Ba động thái cùng mục đích

Đó đều là những điều chỉnh chính sách rất đáng chú ý đối với Nga, Ukraine và cá nhân Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Những động thái này cũng phần nào phản ánh sự gắng gượng của Tổng thống Donald Trump nhằm giải quyết sức ép giá năng lượng trước cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ giữa nhiệm kỳ sắp tới. Nhưng cách tiếp cận ấy cũng đẩy bất hòa giữa Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Volodymyr Zelensky lên nấc thang mới, trong khi mở thêm dư địa cho Nga và đặt EU trước một phép thử chiến lược.

Thỏa thuận về việc Nga xuất khẩu dầu diesel cho Mỹ diễn ra trong bối cảnh giá năng lượng tăng cao, gây sức ép lên người tiêu dùng và chính quyền Mỹ trước bầu cử. Nó là phép tính kinh tế gắn trực tiếp với lợi ích chính trị của Tổng thống Donald Trump. Bổ sung nguồn cung có thể góp phần hạ nhiệt giá diesel, giảm chi phí vận tải và sản xuất, giúp Tổng thống Donald Trump chứng minh rằng chính sách của mình đem lại lợi ích thiết thực cho người Mỹ. Trước bầu cử, một kết quả dễ nhận biết như thế tác động trực tiếp rất mạnh mẽ tới tâm lý cử tri Mỹ.

Nga lại có cơ hội tăng xuất khẩu và hưởng lợi từ việc Mỹ nới lỏng một phần hạn chế kinh tế. Quan trọng hơn, thỏa thuận phát đi tín hiệu rằng sức ép lên Nga có thể được điều chỉnh khi lợi ích trước mắt của Mỹ đòi hỏi. Nhưng bất đồng giữa Mỹ và Ukraine gia tăng. Ukraine tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga nhằm làm Nga suy yếu về nguồn thu và năng lực hậu cần phục vụ chiến tranh. Mỹ lại cần nguồn cung nhiên liệu để giảm sức ép giá cả trong nước. Điều Mỹ xem là một giải pháp kinh tế thực dụng thì đối với Ukraine lại là sự nhượng bộ giúp đối phương tiếp tục cuộc chiến.

Bất đồng đạt đỉnh điểm mới khi ông Donald Trump công khai tuyên bố Ukraine cần Tổng thống mới, cáo buộc ông Volodymyr Zelensky bỏ lỡ những cơ hội chấm dứt chiến tranh và chỉ trích các cuộc tấn công của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga. Bất đồng không còn chỉ về chính sách năng lượng hay cách tiến hành chiến tranh mà đã chuyển thành sức ép trực tiếp lên ông Volodymyr Zelensky.

Ông Donald Trump muốn chứng minh khả năng giải quyết xung đột, giảm những tổn thất kinh tế mà chiến tranh và giá năng lượng gây ra cho Mỹ nên gây sức ép buộc Ukraine linh hoạt hơn trên bàn đàm phán. Việc công khai đòi thay ông Volodymyr Zelensky cho thấy Mỹ đã sẵn sàng đẩy bất đồng với Ukraine lên mức đối đầu chính trị.

Ông Donald Trump muốn Ukraine nhanh chóng điều chỉnh lập trường để mở đường cho thỏa thuận, còn ông Volodymyr Zelensky đòi hỏi sự có đi có lại và những bảo đảm đủ tin cậy. Quả quyết của ông Donald Trump về việc Nga và Ukraine đã đạt được thoả thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng của nhau cũng nhằm gia tăng áp lực đối với Nga và Ukraine bằng cách tạo sự đã rồi, gây cảm nhận ông Donald Trump đóng vai trò quyết định, nhưng tác động tiêu cực tới sự tin cậy lẫn nhau giữa Mỹ và Ukraine.

Nga hưởng lợi từ nguồn thu nhờ xuất khẩu diesel, việc điều chỉnh chính sách của Mỹ và sự bất hòa ngày càng công khai giữa Mỹ và Ukraine. Nga có thêm cơ hội tận lợi sự rạn nứt nội bộ khối phương Tây. EU bị khó xử khi Ukraine bị Mỹ o ép, khi Nga nhận được lợi ích kinh tế mà chưa phải đưa ra những nhượng bộ tương xứng, khi phải gánh thêm trách nhiệm hỗ trợ Ukraine và tìm cách duy trì sự thống nhất của phương Tây.

Cả ba động thái trên đều đồng thời phục vụ nhu cầu chính trị cấp bách của Tổng thống Donald Trump là hạ nhiệt giá năng lượng trước bầu cử. Ông Donald Trump giành lợi ích trước mắt nhưng lại làm suy yếu vị thế của Ukraine và sự thống nhất của phương Tây.