Ba Vì - Đánh thức giá trị xanh - Bài 2: Khai thác giá trị rừng gắn với bảo tồn
Phóng viên Báo Thể thao & Văn hóa trao đổi với ông Nguyễn Phi Hùng, Giám đốc Trung tâm Du lịch Vườn Quốc gia Ba Vì, về định hướng phát triển du lịch sinh thái tại đây.
Bài 2: Khai thác giá trị rừng gắn với bảo tồn
Sở hữu diện tích rừng rộng lớn, hệ sinh thái đa dạng, khí hậu trong lành và cảnh quan thiên nhiên đặc trưng, Vườn Quốc gia Ba Vì có nhiều lợi thế để phát triển du lịch sinh thái. Tuy nhiên, với đặc thù của một khu rừng đặc dụng, việc khai thác tiềm năng du lịch phải đặt trong yêu cầu bảo vệ tài nguyên rừng và môi trường sống tự nhiên. Phóng viên Báo Thể thao & Văn hóa trao đổi với ông Nguyễn Phi Hùng, Giám đốc Trung tâm Du lịch Vườn Quốc gia Ba Vì, về định hướng phát triển du lịch sinh thái tại đây.
Hệ sinh thái phong phú, đa dạng kéo du khách tới trải nghiệm quanh năm
* Mùa hoa dã quỳ năm 2026 thu hút lượng khách lớn đến Vườn Quốc gia Ba Vì, đặc biệt vào những ngày cuối tuần. Ông có thể chia sẻ về tình hình đón khách cũng như những điều chỉnh trong công tác tổ chức, quản lý mùa du lịch cao điểm năm nay?
- Mùa hoa dã quỳ năm 2026 diễn ra từ khoảng ngày 17/10 đến 6/12. Do thời tiết nắng nhiều nên năm nay hoa nở sớm hơn năm trước khoảng 10 ngày. Thời điểm hoa dã quỳ nở rộ cũng trùng với điều kiện thời tiết thuận lợi cho hoạt động săn mây, vì vậy lượng khách đến Vườn tăng cao, nhất là vào sáng sớm.
Vườn Quốc gia Ba Vì đã điều chỉnh các phương án để hỗ trợ du khách trải nghiệm tốt nhất
Những năm trước, Vườn chưa kiểm soát chặt giờ vào của du khách nên có người đi săn mây từ 12 giờ đêm, 1 giờ sáng. Năm nay, Ban Giám đốc Vườn đã điều chỉnh cụ thể thời gian mở cửa và đóng cửa: ngày thường từ 5h đến 19h, cuối tuần từ 4h đến 20h.
Việc điều chỉnh nhằm hạn chế ùn tắc giao thông, tránh ảnh hưởng đến đời sống người dân trong vùng và tập tính sinh hoạt của các loài động vật hoang dã.
Lượng khách ngày thường dao động từ 2.000 - 3.000 lượt, ngày cuối tuần khoảng 10.000 lượt. Dự kiến trong cả mùa hoa, Vườn đón khoảng 120.000 - 150.000 lượt khách.
Để đáp ứng nhu cầu tham quan, Vườn chủ động điều chỉnh nhân lực theo tình hình thực tế, tăng từ 2 bàn bán vé ngày thường lên 6 bàn bán vé vào ngày đông khách, đồng thời bố trí 7 điểm bán vé lưu động.
Công tác kiểm soát vé, an ninh trật tự và an toàn giao thông cũng được tăng cường trên tuyến từ cổng vé lên Cốt 1.100m, đặc biệt tại các điểm săn mây ở Cốt 950m và Cốt 1.100m.
* Ngoài mùa hoa dã quỳ và du lịch tâm linh đầu năm, Vườn Quốc gia Ba Vì có những lợi thế và định hướng gì để phát triển các sản phẩm du lịch có sức hút quanh năm, thay vì phụ thuộc vào một số mùa cao điểm?
- Hiện nay, Vườn có hai mùa đón lượng khách đông. Mùa thứ nhất là du lịch tâm linh vào đầu năm, khoảng tháng 2 và tháng 3, khi du khách đến lễ tại Đền Thượng và Đền thờ Bác Hồ. Mùa thứ hai là mùa hoa dã quỳ, thường diễn ra vào tháng 10 và tháng 11. Ngoài ra, hoạt động săn mây có thể diễn ra gần như quanh năm.



Hệ sinh thái phong phú, đa dạng kéo du khách tới trải nghiệm quanh năm
Vườn cũng đang nghiên cứu để tạo thêm nhiều tuyến du lịch sinh thái hấp dẫn, các điểm săn mây, ngắm hoa đẹp nhằm giúp du khách có thêm cơ hội thưởng thức nhiều loài hoa và trải nghiệm các không gian cảnh quan khác nhau.
* Với đặc thù là vườn quốc gia, nơi có chức năng bảo tồn tài nguyên rừng và đa dạng sinh học, du lịch sinh thái được xác định giữ vai trò như thế nào trong định hướng phát triển của Vườn Quốc gia Ba Vì?
- Trong định hướng phát triển hiện nay, du lịch sinh thái được xác định giữ vai trò then chốt, thể hiện trên ba phương diện chính.
Thứ nhất, đây là một mũi nhọn kinh tế và là phương thức khai thác tài nguyên bền vững. Du lịch sinh thái góp phần chuyển hóa tiềm năng về tài nguyên rừng, đa dạng sinh học, khí hậu trong lành và cảnh quan tự nhiên thành giá trị kinh tế, thúc đẩy phát triển dịch vụ, du lịch tại địa phương.
Thứ hai, du lịch sinh thái là một công cụ hỗ trợ bảo tồn thiên nhiên. Nguồn thu từ hoạt động du lịch có thể được tái đầu tư cho công tác bảo vệ rừng, bảo tồn hệ sinh thái, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường.
Thứ ba, du lịch sinh thái góp phần tạo sinh kế cho cộng đồng vùng đệm, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, qua đó giảm áp lực khai thác trái phép tài nguyên rừng.
* Một trong những thách thức lớn đối với các khu rừng đặc dụng là làm thế nào phát huy giá trị tài nguyên rừng thông qua hoạt động du lịch nhưng không làm tổn hại đến môi trường sinh thái. Vườn Quốc gia Ba Vì đang triển khai những giải pháp nào để giải quyết bài toán này?
- Để cân bằng giữa khai thác giá trị du lịch và bảo vệ môi trường sinh thái, Vườn đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp.
Trước hết là phân định rõ khu vực được phép phát triển du lịch sinh thái, tập trung tại các phân khu dịch vụ - hành chính và những vị trí cảnh quan đã xác định; đồng thời bảo vệ nghiêm ngặt các phân khu bảo tồn cốt lõi nhằm giữ nguyên trạng hệ sinh thái tự nhiên và môi trường sống của động, thực vật hoang dã.


Các phân khu bảo tồn cốt lõi được bảo vệ nghiêm ngặt nhằm giữ nguyên trạng hệ sinh thái tự nhiên và môi trường sống của động, thực vật hoang dã.
Vườn cũng đang xây dựng và trình phê duyệt Đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí làm cơ sở pháp lý và kỹ thuật cho các hoạt động đầu tư hạ tầng, kinh doanh du lịch.
Bên cạnh đó, việc kiểm soát sức chứa và tải trọng môi trường được chú trọng. Vườn sẽ rà soát, áp dụng ngưỡng sức chứa tại các điểm check-in, tuyến tham quan chính, đặc biệt vào mùa cao điểm như mùa hoa dã quỳ và các dịp lễ, nhằm giảm áp lực lên thảm thực vật, giao thông đường núi và nguồn nước.
Đối với hạ tầng dịch vụ, Vườn ưu tiên các công trình xanh, khống chế mật độ xây dựng, sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường và thiết kế hài hòa với cảnh quan rừng.
* Việc hợp tác với các đơn vị đầu tư, kinh doanh dịch vụ du lịch trong môi trường rừng được thực hiện như thế nào để vừa phát huy nguồn lực xã hội, vừa bảo đảm các yêu cầu bảo tồn?
- Vườn định hướng đẩy mạnh mô hình cho thuê môi trường rừng có kiểm soát, thông qua việc liên kết với các nhà đầu tư phát triển du lịch theo đúng quy định pháp luật.
Trong quá trình triển khai, các doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm túc các cam kết về đánh giá tác động môi trường, bảo đảm quy trình xử lý rác thải, nước thải đạt chuẩn và không làm đứt gãy hành lang sinh thái.
Việc phát triển các hoạt động dịch vụ, nghỉ dưỡng phải nằm trong định hướng quy hoạch, bảo đảm hài hòa giữa khai thác giá trị du lịch và nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên rừng.
Tăng cường giáo dục sinh thái để phát triển du lịch bền vững
* Du lịch sinh thái sẽ khó phát triển bền vững nếu thiếu sự tham gia của cộng đồng địa phương. Vườn Quốc gia Ba Vì có định hướng như thế nào trong việc gắn hoạt động du lịch với sinh kế của người dân vùng đệm?
- Vườn xác định việc gắn kết sinh kế cộng đồng vùng đệm là một trong những giải pháp quan trọng để giảm áp lực lên tài nguyên rừng.
Theo đó, cần tạo điều kiện để người dân địa phương tham gia vào các hoạt động dịch vụ du lịch như hướng dẫn viên bản địa, cung cấp nông sản, dịch vụ tắm lá thuốc, homestay... Qua đó, người dân có thêm việc làm, nâng cao thu nhập, chuyển dịch cơ cấu lao động và tăng cường trách nhiệm đồng quản lý, bảo vệ rừng.

Các cán bộ Vườn Quốc gia Ba Vì trồng cây, tuyên truyền, nâng cao ý thức bảo vệ sinh thái rừng
* Đối với tiêu chí du lịch xanh, bảo vệ hệ sinh thái và giảm thiểu rác thải nhựa, những yêu cầu này đang được cụ thể hóa ra sao trong hoạt động đón tiếp và phục vụ du khách?
- Vườn chú trọng kiểm soát và thu gom rác thải nhựa ngay từ nguồn. Du khách được tuyên truyền, nhắc nhở về quy định không xả rác ngay tại cổng bán vé, đồng thời khuyến khích hạn chế mang các sản phẩm nhựa dùng một lần vào khu vực lõi rừng.
Vườn bố trí hệ thống thùng rác phân loại tại các tuyến đường chính và khu vực tập trung đông khách như Cốt 400m, Cốt 700m, Cốt 1.100m, Đền Thượng và Đền thờ Bác Hồ. Các đợt thu gom rác cũng được tổ chức với sự tham gia của lực lượng kiểm lâm, nhân viên giáo dục môi trường, sinh viên tình nguyện và các đoàn du khách.
Bên cạnh đó, Vườn quy định rõ khu vực được phép cắm trại, dã ngoại, chẳng hạn như khu rừng thông Cốt 400m; nghiêm cấm tự ý đốt lửa, nướng đồ ăn trong rừng sâu để phòng ngừa nguy cơ cháy rừng và tổn hại thảm thực vật.
Các hành vi bẻ cành, hái hoa, khắc tên lên cây, làm phiền hoặc cho động vật hoang dã ăn đều bị nghiêm cấm.


Nhiều chương trình giáo dục sinh thái với sự hướng dẫn của các cán bộ Vườn Quốc gia Ba Vì đã được tổ chức
Vườn cũng định hướng lồng ghép giáo dục môi trường vào hoạt động tham quan, thông qua đội ngũ hướng dẫn viên, thuyết minh và các chương trình du lịch học tập dành cho học sinh, sinh viên. Du khách có thể trực tiếp tham gia những hoạt động như dọn dẹp vệ sinh, trồng cây và trải nghiệm bảo tồn.
