An toàn AI được đưa vào chương trình nghị sự thượng đỉnh Trump – Tập Cận Bình

An toàn AI được đưa vào chương trình nghị sự thượng đỉnh Trump – Tập Cận Bình

An toàn trí tuệ nhân tạo trở thành một trong những nội dung được thảo luận tại cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Ông Trump muốn nước Mỹ dẫn đầu cuộc đua AI trước Trung Quốc. Nhưng cả hai chính phủ cũng đang tìm cách xử lý những rủi ro mà công nghệ phát triển quá nhanh này gây ra.

Vì sao an toàn AI trở thành chủ đề nóng

Trong vài tháng gần đây, các hệ thống AI đã thực hiện nhiều hành động rủi ro hơn trên mạng. OpenAI cho biết một mô hình nghiên cứu của công ty từng truy cập trái phép vào một số phần của nền tảng AI Hugging Face. Anthropic phát hiện AI đang bị lợi dụng để tự động hóa một phần các cuộc tấn công mạng. Các sự cố này khiến giới chuyên gia lo ngại rằng mô hình AI có mức độ tự động hóa cao có thể làm các cuộc tấn công mạng diễn ra nhanh hơn và khó kiểm soát hơn.

Trước cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập vào thứ Năm, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã trao đổi với người đồng cấp Trung Quốc Hà Lập Phong về khả năng mở một kênh đối thoại AI giữa hai nước, bao gồm cơ chế xử lý các sự cố ở mức an ninh quốc gia.

Aalok Mehta, giám đốc Trung tâm AI Wadhwani thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nói với CNBC rằng lãnh đạo cả hai nước đều lo ngại trước khả năng tấn công mạng ngày càng tăng của các mô hình AI, nhất là các tác nhân AI hoạt động tự động có xu hướng thoát khỏi sự kiểm soát và xâm nhập trang web.

Dù hai bên cùng lo ngại về rủi ro AI, Washington vẫn tiếp tục hạn chế Trung Quốc tiếp cận các dòng chip AI tiên tiến nhất của Nvidia. Mỹ cũng cáo buộc các công ty AI Trung Quốc dùng kỹ thuật chưng cất, tức huấn luyện mô hình dựa trên kết quả đầu ra của các hệ thống AI Mỹ tiên tiến hơn, để rút ngắn thời gian phát triển. Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc này.

Trước đó, ông Trump từng bác bỏ những cảnh báo rằng AI đe dọa sự tồn vong của nhân loại, quan điểm mà CEO Sam Altman của OpenAI và CEO Dario Amodei của Anthropic từng nhấn mạnh khi kêu gọi ngành công nghiệp AI giảm tốc độ phát triển và tăng cường giám sát từ cơ quan quản lý. "Nếu chúng ta không thắng trong cuộc chiến chống trí tuệ nhân tạo, chúng ta sẽ rơi vào tình thế rất khó khăn", ông Trump nói với phóng viên đầu tháng này. Tuy nhiên trong một bài đăng trên Truth Social hôm thứ Hai, ông cho biết chính phủ Mỹ "sẽ kiềm chế tình hình nếu cần thiết".

Đối thoại AI Mỹ, Trung có thể đạt được gì

Theo ông Mehta, lĩnh vực có khả năng đạt đồng thuận cao nhất giữa hai nước là xây dựng định nghĩa và khuôn khổ chung về an toàn AI cho các mô hình mạnh, cùng một cơ chế liên lạc khẩn cấp để xử lý sự cố.

Chris McGuire, chuyên gia cấp cao về Trung Quốc và công nghệ mới nổi tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nhận định việc thiết lập kênh báo cáo sự cố liên quan an ninh quốc gia là bước đi khiêm tốn nhưng mang tính tích cực. Ông cho rằng một thỏa thuận nhằm làm chậm tốc độ phát triển AI khó có khả năng xảy ra.

Ông McGuire cho biết Trung Quốc từ lâu dùng các cuộc đối thoại AI để phản đối biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, công cụ mà Washington sử dụng để ngăn bán chip AI tiên tiến nhất cho Trung Quốc. Truyền thông nhà nước Trung Quốc phần lớn bác bỏ lo ngại về nguy cơ thảm họa mà các phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Mỹ nêu ra, phản ánh thái độ hoài nghi lâu nay của Bắc Kinh với các đề xuất kiểm soát vũ khí từ Mỹ, theo ông McGuire.

Dù Mỹ hạn chế xuất khẩu chip, một số công ty Trung Quốc được cho là vẫn truy cập từ xa vào sức mạnh tính toán của các chip này thông qua trung tâm dữ liệu đặt tại Đông Nam Á.

Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết kiểm soát chip không nằm trong chương trình nghị sự của các cuộc đàm phán sơ bộ cuối tuần qua. Nhưng theo Melanie Hart, giám đốc cấp cao Trung tâm Trung Quốc toàn cầu thuộc Atlantic Council, Trung Quốc có thể thúc đẩy Mỹ nới lỏng quy định. Bà Hart nói với phóng viên hôm thứ Ba rằng Trung Quốc đang yêu cầu Mỹ chấp nhận các mô hình AI của Trung Quốc và dỡ bỏ một số biện pháp kiểm soát với việc Trung Quốc tiếp cận chip bán dẫn.

Vấn đề chưng cất mô hình cũng có thể xuất hiện trong đàm phán. Doanh nghiệp và quan chức Mỹ cáo buộc các phòng thí nghiệm Trung Quốc dùng kỹ thuật này để giành lợi thế công nghệ, coi đây là hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ. Trung Quốc bác bỏ cáo buộc. Tháng 7, ông Bessent từng đe dọa trừng phạt các công ty thực hiện hành vi này, cho biết chính quyền Trump phát hiện dấu bản quyền của các mô hình ngôn ngữ lớn Mỹ trên nhiều mô hình Trung Quốc và gọi đây là điều không thể chấp nhận.

Ông Mehta cho rằng tiến trình hợp tác AI giữa hai nước phụ thuộc vào hai yếu tố. Yếu tố đầu tiên là hợp tác không được làm tổn hại năng lực cạnh tranh công nghệ của mỗi bên. Yếu tố thứ hai là cơ chế xác minh. Ông giải thích các nhà hoạch định chính sách sẽ không dễ tin lời nói suông của đối phương, nên hai nước cần công cụ xác minh cả về kỹ thuật lẫn quản trị để đảm bảo thông tin trao đổi chính xác.

Hàm ý với doanh nghiệp Việt Nam khi chúng ta hiện phụ thuộc phần lớn vào chip AI nhập khẩu và mô hình AI nguồn mở từ cả Mỹ và Trung Quốc. Nếu Mỹ siết thêm kiểm soát xuất khẩu chip hoặc Trung Quốc bị hạn chế tiếp cận công nghệ nền tảng, doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có thể chịu ảnh hưởng gián tiếp về giá thành phần cứng và tốc độ tiếp cận mô hình AI mới.