Bắc Ninh cần một nơi cứu hộ động vật hoang dã

Việc xây dựng Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã tại Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử là cần thiết để giải quyết những vướng mắc hiện nay, tạo điều kiện bảo tồn đa dạng sinh học chủ động, lâu dài.

Khó ở khâu sau thu giữ

Tháng 7/2026, cơ quan chức năng phát hiện, khởi tố hai đối tượng người Trung Quốc thuê đất tại thôn Hoài Thượng, xã Liên Bão, dựng trang trại dưới vỏ bọc đầu tư nông nghiệp để nuôi nhốt trái phép 267 cá thể động vật nguy cấp, quý, hiếm nhằm mua bán kiếm lời. Tang vật gồm nhiều loài được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt như niệc mỏ vằn, hồng hoàng, cầy mực, khỉ, vẹt và sói rừng Xiêm.

Lực lượng chức năng tổ chức thả động vật hoang dã trở về môi trường tự nhiên.

Việc xử lý số động vật thu giữ sau vụ án đặt ra không ít khó khăn. Do Bắc Ninh chưa có cơ sở cứu hộ động vật hoang dã chuyên biệt, cơ quan chức năng phải liên hệ nhiều đơn vị ngoài địa bàn để tìm nơi tiếp nhận. Sau khi hoàn thiện thủ tục, các cá thể được chuyển về Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội và Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã thuộc Vườn quốc gia Pù Mát (Nghệ An) để chăm sóc.

Đây không phải trường hợp cá biệt. Trước đó, Chi cục Kiểm lâm Bắc Ninh nhiều lần phải liên hệ với các trung tâm cứu hộ tại Hà Nội và một số tỉnh, thành phố để tìm nơi tiếp nhận động vật hoang dã là tang vật các vụ vi phạm. Theo đồng chí Dương Văn Linh, Trưởng Phòng Điều tra, xử lý vi phạm về lâm nghiệp (Chi cục Kiểm lâm), qua thực tế tuyên truyền, kiểm tra và xử lý vi phạm, một trong những vướng mắc hiện nay là chăm sóc động vật hoang dã sau thu giữ.

Nguyên nhân chính là trên địa bàn chưa có trung tâm cứu hộ chuyên biệt. Khi tiếp nhận động vật còn sống nhưng chưa đủ điều kiện tái thả, cơ quan chức năng phải liên hệ, đề nghị cơ sở ở những địa phương khác tiếp nhận, song không phải trường hợp nào cũng thuận lợi. Khó khăn càng lớn với những cá thể bị suy yếu hoặc bị thương sau quá trình săn bắt, vận chuyển, nuôi nhốt trái phép.

Mỗi loài có đặc tính sinh học khác nhau, đòi hỏi thức ăn, môi trường và phương pháp chăm sóc phù hợp. Việc phải chờ tìm nơi tiếp nhận, sau đó vận chuyển đường dài cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm sức khỏe, an toàn cho động vật. Cùng đó, khả năng tiếp nhận của nhiều đơn vị cũng hạn chế nên việc tìm “mái nhà” cho một số cá thể động vật thu giữ vẫn gặp khó khăn.

Thành lập trung tâm cứu hộ

Những vướng mắc trên đang từng bước được Bắc Ninh tính toán tháo gỡ. Thực hiện Nghị quyết số 76 ngày 18/6/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng đối với công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035, UBND thành phố đã phê duyệt Phương án quản lý rừng bền vững của Ban Quản lý bảo tồn Tây Yên Tử giai đoạn 2026 - 2030. Phương án có tổng nguồn vốn thực hiện 153,8 tỷ đồng, bao gồm nhiều nhiệm vụ về quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và phục vụ công tác bảo tồn, nghiên cứu khoa học.

Trong 8 tháng, lực lượng chức năng phát hiện, xử lý hành chính 16 vụ vi phạm liên quan đến động vật hoang dã, chim di cư; tịch thu 799 cá thể (trong đó, 473 cá thể còn sống, khỏe mạnh được thả về môi trường tự nhiên; 267 cá thể động vật rừng được chuyển giao cho các trung tâm cứu hộ và 59 cá thể đã chết được tiêu hủy theo quy định).

Ban Quản lý bảo tồn Tây Yên Tử hiện được giao quản lý gần 13 nghìn ha đất rừng đặc dụng, phần lớn là rừng tự nhiên. Không gian rừng rộng lớn, hệ sinh thái đa dạng là điều kiện thuận lợi cho việc cứu hộ động vật với bảo tồn tại chỗ. Khi có cơ sở cứu hộ ngay trên địa bàn, cơ quan chức năng sẽ chủ động hơn trong xử lý động vật hoang dã sau thu giữ, giảm thời gian tìm kiếm nơi tiếp nhận và hạn chế vận chuyển đường dài. Trung tâm cũng có thể trở thành đầu mối phối hợp giữa kiểm lâm, công an, chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan trong tiếp nhận, chăm sóc động vật thu giữ từ các vụ vi phạm hoặc do tổ chức, cá nhân tự nguyện giao nộp.

Tuy nhiên, để trung tâm thực sự phát huy hiệu quả, yêu cầu đặt ra không chỉ là xây dựng chuồng trại. Mỗi nhóm loài, từ chim, linh trưởng, bò sát đến thú ăn thịt đều cần điều kiện chăm sóc, dinh dưỡng và phục hồi khác nhau. Động vật mới tiếp nhận cũng cần được kiểm tra sức khỏe, cách ly, phòng ngừa dịch bệnh. Vì vậy, cùng với đầu tư khu tiếp nhận, cách ly, điều trị, chuồng nuôi và trang thiết bị chuyên dụng, cần chuẩn bị đội ngũ cán bộ có chuyên môn về thú y động vật hoang dã, sinh học, bảo tồn; xây dựng quy trình từ tiếp nhận, chăm sóc, phục hồi đến tái thả.

Cùng với xây dựng Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã, Ban Quản lý bảo tồn Tây Yên Tử sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu về đa dạng sinh học; nghiên cứu bảo tồn nguồn gen cây dược liệu quý; nghiên cứu nhân giống các loài động, thực vật nguy cấp, quý, hiếm; đánh giá tác động của hoạt động du lịch, phát triển hạ tầng đến tài nguyên rừng. Đồng thời, kết quả nghiên cứu về phân bố, quần thể và sinh cảnh là cơ sở khoa học quan trọng để lựa chọn khu vực tái thả phù hợp.

Có thể khẳng định, việc xây dựng Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã tại Tây Yên Tử sẽ giúp hoàn thiện công tác bảo tồn của địa phương. Khi được đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực và quy trình chuyên môn, nơi đây không chỉ là ngôi nhà cho những cá thể động vật được giải cứu mà còn kết nối các hoạt động cứu hộ, phục hồi, nghiên cứu, tái thả, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.