An toàn thực phẩm và nỗi lo của người tiêu dùng

Đoàn liên ngành tỉnh Thái Nguyên kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa hàng kinh doanh Hải Thủy, tổ dân phố Tân Quang, phường Bách Quang. Ảnh: TL

Những vụ việc trên cho thấy một thực tế đáng suy nghĩ, khi lợi nhuận được đặt cao hơn sức khỏe người tiêu dùng, các đối tượng sẵn sàng bất chấp đạo đức kinh doanh và quy định của pháp luật, dùng nhiều thủ đoạn gian dối để sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, trục lợi trên sức khỏe và niềm tin của người dân.

Điều mà dư luận quan tâm hơn là vì sao những sản phẩm như vậy có thể đi qua nhiều khâu để tiếp cận người tiêu dùng. Trách nhiệm trước hết thuộc về những cá nhân, doanh nghiệp cố tình gian dối. Nhưng trách nhiệm quản lý cũng cần được làm rõ. An toàn thực phẩm không thể chỉ được bảo đảm bằng những đợt kiểm tra sau khi sai phạm đã xảy ra. Nếu chỉ đến khi hàng triệu sản phẩm được sản xuất, hàng chục tấn thực phẩm đã lưu thông mới phát hiện thì cái giá phải trả không chỉ là chi phí xử lý một vụ việc, mà còn là sự hoang mang và mất niềm tin của người dân.

Cơ quan quản lý cần tập trung mạnh hơn vào những khâu có nguy cơ cao; tăng kiểm tra đột xuất, lấy mẫu độc lập, kiểm soát nguyên liệu đầu vào và hậu kiểm thực chất. Khi phát hiện vi phạm, cần công khai đầy đủ thông tin cần thiết để người dân có thể chủ động tránh sản phẩm không an toàn, đồng thời truy đến tận cùng đường đi của hàng hóa thay vì chỉ xử lý một mắt xích.

Đặc biệt, cần chuyển mạnh từ tư duy phát hiện và xử lý sang ngăn ngừa từ sớm. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải được quản lý theo mức độ rủi ro, tăng kiểm tra đột xuất đối với những nhóm hàng có nguy cơ cao.

Nhưng pháp luật dù chặt đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn đạo đức kinh doanh. Vì thế, trung thực về nguyên liệu, nguồn gốc, chất lượng không chỉ là yêu cầu của pháp luật, mà còn là giới hạn đạo đức tối thiểu mà một doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm phải tự đặt ra cho mình.

Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm không thể chỉ được đo bằng số cuộc kiểm tra, số vụ xử lý hay số lượng hàng hóa bị thu giữ. Thước đo quan trọng hơn là khả năng ngăn thực phẩm mất an toàn lọt ra thị trường và bảo vệ người tiêu dùng từ trước khi hậu quả xảy ra. Nơi nào để sai phạm kéo dài, để hàng hóa không rõ nguồn gốc lưu thông, để chất cấm len vào chuỗi cung ứng, ở đó cần làm rõ không chỉ trách nhiệm của người vi phạm mà cả trách nhiệm quản lý, giám sát và hậu kiểm của cơ quan chức năng.

Xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm là điều cần thiết, nhưng quan trọng hơn vẫn là nhận diện và bịt kín những “kẽ hở” trong quản lý để sai phạm không có cơ hội phát sinh, tồn tại và lan rộng. Bởi, bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là yêu cầu trước mắt nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, mà còn là trách nhiệm lâu dài trong việc giữ gìn sức khỏe, củng cố niềm tin và nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng.