An cư vùng sạt lở, dựng 'lá chắn' an toàn cho đồng bào miền núi Thanh Hóa

Khu Tái định cư ở bản Xim, xã Quang Chiểu (Thanh Hóa). Ảnh: Đ.Trung

Chủ động đưa dân ra khỏi vùng nguy hiểm

Nhiều năm qua, thay vì chờ lũ quét, sạt lở xảy ra mới di dời, tỉnh Thanh Hóa chủ động nhận diện các khu vực có nguy cơ cao, chuẩn bị quỹ đất, nguồn lực và từng bước đưa người dân đến nơi ở an toàn.

Giai đoạn 2021-2025, địa phương này xác định có 2.225 hộ cần được sắp xếp, ổn định lại nơi ở. Đến cuối năm 2025, có 574 hộ di chuyển theo hình thức tái định cư xen ghép, liền kề và 271 hộ được bố trí tái định cư tập trung.

Những kết quả này cho thấy Thanh Hóa đang từng bước chuyển từ ứng phó, khắc phục hậu quả sang chủ động phòng ngừa, lấy an toàn tính mạng và ổn định cuộc sống của người dân làm trọng tâm.

Tháng 1/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt Đề án “Sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất tại các xã khu vực miền núi của tỉnh giai đoạn 2026-2030”, với tổng kinh phí khoảng 1.159 tỷ đồng.

Trong 5 năm, tỉnh dự kiến sắp xếp, ổn định 2.758 hộ tại 47 xã miền núi, biên giới. Trong đó, 493 hộ được ổn định tại chỗ, 269 hộ tái định cư xen ghép và 1.996 hộ được bố trí tại 64 khu tái định cư tập trung.

Khu vực miền núi, vùng cao, biên giới của tỉnh Thanh Hóa gồm 74 xã, địa hình phức tạp, chia cắt, độ cao trung bình 600-700m, độ dốc trên 25%, thường xuyên chịu tác động của lũ quét, sạt lở đất, mưa đá, rét hại, dông lốc và bão.

Ông Thào Văn Nham (51 tuổi) ở bản Tung, xã Trung Lý (Thanh Hóa) rất phấn khởi khi được Nhà nước xây dựng khu tái định cư. Ảnh: Đ.Trung

Đáng chú ý, trong 1.996 hộ được bố trí tái định cư tập trung, có 1.300 hộ tại 37 khu được chuyển tiếp từ giai đoạn 2021-2025; 696 hộ tại 27 khu là nhu cầu phát sinh mới.

Điều này cho thấy bài toán an cư ở miền núi không chỉ là xử lý các điểm nguy hiểm phát sinh mà còn đòi hỏi sự đầu tư liên tục để hoàn thiện các khu tái định cư, đưa người dân đến nơi an toàn.

Theo đề án, giai đoạn 2016-2024, thiên tai tại các xã miền núi, biên giới của Thanh Hóa làm 87 người chết, 24 người mất tích, thiệt hại khoảng 12.190 tỷ đồng. Riêng năm 2025, toàn tỉnh xảy ra 39 trận, đợt thiên tai, làm 15 người chết, 1 người mất tích, hơn 3.400 nhà dân bị hư hỏng, tổng thiệt hại khoảng 4.090 tỷ đồng. Thực tế đó đặt ra yêu cầu chuyển từ “chờ thiên tai” sang chủ động phòng ngừa, nhận diện nguy cơ từ sớm và bố trí dân cư an toàn.

Tại khu Tung, bản Xa Lao, xã Trung Lý, người dân nhiều năm sống trong nỗi lo sạt lở. Ông Thào Văn Nham (51 tuổi) người dân tộc Mông, ở bản Tung cho biết, bà con rất phấn khởi khi được biết tỉnh quyết định đầu tư hàng chục tỷ đồng xây dựng khu tái định cư. Với người dân nơi đây, tái định cư không chỉ là một công trình mà còn là hy vọng thoát khỏi nỗi lo lũ quét, sạt lở, có nơi ở ổn định để yên tâm lao động, sản xuất.

An cư gắn với sinh kế bền vững

Trong tổng nguồn lực khoảng 1.159 tỷ đồng thực hiện đề án, hơn 1.025 tỷ đồng dành đầu tư hạ tầng các khu tái định cư tập trung và khoảng 127,7 tỷ đồng hỗ trợ trực tiếp người dân.

Theo định hướng của tỉnh, tái định cư không dừng ở việc đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm. Nơi ở mới phải bảo đảm điện, đường, nước sinh hoạt, trường học, nhà văn hóa và các công trình thiết yếu; đồng thời tính đến đất sản xuất, sinh kế để người dân có thể ổn định cuộc sống lâu dài.

Tùy điều kiện từng địa bàn, Thanh Hóa lựa chọn ba hình thức sắp xếp dân cư: ổn định tại chỗ đối với nơi còn bảo đảm an toàn; tái định cư xen ghép ở những khu vực phù hợp; tái định cư tập trung tại các địa bàn có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở.

Ông Triệu Minh Xiết, Bí thư Đảng ủy xã Quang Chiểu cho rằng, đánh giá từng khu vực phải gắn với địa hình, hạ tầng, văn hóa và sinh kế của người dân. An cư phải đi cùng sinh kế để người dân ổn định cuộc sống, từng bước thoát nghèo bền vững.

Cùng với tái định cư tập trung tại bản Pù Đứa và Suối Tút, địa phương xây dựng phương án sinh kế thông qua mở rộng sản xuất, chăn nuôi, tạo việc làm và khuyến khích người dân đi làm việc ở nước ngoài.

Khu tái định cư bản Nà Ón, xã Trung Lý nhìn từ trên cao. Ảnh: Đ.Trung

Theo ông Xiết, thước đo thực chất của một khu tái định cư không chỉ là hoàn thành cơ sở hạ tầng mà quan trọng hơn là giúp người dân ổn định cuộc sống. Khi người dân được sống an toàn, có điều kiện sản xuất, tạo thu nhập và phát triển kinh tế, chính sách mới thực sự đi vào cuộc sống.

Tại xã Đồng Lương, ông Hoàng Văn Thanh, Bí thư Đảng ủy cho rằng, yêu cầu đặt ra là phải chủ động phòng ngừa, không chờ thiên tai gây hậu quả rồi mới di dời. Thực tế sạt lở tại khu đồi Na Lo, Na Niêng cho thấy cần đánh giá sớm nguy cơ, lấy an toàn tính mạng và ổn định cuộc sống của người dân làm trọng tâm.

“Di dời dân khỏi vùng nguy hiểm, bố trí nơi ở mới an toàn và bảo đảm điều kiện sống, sản xuất phải được xem là giải pháp phòng ngừa chủ động, thay vì chỉ là nhiệm vụ khắc phục sau thiên tai”, ông Thanh chia sẻ.

Tại xã Trung Lý, Bí thư Đảng ủy Hà Văn Ca cho biết, việc chủ động xác định khu vực nguy hiểm, xây dựng phương án và bố trí nguồn lực tái định cư đã được triển khai từ nhiều năm trước.

Khu tái định cư cho người dân bản Nà Ón đã được thực hiện, hai khu tại Xa Lao, Ma Hác đang tiếp tục triển khai. Từ xác định khu vực nguy hiểm, bố trí địa điểm, đầu tư hạ tầng thiết yếu đến từng bước đưa người dân ra khỏi vùng có nguy cơ thiên tai, địa phương hướng tới mục tiêu tạo nền tảng để người dân an cư và ổn định sinh kế lâu dài.

Theo ông Ca, hiệu quả của chủ trương, chính sách không chỉ nằm ở việc ban hành mà quan trọng là phải được triển khai sát thực tế, sát với nhu cầu của người dân và kịp thời.

"Chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi những việc làm cụ thể giúp người dân giảm bớt khó khăn, chủ động hơn trước thiên tai và bảo đảm an toàn cuộc sống. Với những địa bàn thường xuyên xảy ra lũ quét, sạt lở đất, trước hết phải giúp người dân bảo đảm an toàn và từng bước ổn định cuộc sống”, ông Ca nhấn mạnh.