Bắc Ninh: Nâng cấp, sử dụng hiệu quả thiết chế văn hóa cơ sở

Phục vụ nhu cầu của người dân

Sau sắp xếp, số lượng thôn, tổ dân phố trên địa bàn thành phố giảm từ 2.858 xuống còn 1.385 nên số lượng nhà văn hóa tại cơ sở dôi dư khá nhiều. Tuy nhiên, hệ thống thiết chế văn hóa được xây dựng từ trước không còn phù hợp nhu cầu sinh hoạt cộng đồng với quy mô dân cư mỗi địa bàn tăng mạnh. Có những khu dân cư quy mô dân số lên đến hàng nghìn hộ nhưng nhà văn hóa chỉ có khoảng 200 - 250 chỗ ngồi, khó đáp ứng việc hội họp và tổ chức các hoạt động tập trung đông người.

Người dân biểu diễn văn nghệ tại Nhà văn hóa thôn Thanh Trà, xã An Lạc. Ảnh: Xuân Thỏa.

Cùng đó, một số công trình đã xuống cấp, không gian chật hẹp, thiếu bàn ghế, hệ thống âm thanh, ánh sáng và thiết bị luyện tập thể thao. Trước thực tế này, nhiều xã, phường chủ động rà soát hiện trạng, xác định những hạng mục cần ưu tiên để đầu tư sửa chữa, cải tạo. Từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia, năm nay, thành phố bố trí hàng tỷ đồng hỗ trợ các địa phương nâng cấp hệ thống thiết chế văn hóa.

"Đối với công trình được lựa chọn làm nơi sinh hoạt chung, địa phương cần xây dựng quy chế quản lý, đồng thời lập kế hoạch hoạt động định kỳ. Việc tổ chức sinh hoạt chi bộ, họp dân, hoạt động đoàn thể, câu lạc bộ và phong trào văn hóa, thể thao cần bố trí hợp lý để nhà văn hóa thực sự trở thành nơi gặp gỡ, sinh hoạt thường xuyên của cộng đồng. Các công trình còn lại có thể bố trí thành điểm sinh hoạt cộng đồng đa năng" - Ông Nguyễn Văn Đáp, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh.

Bên cạnh nguồn hỗ trợ từ ngân sách Trung ương và thành phố, các xã, phường cũng chủ động cân đối ngân sách địa phương, huy động các nguồn lực hợp pháp để cải thiện điều kiện hoạt động của nhà văn hóa, sân thể thao. Nhiều địa phương như: Yên Dũng, Đồng Kỳ, Tân Yên, Nhân Hòa, An Lạc, Tân An… đã dành kinh phí sửa chữa, nâng cấp công trình, chỉnh trang khuôn viên nhà văn hóa và bổ sung trang thiết bị phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân.

Điển hình như phường Yên Dũng, qua rà soát, nhiều nhà văn hóa không đáp ứng yêu cầu, phường đã đầu tư hơn 17 tỷ đồng cải tạo, nâng cấp và bổ sung thiết bị luyện tập thể thao tại các nhà văn hóa, từng bước cải thiện điều kiện sinh hoạt, hội họp, tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ và rèn luyện sức khỏe cho người dân trên địa bàn. Tương tự, xã Đồng Kỳ dành 6,6 tỷ đồng cải tạo, nâng cấp 10/22 nhà văn hóa thôn. Trong đó tập trung sửa chữa công trình xuống cấp, lắp dựng mái vòm mở rộng không gian, bổ sung thiết bị luyện tập thể thao ngoài trời, hệ thống tăng âm, loa đài và trang thiết bị phục vụ hội họp.

Ông Nguyễn Đình Quyết, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Kỳ cho biết: Dù nguồn lực còn hạn hẹp, xã vẫn ưu tiên bố trí kinh phí cải tạo những nhà văn hóa đã xuống cấp, chật hẹp, không còn đáp ứng yêu cầu sinh hoạt của người dân sau sáp nhập. Qua đó, khắc phục hạn chế, bảo đảm điều kiện phục vụ hội họp, sinh hoạt cộng đồng và các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, nhất là Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam sắp tới. Năm 2027, xã tiếp tục cân đối nguồn lực, bố trí kinh phí đầu tư cải tạo, nâng cấp các nhà văn hóa còn lại phù hợp với nhu cầu thực tế và khả năng của địa phương.

Khai thác hiệu quả, tránh lãng phí

Ngay sau sắp xếp thôn, tổ dân phố, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị UBND các xã, phường rà soát toàn bộ hệ thống thiết chế văn hóa; căn cứ vị trí, diện tích, cơ sở vật chất và điều kiện đi lại để lựa chọn nhà văn hóa thuận lợi nhất làm địa điểm sinh hoạt chung của thôn, tổ dân phố. Đồng thời có phương án quản lý, khai thác cụ thể những công trình còn lại, tránh bỏ không hoặc sử dụng kém hiệu quả.

Nhà văn hóa tổ dân phố Đồng Dành, phường Phượng Sơn là địa điểm tổ chức lớp dạy tiếng dân tộc cho thanh, thiếu nhi.

UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 378/KH-UBND về tổ chức phong trào thi đua “Mỗi xã, phường có mô hình hay, cách làm hiệu quả phát huy hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở” giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, trọng tâm là đổi mới phương thức quản lý, sử dụng thiết chế theo hướng đa năng; tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao phù hợp với nhu cầu, lứa tuổi và đặc điểm dân cư.

Các địa phương được khuyến khích phát triển câu lạc bộ, đội, nhóm hoạt động thường xuyên, gắn bảo tồn văn hóa truyền thống với huy động nguồn lực xã hội hóa và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, khai thác. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ thiết chế văn hóa cấp xã được khai thác, phát huy hiệu quả; 100% xã, phường đăng ký và triển khai ít nhất một mô hình phù hợp với điều kiện thực tế, có khả năng duy trì, nhân rộng.

Thiết chế văn hóa, thể thao tại tổ dân phố Thanh Lương, phường Bắc Giang thường xuyên diễn ra nhiều hoạt động.

Nắm bắt chỉ đạo, xã Tân Yên yêu cầu mỗi thôn lựa chọn nhà văn hóa có vị trí, diện tích và cơ sở vật chất phù hợp làm địa điểm sinh hoạt chung; những công trình còn lại được phục vụ sinh hoạt chi bộ, câu lạc bộ, hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, tổ liên gia, tổ hòa giải hoặc các lớp tập huấn, tuyên truyền.

Tại xã An Lạc, chính quyền địa phương huy động nguồn lực cải tạo, nâng cấp một số công trình xuống cấp, chật hẹp để đáp ứng yêu cầu hoạt động. Nhờ được quan tâm cải tạo, nâng cấp, nhà văn hóa thôn Thanh Trà thêm khang trang. Bên cạnh phục vụ hội họp đây còn là nơi thường xuyên luyện tập, giao lưu của các câu lạc bộ: Hát chèo, dân vũ và múa tắc xình thu hút hàng trăm thành viên tham gia. Bà Mễ Thị Tắc, thành viên Câu lạc bộ Tắc xình chia sẻ: “Nhà văn hóa khang trang, rộng rãi nên các thành viên trong câu lạc bộ tích cực đến tập luyện, giao lưu. Chúng tôi không chỉ sinh hoạt, biểu diễn mà còn truyền dạy cho thế hệ trẻ, cùng nhau gìn giữ bản sắc dân tộc".

Việc lựa chọn công trình phù hợp, bố trí lại công năng và tổ chức hoạt động thường xuyên đang giúp nhiều địa phương khai thác tốt hơn hệ thống thiết chế văn hóa sau sáp nhập thôn, tổ dân phố. Nhờ đó, nhà văn hóa trở thành không gian sinh hoạt gần gũi, góp phần gắn kết cộng đồng và làm phong phú đời sống văn hóa ở khu dân cư.