và những mô hình sản xuất nội dung hoàn toàn mới. Nhưng một điều không thay đổi: đó là tinh thần chủ động nghiên cứu, tìm giải pháp phù hợp và làm chủ công nghệ.

Trong tình hình mới, tinh thần ấy đã được chuyển hóa thành khát vọng đổi mới, khả năng thích ứng để có thể kể sinh động về câu chuyện Việt Nam đang vươn mình mạnh mẽ từng ngày.

Ngày 15/9/1945, Việt Nam Thông tấn xã – danh xưng do Bác Hồ chấp bút - phát đi toàn văn bản Tuyên ngôn Độc lập cùng với danh sách Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thông qua những bản tin bằng 3 thứ tiếng - tiếng Việt mang ký hiệu VNTTX (Việt Nam Thông tấn xã), tiếng Anh mang ký hiệu VNA (Vietnam News Agency) và tiếng Pháp mang ký hiệu AVI (Agence Vietnammien D'Infomation). Sự kiện này có ý nghĩa trọng đại không chỉ với TTXVN mà với cả dân tộc - Ngày 15 tháng 9 đã trở thành Ngày truyền thống của ngành thông tấn quốc gia. Ảnh: Tư liệu TTXVN

Phóng viên: Trong chiến tranh, sáng kiến kỹ thuật được sử dụng để vượt qua bom đạn, khoảng cách và sự chia cắt, bảo đảm dòng tin không bị gián đoạn. Những bài học nào từ thời kỳ ấy vẫn còn nguyên giá trị khi TTXVN hôm nay đứng trước những cuộc chuyển đổi công nghệ diễn ra ngày càng nhanh?

Nhà báo Vũ Việt Trang: Có lẽ bài học lớn nhất là con người phải làm chủ kỹ thuật và công nghệ, sáng tạo và tự chủ trong ứng dụng công nghệ chứ không để công nghệ dẫn dắt.

Trong chiến tranh, phương tiện kỹ thuật rất hạn chế. Những người làm thông tấn vừa phải bảo vệ thiết bị, bảo đảm đường truyền, vừa phải tìm mọi cách để tin, ảnh được phát đi nhanh nhất và chính xác nhất. Trong hoàn cảnh đó, những sáng kiến truyền tin vượt lên trên những tính toán của địch đã giúp cho dòng tin thông tấn không bao giờ ngừng chảy. Bài học cho thế hệ hôm nay là cần phải xác định rõ công nghệ không phải mục tiêu, mà là công cụ để hoàn thành nhiệm vụ.

Nếu chỉ chạy theo thiết bị hoặc xu hướng, chúng ta rất dễ rơi vào tình trạng đầu tư nhiều nhưng hiệu quả không tương xứng. Đảng ủy, Ban Lãnh đạo TTXVN đã xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ then chốt để tạo ra bước chuyển quan trọng trong mọi lĩnh vực hoạt động. Khung kiến trúc số của TTXVN đã xác định rõ hướng đi của TTXVN trong giai đoạn chuyển đổi số để tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Tôi nghĩ các thế hệ đi trước đã để lại cho chúng ta một bài học đến nay vẫn còn nguyên giá trị: khó khăn về phương tiện và kỹ thuật có thể vượt qua nếu con người đủ niềm tin, bản lĩnh, sáng tạo và trách nhiệm.

Ngày trước là làm sao truyền được một dòng tin qua bom đạn. Hôm nay là làm sao đưa được thông tin chuẩn xác tới người dùng trong một không gian số đầy nhiễu động với những ma trận của thuật toán được tạo ra để thu hút sự chú ý hơn là cung cấp thông tin cho công chúng. Hoàn cảnh khác nhau, nhưng yêu cầu về bản lĩnh của người làm thông tấn thì không thay đổi.

Tổng giám đốc TTXVN Vũ Việt Trang và ông Hwang Dae-il, Chủ tịch Hãng thông tấn Yonhap trao Thoả thuận hợp tác nghiệp vụ trong giai đoạn mới (Hà Quốc, 12/8/2025).

“Thần tốc, chuẩn xác, cống hiến” của người làm báo

Phóng viên: Nếu thách thức của thời chiến là làm cách nào đưa thông tin vượt qua bom đạn và khoảng cách địa lý, thì thách thức của thời đại số là bảo vệ sự thật, đưa thông tin chính thống chiếm lĩnh trên không gian mạng. TTXVN đang chuyển hóa tinh thần “thần tốc, chuẩn xác và cống hiến” trong hoạt động của mình như thế nào?

Nhà báo Vũ Việt Trang: Chưa bao giờ thông tin, thật và giả, được tạo ra và lan truyền nhanh như hiện nay. Nhưng cũng chưa bao giờ công chúng phải đối diện với nhiều tin giả, thông tin sai lệch như hiện nay.

Vì vậy, giá trị của báo chí chính thống là đưa thông tin đáng tin cậy nhất đến công chúng.

Đối với TTXVN, “thần tốc” trong thời đại số không chỉ được hiểu là đưa tin nhanh. Nhanh phải đi cùng khả năng phát hiện sớm vấn đề, khẩn trương xác minh và tổ chức thông tin kịp thời. “Chính xác” không chỉ là đúng từng con số, tên người hay địa điểm mà còn phải phản ánh đúng bản chất sự việc, đặt sự kiện trong đúng bối cảnh, và mang tính nhân văn bởi đằng sau mỗi con chữ là số phận của một con người, là uy tín của doanh nghiệp và quan trọng hơn, là vị thế của đất nước.

Đó chính là những giá trị truyền thống xuyên suốt trong lịch sử 81 năm của cơ quan thông tấn quốc gia.

Sáng 18/5/2026, tại Hà Nội, nhân kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 – 19/5/2026), chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam ra mắt ấn phẩm thông tin chuyên đề “Công nghệ và Tương lai”, nhằm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là ấn phẩm chuyên đề phát hành hằng tháng, cung cấp tài liệu tham khảo chuyên sâu phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và điều hành của Nhà nước trong lĩnh vực khoa học – công nghệ và chuyển đổi số. Ảnh: Lê Đông - TTXVN

Phóng viên: Phóng viên chiến trường năm xưa phải vận hành thiết bị trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt; người làm báo hôm nay phải làm chủ AI, dữ liệu và quy trình sản xuất đa nền tảng. TTXVN đang chuẩn bị như thế nào cho một thế hệ lực lượng “xung kích số” vừa vững bản lĩnh chính trị, nghiệp vụ, vừa có tư duy dữ liệu và năng lực công nghệ?

Nhà báo Vũ Việt Trang: Tôi chia sẻ với cách đề cập này khi gọi những người làm báo thời nay là lực lượng “xung kích số”, bởi nó gợi lại một phần tinh thần của những thế hệ phóng viên thông tấn đi trước.

Giá trị cốt lõi của các thế hệ những người làm báo thông tấn là bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và nghiệp vụ báo chí. Công nghệ có thể thay đổi, nhưng những giá trị ấy không thể thay đổi.

Trên cơ sở đó, người làm báo hôm nay phải có thêm năng lực sử dụng công nghệ, tư duy dữ liệu, khả năng sản xuất đa phương tiện và hiểu cách thông tin vận hành trên các nền tảng số.

TTXVN đang chuyển đổi mạnh theo hướng đa phương tiện, đa nền tảng, tăng cường ứng dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong quy trình sản xuất. Điều đó đồng nghĩa với việc đào tạo nguồn nhân lực không thể chỉ dừng ở những lớp kỹ năng công nghệ riêng lẻ mà phải hướng tới thay đổi toàn diện phương thức làm báo.

Tôi cho rằng thế hệ phóng viên tương lai cần có ba năng lực rất quan trọng: biết phát hiện vấn đề từ thực tiễn, biết sử dụng công nghệ để xử lý vấn đề và biết chịu trách nhiệm về sản phẩm cuối cùng.

Công nghệ càng mạnh thì yêu cầu đối với con người càng cao. Bởi máy móc có thể hỗ trợ rất nhiều công đoạn, nhưng quyết định cuối cùng về nội dung vẫn phải thuộc về những người có bản lĩnh, tri thức và trách nhiệm nghề nghiệp.

Workshop "AI- ứng dụng sáng tạo báo chí bằng điện thoại di động" của TTXVN tại Hội báo toàn quốc 2025 cung cấp rất nhiều thông tin bổ ích cho các bạn trẻ và nhà báo trong kỷ nguyên số.

Lực lượng “xung kích số”

Phóng viên: AI có thể hỗ trợ viết tin, xử lý dữ liệu, phân tích xu hướng và tự động hóa nhiều khâu sản xuất. Theo bà, đâu là giới hạn TTXVN đặt ra cho việc sử dụng AI? Những khâu nào công nghệ có thể làm thay con người và những giá trị nào nhất thiết phải do nhà báo chịu trách nhiệm?

Nhà báo Vũ Việt Trang: AI là một thành tựu công nghệ rất lớn và báo chí không thể đứng ngoài sự phát triển đó.

AI có thể hỗ trợ xử lý một lượng dữ liệu rất lớn, tìm kiếm thông tin, phân tích xu hướng, chuyển đổi định dạng nội dung, hỗ trợ biên tập và tự động hóa những công việc có tính lặp lại. Sử dụng đúng, công nghệ sẽ giúp phóng viên tiết kiệm thời gian để tập trung nhiều hơn cho những phần việc thực sự cần tư duy và sáng tạo.

Nhưng tôi cho rằng phải có một ranh giới rất rõ: AI có thể hỗ trợ sản xuất thông tin, nhưng không thể thay nhà báo chịu trách nhiệm về thông tin.

AI có thể tổng hợp hàng triệu dữ liệu, nhưng không thể thay người phóng viên có mặt tại hiện trường để cảm nhận đầy đủ bối cảnh. AI có thể nhận diện xu hướng, nhưng không thể thay thế sự thấu hiểu con người. Và đặc biệt, AI không thể mang trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội hay trách nhiệm nghề nghiệp đối với một thông tin được công bố.

Vì vậy, càng ứng dụng AI, báo chí càng phải đề cao vai trò kiểm chứng, trách nhiệm và sự thấu hiểu của con người.

Tương lai của báo chí không phải là cuộc cạnh tranh giữa con người với công nghệ. Đó phải là sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và những giá trị nghề nghiệp không thể tự động hóa.

Phóng viên: Nếu trong chiến tranh, bảo đảm dòng tin thông suốt là một nhiệm vụ chiến lược, thì hôm nay dữ liệu, an ninh mạng và chủ quyền thông tin đang trở thành những vấn đề sống còn. Điều đó đặt ra trách nhiệm gì đối với TTXVN với tư cách cơ quan thông tấn quốc gia?

Nhà báo Vũ Việt Trang: Trong môi trường số, thông tin và dữ liệu đã trở thành một nguồn lực rất quan trọng. Vì vậy, bảo đảm an toàn hệ thống, an toàn dữ liệu và tính liên tục của dòng thông tin phải được xem là một trong những yếu tố quan trọng nhất bảo đảm hoạt động thông suốt của cơ quan thông tấn quốc gia.

TXVN có mạng lưới cơ quan thường trú trong nước và tại các địa bàn trọng điểm ở quốc tế. Đây là một lợi thế rất lớn, bởi chúng tôi có khả năng tiếp nhận, xác minh và cung cấp thông tin trực tiếp từ nơi sự kiện diễn ra.

Trong thời đại số, mạng lưới ấy phải được kết nối với một hạ tầng công nghệ đủ mạnh, an toàn và thông suốt để hình thành một hệ sinh thái thông tin thống nhất.

Đó cũng là trách nhiệm rất lớn của TTXVN: cung cấp nguồn tin chính thống, chuẩn xác; đưa thông tin của Việt Nam ra thế giới; đồng thời giúp công chúng trong nước tiếp cận những chuyển động quốc tế bằng góc nhìn khách quan, có kiểm chứng.

Trong một môi trường thông tin ngày càng phức tạp, giữ vững một dòng tin quốc gia liên tục, an toàn, chuẩn xác và đáng tin cậy chính là một phần quan trọng của việc bảo vệ chủ quyền thông tin.

Đồng chí Vũ Việt Trang, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam phát biểu tại lễ khai trương Chuyên trang thông tin "Chuyển động số"của TTXVN.

Phóng viên: Nhìn về phía trước, từ những kết quả của chuyển đổi số và quá trình tháo gỡ các “điểm nghẽn” hiện nay, đâu sẽ là những bước đột phá công nghệ có thể tạo nên diện mạo mới của TTXVN?

Nhà báo Vũ Việt Trang: Tôi cho rằng diện mạo mới của TTXVN sẽ không được quyết định bởi một công nghệ hay một nền tảng riêng lẻ, mà bởi khả năng xây dựng một hệ sinh thái thông tin hiện đại, trong đó nội dung, dữ liệu, công nghệ và con người được kết nối với nhau.

Chúng tôi hướng tới việc tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng, tăng cường khả năng liên thông dữ liệu, ứng dụng AI phù hợp vào quy trình sản xuất, nâng cao năng lực phân tích dữ liệu và tổ chức sản xuất nội dung đa phương tiện, đa nền tảng.

Nhưng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra những sản phẩm báo chí tốt hơn, giúp thông tin đến với công chúng nhanh hơn, chính xác hơn, hấp dẫn hơn và hiệu quả hơn.

TTXVN sẽ tiếp tục tập trung để cập nhật phương thức làm báo hiện đại, thử nghiệm những mô hình mới, tạo không gian cho sáng tạo và xây dựng một đội ngũ đủ khả năng làm chủ những công nghệ mới.

Trong khuôn khổ Triển lãm, gian trưng bày của Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) (tại Sảnh 8) đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của khách tham quan.

Tinh thần “thần tốc, chuẩn xác và cống hiến” của các thế hệ đi trước là điều TTXVN sẽ tiếp tục phải giữ vững trên hành trình bước vào một giai đoạn phát triển mới.

Trong dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19/8/1945-19/8/2025) và Quốc khánh (2/9/1945-2/9/2025), Triển lãm thành tựu đất nước với chủ đề “80 năm Hành trình Độc lập-Tự do-Hạnh phúc” diễn ra từ ngày 28/8-15/9/2025 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (xã Đông Anh, Hà Nội).

Trong khuôn khổ Triển lãm, gian trưng bày của Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) (tại Sảnh 8) đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của khách tham quan.

Với khối lượng nội dung trưng bày phong phú, đa dạng, kết hợp nhiều yếu tố công nghệ hiện đại, gian trưng bày là kết tinh niềm tự hào của đội ngũ người làm báo TTXVN về tiến trình lịch sử của đất nước, những nỗ lực không ngừng sáng tạo để góp phần vào thành công chung của Triển lãm.

Phóng viên: Từ ngày 1/4/2026, TTXVN chuyển về trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Theo bà, sự thay đổi này đặt ra những yêu cầu mới như thế nào đối với vị thế, vai trò và trách nhiệm của cơ quan thông tấn quốc gia, đặc biệt trong việc cung cấp nguồn thông tin chiến lược, chính thống, tin cậy và nâng cao năng lực định hướng trên không gian số?

Nhà báo Vũ Việt Trang: Tôi cho rằng trước hết cần nhìn nhận đây không đơn thuần là sự thay đổi về mô hình tổ chức, mà đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với trách nhiệm của TTXVN trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Là cơ quan Thông tấn quốc gia, TTXVN có trách nhiệm bảo đảm dòng thông tin chính thống, chuẩn xác, kịp thời phục vụ sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và nhu cầu thông tin của nhân dân. Khi đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu lớn về đổi mới thể chế, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, chất lượng thông tin cũng phải được nâng lên tương xứng.

Điều đó đòi hỏi TTXVN không chỉ phản ánh nhanh những sự kiện đang diễn ra mà phải nâng cao hơn nữa năng lực phát hiện vấn đề, phân tích, dự báo và cung cấp những thông tin có chiều sâu từ thực tiễn.

Mạng lưới cơ quan thường trú rộng khắp trong nước và ở nhiều địa bàn quốc tế là một lợi thế đặc biệt của TTXVN. Vấn đề đặt ra là phải kết nối tốt hơn mạng lưới ấy bằng công nghệ, dữ liệu và một phương thức tổ chức thông tin hiện đại và đa nhiệm, để những chuyển động từ cơ sở được phát hiện sớm, những vấn đề lớn của đất nước được phản ánh đầy đủ và những biến động của thế giới được nhận diện kịp thời.

Trên không gian số, trách nhiệm ấy còn lớn hơn. Khi thông tin sai lệch, tin giả và các luồng thông tin thiếu kiểm chứng có thể lan truyền rất nhanh, một cơ quan thông tấn quốc gia phải thực sự trở thành một điểm tham chiếu tin cậy về thông tin.

Vì vậy, tôi cho rằng vị thế mới phải đi cùng năng lực mới và trách nhiệm cao hơn. TTXVN phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng đội ngũ, làm chủ công nghệ và dữ liệu, nhưng đồng thời phải giữ vững những nguyên tắc đã tạo dựng uy tín của mình trong suốt 81 năm: nhanh nhạy, chuẩn xác, tin cậy và trách nhiệm với mỗi thông tin được công bố.

Nếu trước đây công nghệ giúp TTXVN bảo đảm một dòng tin thông suốt, thì trong giai đoạn mới, công nghệ và chuyển đổi số phải giúp TTXVN xây dựng một dòng thông tin quốc gia không chỉ nhanh và chính xác, mà còn có chiều sâu với các nội dung phân tích và dự báo, góp phần kiến tạo niềm tin xã hội.