AMM Retreat: Năm ASEAN 2026 'lăn bánh', thúc đẩy hợp tác trong giai đoạn phát triển mới

Đây là hoạt động quan trọng đầu tiên trong năm Chủ tịch ASEAN của Philippines, do Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Maria Theresa Lazaro chủ trì, với sự tham dự của Bộ trưởng Ngoại giao các nước thành viên và Tổng Thư ký ASEAN. Đoàn Việt Nam do Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung dẫn đầu tham dự Hội nghị.

Trao đổi tại Hội nghị, các Bộ trưởng ASEAN đánh giá cao chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung” của năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines, cùng các ưu tiên củng cố hòa bình và an ninh, mở rộng các hành lang thịnh vượng và thúc đẩy trao quyền cho người dân. Các nước khẳng định ủng hộ và phối hợp chặt chẽ với Philippines trong triển khai các ưu tiên của năm, qua đó duy trì đà hợp tác và liên kết khu vực, đồng thời góp phần thực hiện hiệu quả Tầm nhìn ASEAN 2045.

Các Bộ trưởng ASEAN chia sẻ đánh giá bối cảnh quốc tế và khu vực đang chứng kiến những biến động sâu sắc, với cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc gia tăng, xung đột vũ trang ở nhiều nơi và các thách thức xuyên quốc gia ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, các Bộ trưởng nhấn mạnh ASEAN cần tiếp tục củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm, tăng cường hợp tác nội khối, tự cường và tự chủ chiến lược. Đồng thời, ASEAN cần mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác nhằm tạo không gian cho hợp tác, huy động nguồn lực cho xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Trao đổi sâu rộng về các vấn đề quốc tế và khu vực, trong đó có Biển Đông, Myanmar, căng thẳng Campuchia-Thái Lan và các thách thức mới nổi, các Bộ trưởng tái khẳng định cam kết xây dựng Biển Đông hòa bình, ổn định và hợp tác, hướng tới sớm hoàn thiện Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982; tiếp tục hỗ trợ Myanmar tìm giải pháp cho tình hình hiện nay trên cơ sở Đồng thuận 5 điểm, thúc đẩy đối thoại và hòa giải giữa các bên liên quan, duy trì hỗ trợ nhân đạo và xử lý các thách thức an ninh phi truyền thống; ủng hộ Campuchia và Thái Lan thực hiện nghiêm túc Thỏa thuận ngừng bắn ngày 27/12/2025, duy trì tham vấn và đối thoại, hướng tới giải pháp lâu dài phù hợp với luật pháp quốc tế và các nguyên tắc cơ bản của ASEAN.

Phát biểu tại Hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung chia sẻ về kết quả của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhấn mạnh chủ trương nhất quán của Việt Nam về tự chủ chiến lược, tự lực, tự cường, phát triển bao trùm và bền vững, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, phù hợp với các mục tiêu của Tầm nhìn ASEAN 2045. Bộ trưởng cũng khẳng định ASEAN tiếp tục là ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam và Việt Nam cam kết cùng các nước xây dựng Cộng đồng ASEAN đoàn kết và vững mạnh.

Hoan nghênh chủ đề và các ưu tiên năm 2026 của Philippines, đồng thời đánh giá cao các kết quả đạt được trong Năm Chủ tịch 2025 của Malaysia, Bộ trưởng nhấn mạnh ASEAN cần tiếp tục củng cố đoàn kết và vai trò trung tâm, đề cao luật pháp quốc tế, chủ nghĩa đa phương và các nguyên tắc cốt lõi. Trước những chuyển biến nhanh chóng, phức tạp của thế giới và khu vực, Bộ trưởng cho rằng ASEAN cần “đón đầu thay đổi” với “tinh thần đoàn kết, tầm nhìn chiến lược và chung tay hành động”. Trên tinh thần đó, Bộ trưởng đề nghị ASEAN rà soát, cải tiến các cơ chế xây dựng lòng tin, ngăn ngừa và giải quyết tranh chấp, đồng thời nghiên cứu thiết lập cơ chế tham vấn giữa các cố vấn pháp lý về luật pháp quốc tế.

Bên cạnh trụ cột chính trị–an ninh, Bộ trưởng cho rằng ASEAN cần đẩy mạnh hội nhập sâu rộng và đổi mới sáng tạo, tập trung tăng cường kết nối hạ tầng, năng lượng và số, tận dụng các động lực tăng trưởng mới như chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, trong đó ưu tiên sớm hoàn tất Hiệp định Khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA) và củng cố chuỗi cung ứng. Cùng với đó, ASEAN cần tiếp tục xây dựng Cộng đồng gắn bó hơn thông qua việc củng cố bản sắc và giá trị chung, tăng cường giao lưu nhân dân, phát huy vai trò của thanh niên và đầu tư cho phát triển các tiểu vùng.

Về quan hệ đối ngoại, Bộ trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy hợp tác với các đối tác theo hướng thực chất và cân bằng hơn, bảo đảm các lĩnh vực ưu tiên của ASEAN cũng như tận dụng thế mạnh của từng đối tác. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng khẳng định Việt Nam, với vai trò Điều phối viên quan hệ ASEAN-New Zealand và ASEAN-Vương quốc Anh giai đoạn 2024-2027, sẽ tiếp tục đóng góp tích cực, trong đó có việc phối hợp tổ chức các hoạt động thiết thực kỷ niệm 5 năm quan hệ Đối tác Đối thoại ASEAN-Vương quốc Anh vào năm 2026.

Trao đổi về tình hình quốc tế và khu vực, Bộ trưởng nhấn mạnh vai trò then chốt của đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN trong việc duy trì môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển. Về Biển Đông, Bộ trưởng khẳng định cam kết xây dựng khu vực hòa bình, ổn định và hợp tác, thúc đẩy sớm hoàn thiện Bộ Quy tắc Ứng xử (COC) phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Đối với tình hình Myanmar và căng thẳng Campuchia–Thái Lan, Bộ trưởng tái khẳng định ủng hộ các nỗ lực của ASEAN trong triển khai Đồng thuận 5 điểm (5PC), đồng thời cho biết Việt Nam sẵn sàng phối hợp cùng ASEAN hỗ trợ Campuchia và Thái Lan sớm khôi phục hòa bình, ổn định và triển khai hỗ trợ nhân đạo cho người dân bị ảnh hưởng.

Nhân dịp này, Bộ trưởng thông báo Việt Nam sẽ đăng cai Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba (AFF 2026) trong Quý II/2026, cảm ơn sự ủng hộ của các nước trong các kỳ Diễn đàn trước và trân trọng mời các nước cử đại diện cấp cao tham dự.

* Ngày 29/1, nhân dịp tham dự Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Cebu, Philippines, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã có các cuộc gặp với Bộ trưởng Ngoại giao Singapore Vivian Balakrishnan, Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Timor-Leste Bendito dos Santos Freitas.

Tại cuộc gặp Bộ trưởng Ngoại giao Singapore, hai bên hài lòng về sự phát triển mạnh mẽ của quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam-Singapore; nhất trí phối hợp triển khai hiệu quả Chương trình hành động giai đoạn 5 năm 2025-2030; dành ưu tiên cao cho hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, đặc biệt là việc mở rộng không gian phát triển của Singapore tại Việt Nam thông qua nâng cấp mạng lưới khu công nghiệp Việt Nam – Singapore (VSIP) thế hệ thứ 2, phấn đấu đạt 30 VSIP năm 2026 nhằm kỷ niệm 30 năm VSIP hiện diện tại Việt Nam.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung đánh giá cao những tiến triển tích cực của hợp tác song phương trong các lĩnh vực tăng trưởng mới, nhất là năng lượng sạch, tín chỉ các-bon, khoa học công nghệ, chuyển đổi số; đề nghị phối hợp hoàn thiện khung khổ pháp lý, tạo điều kiện cho doanh nghiệp hai nước có thể đẩy nhanh triển khai các dự án năng lượng tái tạo, xuất khẩu điện sạch sang Singapore; thúc đẩy hợp tác an ninh – quốc phòng thực sự trở thành trụ cột trong khuôn khổ quan hệ mới nâng cấp.

Nhất trí với các đề xuất của Việt Nam, Bộ trưởng Ngoại giao Singapore đề nghị trong bối cảnh địa chính trị quốc tế nhiều biến động, hai nước cần phối hợp chặt chẽ hơn nữa, đóng góp xây dựng một khu vực hòa bình, ổn định, thịnh vượng; tạo cộng hưởng trong năm 2027, Việt Nam giữ vai trò Chủ nhà APEC, Singapore là Chủ tịch ASEAN. Bộ trưởng Singapore cũng vui vẻ nhận lời thăm Việt Nam năm 2026, có thể vào dịp Việt Nam tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN, đồng thời trân trọng mời Bộ trưởng Lê Hoài Trung thăm chính thức Singapore vào dịp phù hợp.

Tại cuộc gặp với Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Timor-Leste, hai bên vui mừng trước những phát triển tích cực trong hợp tác song phương; nhất trí nghiên cứu thiết lập các cơ chế hợp tác song phương như Ủy ban hỗn hợp về hợp tác kinh tế - thương mại hoặc Tiểu ban thương mại chung…; đồng thời sớm đàm phán, ký kết các thỏa thuận hợp tác, nhất là Hiệp định miễn thị thực cho người mang hộ chiếu phổ thông nhằm tạo khuôn khổ pháp lý thúc đẩy hợp tác thực chất, hướng tới việc đưa quan hệ song phương lên một tầm cao mới trong thời gian tới.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung thông tin và đề nghị phía Timor-Leste tạo điều kiện thuận lợi cho việc thiết lập Đại sứ quán Việt Nam tại thủ đô Dili cũng như các doanh nghiệp Việt Nam được mở rộng đầu tư, nhất là trong các lĩnh vực viễn thông, công nghệ số, năng lượng, dầu khí, thủy sản và chế biến thực phẩm, qua đó đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội của Timor-Leste và tăng cường kết nối kinh tế nội khối ASEAN. Nhất trí với các đề xuất của Việt Nam, Ngoại trưởng Timor-Leste một lần nữa cảm ơn Việt Nam đã luôn dành sự ủng hộ chân thành và thiết thực cho Timor-Leste trong suốt quá trình gia nhập ASEAN; mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của Việt Nam để sớm tham gia hiệu quả vào các cơ chế hợp tác của ASEAN và chuẩn bị cho việc đảm nhiệm vị trí Chủ tịch luân phiên trong thời gian tới.

* Trước đó, ngày 28/1/2026, tại thành phố Cebu, Philippines Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN-Việt Nam đã tham dự Hội nghị Quan chức cao cấp (SOM) ASEAN để rà soát và hoàn tất công tác chuẩn bị cho Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN.

Bảo Chi