Bắc Ninh: Người dân có đọc, nhớ và viết đúng tên nước ngoài xuất hiện ngày càng nhiều tại nơi mình sống? (Kỳ 2)

Khi Green nối Green

Không thể để tên tiếng Việt chỉ tồn tại trong hồ sơ

Những quy định của pháp luật liên quan đến tên dự án nhà ở và việc sử dụng tiếng Việt trong hoạt động quảng cáo đã được viện dẫn khá rõ trong bài viết kỳ 1. Bởi vậy, điều cần bàn ở kỳ này không phải tiếp tục nhắc lại từng điều khoản, mà là nhìn vào khoảng cách giữa tên được ghi trên giấy và tên đang thực sự tồn tại trong đời sống.

Một dự án có thể mang một tên tiếng Việt đầy đủ trong quyết định đầu tư, hồ sơ quy hoạch, giấy phép và các văn bản quản lý. Nhưng ngay khi bước ra thị trường, một tên thương mại bằng tiếng nước ngoài lại được đặt lên biển quảng cáo, website, mạng xã hội, pano, tài liệu bán hàng và các chương trình giới thiệu sản phẩm. Tên ấy được lặp đi lặp lại hàng nghìn lần. Người mua nhớ tên thương mại. Môi giới gọi tên thương mại. Người giao hàng tìm theo tên thương mại. Taxi nhận khách theo tên thương mại. Hỏi đường, nhiều người cũng dùng tên thương mại. Khi đó, tên tiếng Việt vẫn còn, nhưng có nguy cơ chỉ còn trong những tập hồ sơ mà phần lớn cư dân chưa từng đọc.

Đây mới là điều cần nhìn nhận thẳng thắn. Một tên pháp lý không nên chỉ làm nhiệm vụ “đúng quy định” trên giấy. Nó phải có khả năng đi vào đời sống, bởi cuối cùng dự án không tồn tại trong hồ sơ của chủ đầu tư mà tồn tại trong địa chỉ của hàng nghìn gia đình. Tên gọi ấy sẽ được ghi vào giấy tờ, đọc cho người khác nghe, dùng để chỉ đường và truyền từ người này sang người khác. Nếu giữa tên trong hồ sơ và tên ngoài đời hình thành hai hệ thống khác nhau, người phải chịu sự bất tiện cuối cùng không phải doanh nghiệp. Đó là cư dân.

Không thể lấy sự “quen dần” của người dân làm câu trả lời

Có thể có ý kiến cho rằng câu chuyện này không đáng lo: tên ban đầu nghe lạ, dùng lâu rồi người dân cũng sẽ quen. Thực tế đúng là nhiều tên ngoại ngữ sau một thời gian đã trở thành một phần của đời sống đô thị. Người trẻ đọc được; người không biết ngoại ngữ cũng có thể tự tìm một cách phát âm gần giống rồi dùng mãi thành quen.

Sunshine Legend - Dự án có tên pháp lý là Khu dân cư Thôn Giếng thuộc xã Tiên Lục, Thành phố Bắc Ninh

Nhưng “quen” không đồng nghĩa với “thuận tiện”

Một người đọc sai tên chung cư suốt nhiều năm rồi mọi người vẫn hiểu không có nghĩa cái tên đó dễ đọc. Một người cao tuổi phải hỏi con cháu cách viết địa chỉ của chung cư mình đến thăm không chứng minh rằng tên gọi ấy gần gũi. Một tài xế phải mở bản đồ để tìm một cái tên mà khách vừa đọc sai cũng không phải điều đáng coi là bình thường. Những tình huống ấy chỉ cho thấy con người có khả năng thích nghi với một thực tế đã tồn tại. Điều này càng dễ thấy nếu rời trung tâm đô thị và nhìn từ những vùng nông thôn. Không ít người trẻ từ các xã, làng quê ra thành phố học tập, làm việc rồi mua nhà ở chung cư. Cha mẹ họ có thể cả đời không sử dụng tiếng Anh, càng không quen tiếng Pháp hay những cách ghép từ của thị trường bất động sản.

Một người mẹ ở quê muốn lên thăm con, con nói mình ở Parc Ville. Bà có thể nghe được âm thanh ấy, nhưng chưa chắc biết phải viết thế nào. Một người cha được con gửi địa chỉ Bavella Green Park có thể lưu trong điện thoại, nhưng nếu phải tự đọc cho tài xế hoặc hỏi đường, chưa chắc ông có thể phát âm đúng. Với Riverside, Mansion, Residence hay nhiều cụm từ khác cũng vậy.

Đối với người thường xuyên sử dụng ngoại ngữ, đó chỉ là vài từ đơn giản. Nhưng một đô thị không được xây dựng chỉ cho nhóm người biết ngoại ngữ. Nó còn dành cho người lao động phổ thông, người cao tuổi, người ở nông thôn, trẻ em và rất nhiều người chưa bao giờ có nhu cầu học cách phát âm tiếng Anh để tìm tới nhà con cháu mình. Một cái tên có thể được bộ phận marketing cân nhắc nhiều tháng để tạo cảm giác sang trọng, hiện đại. Nhưng sau khi dự án hoàn thành, người phải sử dụng cái tên ấy không còn là bộ phận marketing. Đó là hàng nghìn con người với trình độ, tuổi tác và hoàn cảnh rất khác nhau.

Vì vậy, sự “quen dần” của cư dân không nên được dùng như lời giải cho một cách đặt tên vốn có thể tạo ra bất tiện. Nếu có thể chọn một cái tên mà mọi người đều đọc được, vì sao lại lựa chọn một cái tên khiến một bộ phận dân cư phải học cách gọi?

Dự án khu nhà ở dành cho công nhân khu công nghiệp Đình Trám, huyện Việt Yên (cũ) nhưng đặt tên các tòa nhà là Jupiter Tower, Mercury Tower, Moon Tower, Venus Tower, Sun Plaza

Người dân phải được gọi tên ngôi nhà bằng tiếng Việt

Nhà ở khác rất nhiều so với một sản phẩm thương mại thông thường. Một chiếc điện thoại có thể mang tên nước ngoài. Một chiếc xe có thể sử dụng thương hiệu quốc tế. Người mua dùng vài năm rồi thay thế. Nhưng một căn nhà là địa chỉ cư trú. Ở đó có giấy chứng nhận quyền sở hữu, đăng ký cư trú, hợp đồng mua bán, điện, nước, hồ sơ học tập của con cái, thư từ, bưu phẩm và nhiều quan hệ dân sự khác. Quan trọng hơn, căn nhà còn gắn với cảm giác thuộc về.
Người ta vẫn nói “nhà tôi ở khu…”, “bố mẹ tôi ở…”, “đến nhà tôi thì tìm…”. Đó là ngôn ngữ của đời sống, không phải ngôn ngữ của quảng cáo. Vì thế, việc một người Việt có thể gọi tên ngôi nhà mình đang sống bằng tiếng Việt không phải một đòi hỏi thái quá. Đó gần như là điều tự nhiên nhất.

Doanh nghiệp có quyền xây dựng thương hiệu. Một dự án hoàn toàn có thể có thêm một tên giao dịch để tiếp thị, hướng tới khách hàng quốc tế hoặc tạo hệ thống nhận diện cho doanh nghiệp. Nhưng thương hiệu nên đứng bên cạnh địa chỉ, không nên thay thế địa chỉ. Nếu tên tiếng nước ngoài được sử dụng tới mức người dân quên luôn tên tiếng Việt, ranh giới giữa hai khái niệm ấy đã trở nên rất mong manh. Và khi đó, người dân chính là bên phải gánh sự phức tạp.

Một cư dân bình thường không có nghĩa vụ phải phân biệt đâu là tên dự án được phê duyệt, đâu là tên thương mại, đâu là nhãn hiệu đã đăng ký và đâu là tên mà môi giới đang dùng. Họ chỉ cần một điều đơn giản hơn nhiều: tên nơi mình sống phải rõ ràng, thống nhất và dễ sử dụng.

Kinh Bắc không thiếu tên để phải vay mượn

Câu chuyện càng đáng suy nghĩ khi đặt trong không gian văn hóa Bắc Ninh. Có lẽ ít vùng đất nào lại giàu địa danh và lớp trầm tích văn hóa như Kinh Bắc. Sông Cầu, Sông Thương, Luy Lâu, Phật Tích, Thổ Hà, Xương Giang, Vạn An, Vũ Ninh, Đại Phúc, Lim… mỗi tên gọi mang theo một câu chuyện riêng. Có cái gắn với dòng sông, có cái gắn với lịch sử, làng cổ, di tích, lễ hội hay ký ức của nhiều thế hệ. Những cái tên ấy có một ưu điểm mà không chiến dịch xây dựng thương hiệu nào có thể tạo ra trong một sớm một chiều: chúng thuộc về vùng đất.

Một Riverside có thể nằm bên bất kỳ con sông nào. Một Green Park có thể xuất hiện ở bất kỳ thành phố nào. City, Sky, Royal, Mansion, Lotus cũng vậy. Những từ ấy không sai, cũng không xấu. Vấn đề nằm ở chỗ khi chúng được sử dụng lặp đi lặp lại, các đô thị bắt đầu giống nhau ngay từ cách gọi tên. Trong khi đó, Sông Thương chỉ có thể gợi đến một vùng đất cụ thể. Kinh Bắc không thể nhầm với nơi khác. Luy Lâu mang trong nó cả một tầng lịch sử mà không một từ City hay Park nào thay thế được.

Bởi vậy, điều khó hiểu không phải là tại sao doanh nghiệp muốn một cái tên quốc tế. Điều khó hiểu hơn là tại sao trên một vùng đất có quá nhiều chất liệu văn hóa để lựa chọn, chúng ta lại dễ dàng quay trở lại với cùng một nhóm từ ngoại ngữ đã được sử dụng hàng nghìn lần trong thị trường bất động sản. Một cái tên bản địa không khiến công trình kém hiện đại. Ngược lại, khi thị trường bất động sản ngày càng giống nhau về kiến trúc, tiện ích và cách quảng cáo, chính một cái tên có bản sắc mới có thể tạo ra sự khác biệt thật sự.

Có một chi tiết đáng chú ý trong cái tên EcoHome Sông Thương. Nếu bỏ phần tiếng Anh, hai chữ “Sông Thương” vẫn đủ sức tạo hình ảnh, ký ức và định vị địa phương. Thậm chí với nhiều người Bắc Ninh, chính hai chữ ấy mới là phần dễ nhớ nhất. Điều đó cho thấy chúng ta không thiếu tên đẹp. Có lẽ điều còn thiếu là sự tự tin để đặt những cái tên Việt lên vị trí trung tâm.

Thật khó để phát âm hay viết được tên dự án Ecolife Retreat của Dự án Nhà ở xã hội tại Khu số 1 – KĐT cạnh Trường CĐ Nghề Công Nghệ Việt – Hàn

Một cái tên không kết thúc khi dự án bán hết nhà

Bất động sản có một đặc điểm khác biệt: vòng đời của công trình dài hơn rất nhiều vòng đời của một chiến dịch bán hàng. Ngày mở bán rồi sẽ qua. Các pano quảng cáo rồi được tháo xuống. Website dự án có thể đóng lại. Đơn vị phân phối có thể chuyển sang sản phẩm khác. Nhưng những tòa nhà vẫn đứng đó. Và cái tên vẫn còn. Hai mươi năm sau, rất ít người còn nhớ chiến dịch marketing nào đã tạo ra nó. Nhưng hàng nghìn cư dân vẫn phải dùng cái tên ấy để nói về nơi mình sống. Vì vậy, việc đặt tên cho một khu đô thị hay chung cư không thể chỉ được tính bằng hiệu quả bán hàng trong vài năm đầu. Nó còn phải được nhìn bằng tuổi đời của chính công trình. Tên của một dự án hôm nay có thể trở thành địa danh của thành phố ngày mai.

Chính vì thế, tiếng Việt không nên chỉ xuất hiện để hoàn thiện thủ tục pháp lý, còn quyền định danh thực tế lại hoàn toàn thuộc về hoạt động tiếp thị.

Giữa nhu cầu xây dựng thương hiệu của doanh nghiệp và quyền sử dụng thuận tiện của cộng đồng, hoàn toàn có thể tìm được một điểm cân bằng: tên tiếng Việt ở vị trí chính, tên thương mại có thể đi cùng. Cách làm đó không cản trở hội nhập, cũng không làm giảm giá trị thương hiệu. Điều nó bảo đảm chỉ là một nguyên tắc rất đơn giản: người dân không bị biến thành khách lạ đối với tên gọi của chính nơi mình đang sống.

Đến đây, câu chuyện về tên các khu đô thị, chung cư có thể tạm khép lại.

Nhưng khi rời những tòa nhà ấy và bước xuống đường phố, một câu hỏi khác lại xuất hiện. Nếu tên tiếng nước ngoài mới chỉ nằm trên một số dự án thì có thể coi đó là câu chuyện của thị trường bất động sản. Nhưng khi tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Nhật bắt đầu xuất hiện với mật độ ngày càng lớn trên nhà hàng, cửa hiệu, siêu thị, spa, khách sạn và cả những dãy phố, vấn đề không còn nằm trong phạm vi của một ngành kinh doanh. Nó bắt đầu liên quan tới diện mạo của cả một đô thị. 

Từ tên một tòa nhà đến mặt tiền cả dãy phố, vấn đề bắt đầu hiện ra rộng hơn nhiều. 
(Còn nữa)