Bài 1: Trao hành trang pháp lý, mở lối hoàn lương

Đưa chính sách pháp luật mới đến với phạm nhân

Mặc dù các phạm nhân đang chấp hành án tại các cơ sở giam giữ, nhưng thông qua sách, báo, truyền hình và các phương tiện thông tin đại chúng, họ vẫn được cung cấp thông tin, được cập nhật những thay đổi trong đời sống kinh tế - xã hội cũng như các chính sách, quy định pháp luật mới của Nhà nước.

Không chỉ chăm chú lắng nghe những nội dung được tuyên truyền viên, báo cáo viên pháp luật giới thiệu, nhiều phạm nhân còn mạnh dạn đặt câu hỏi về những vấn đề rất thiết thực, gắn trực tiếp với quyền, nghĩa vụ của công dân, quá trình chấp hành án và cuộc sống sau khi trở về địa phương.

Đông đảo phạm nhân tham gia buổi tuyên truyền, tư vấn pháp luật tại Trại giam Phú Sơn 4.

Tại buổi tuyên truyền, tư vấn pháp luật cho phạm nhân Trại giam Nam Hà, phạm nhân Lê Bảo Phương cho biết, qua theo dõi chương trình truyền hình, anh được biết Nhà nước đang triển khai việc định danh điện tử đối với một số loại tài sản, trong đó có bất động sản và tài sản xây dựng. Từ đó, anh đặt câu hỏi, trong thời gian anh đang chấp hành án phạt tù, nếu có nhà, đất hoặc tài sản xây dựng thì việc cấp mã định danh điện tử được thực hiện như thế nào? Sau khi có sự thay đổi, sắp xếp đơn vị hành chính, người dân có phải thực hiện thủ tục thay đổi thông tin đối với tài sản hay không?

Giải đáp câu hỏi này, PGS.TS, luật sư Trần Văn Dũng, Chi hội phó Chi hội Luật gia Viện Nghiên cứu, Đào tạo Kinh tế - Tài chính cho biết, hiện nay Nhà nước đang triển khai hệ thống định danh điện tử đối với một số đối tượng, trong đó có sản phẩm bất động sản là nhà ở, phần diện tích sàn xây dựng trong công trình xây dựng.

Theo ông, mã định danh điện tử là thông tin phục vụ công tác quản lý, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu của Nhà nước; không phải là một loại giấy tờ mới thay thế giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất. Người dân không phải tự mình thực hiện thủ tục để “xin cấp” mã định danh điện tử theo cách thức tương tự như việc cấp giấy chứng nhận.

Đối với người đang chấp hành án phạt tù nhưng có nhà, đất hoặc tài sản xây dựng, việc chấp hành án không làm phát sinh một thủ tục riêng về mã định danh điện tử. Việc tạo lập, cập nhật mã định danh được thực hiện trên hệ thống dữ liệu theo quy định của pháp luật và thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Đối với giấy tờ liên quan đến tài sản sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, nếu giấy tờ vẫn còn hiệu lực hoặc còn thời hạn sử dụng thì về nguyên tắc vẫn tiếp tục được sử dụng theo quy định.

Không chỉ quan tâm đến những chính sách mới gắn với đời sống dân sự, kinh tế, nhiều phạm nhân còn đặt câu hỏi về các quy định mới liên quan trực tiếp đến lĩnh vực hình sự và thi hành án hình sự. Tại Trại giam Phú Sơn 4, phạm nhân Mùa A Đua đặt câu hỏi về việc chuyển hình phạt từ tử hình xuống tù chung thân theo những quy định mới của Bộ luật Hình sự.

Trong khi đó, phạm nhân Trần Hiểu Hồng, Trại giam Phú Sơn 4 lại quan tâm đến quy định về chế độ gặp trực tuyến qua hệ thống điện tử có kết nối hình ảnh, âm thanh. Theo đó, các quy định tại Luật Thi hành án hình sự năm 2025 và Thông tư số 88/2026/BCA quy định về chế độ gặp, nhận quà và liên lạc của phạm nhân đã chính thức ghi nhận hình thức liên lạc bằng kết nối hình ảnh, âm thanh thông qua phương tiện điện tử giữa phạm nhân và người thân thích trong nước.

Chuyên gia giải đáp câu hỏi pháp luật của các phạm nhân tại Trại giam Nam Hà.

Phạm nhân Phạm Trung Kiên, Trại giam Phú Sơn 4 lại quan tâm đến một vấn đề rất thiết thực đối với cuộc sống sau khi mãn hạn tù: Khi trở về địa phương, nếu bản thân Kiên hoặc gia đình có những vấn đề cần tìm hiểu, tư vấn về chính sách, pháp luật thì có thể tìm đến đâu để được giải đáp và hỗ trợ?

Giải đáp câu hỏi này, Thiếu tá Vũ Ngọc Tú, cán bộ Học viện Cảnh sát nhân dân cho biết, căn cứ Luật Thi hành án hình sự năm 2025 và Nghị định số 247/2026/NĐ-CP quy định về công tác tái hòa nhập cộng đồng, các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng bao gồm thông tin, giáo dục pháp luật; dạy nghề, vay vốn, tìm việc làm; trợ giúp tâm lý; hỗ trợ thủ tục pháp lý và xây dựng các mô hình tái hòa nhập cộng đồng.

Bên cạnh đó, Luật Trợ giúp pháp lý mới được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Theo đó, những người thuộc các diện được trợ giúp pháp lý theo quy định như người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người có công với cách mạng, người khuyết tật..., có thể được tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí khi đáp ứng các điều kiện luật định.

Hiểu pháp lý để làm lại cuộc đời

Tại buổi các buổi tuyên truyền, tư vấn pháp luật, nhiều phạm nhân lại quan tâm đến những vấn đề pháp lý về phát triển kinh tế để sau này khi chấp hành án xong, họ có thể làm lại cuộc đời. Họ đã đưa ra những khúc mắc rất sát với thực tiễn cuộc sống nhờ các chuyên gia pháp lý giải đáp. Phạm nhân Nguyễn Quang Huy, Trại giam Phú Sơn 4 có hoàn cảnh gia đình khó khăn, nên anh băn khoăn về việc sau khi chấp hành án xong thì anh có được vay mượn tiền ngân hàng hay không và nếu được vay mượn thì cần những thủ tục gì.

Đây thực sự là vấn đề được rất nhiều phạm nhân quan tâm, trăn trở. Trả lời câu hỏi này, Trung tá Nguyễn Doãn Phương, cán bộ Học viện An ninh nhân dân đã giải thích cặn kẽ quy định theo Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù về đối tượng, điều kiện, mức vay vốn. Nếu đáp ứng đủ điều kiện, người chấp hành xong án phạt tù có thể được xem xét vay vốn tối đa là 100 triệu đồng/người để sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm.

Được nghe câu trả lời của Trung tá Nguyễn Doãn Phương, không chỉ phạm nhân Nguyễn Quang Huy mà các phạm nhân khác trong hội trường như giải tỏa được nỗi lo về việc được tiếp cận nguồn vốn vay để phát triển kinh tế sau khi chấp hành xong án phạt tù. Những thông tin đó mang lại cho người chấp hành xong án sự an tâm vì họ được quan tâm, được trao cơ hội và có thêm niềm tin để bắt đầu lại cuộc sống.

Các phạm nhân đọc sách, báo tại thư viện Trại giam Nam Hà.

Nguồn vốn không chỉ hỗ trợ họ có điều kiện đầu tư sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và ổn định thu nhập, mà còn giúp giảm bớt tâm lý mặc cảm, tự ti khi trở về cộng đồng. Quan trọng hơn, sự hỗ trợ ấy cho thấy xã hội không chỉ yêu cầu họ sửa chữa sai lầm mà còn tạo điều kiện để họ tự đứng lên bằng sức lao động, xây dựng cuộc sống ổn định và trở thành người có ích cho gia đình, xã hội. Đây cũng là động lực để họ trân trọng hơn cơ hội được làm lại, có ý thức chấp hành pháp luật và hạn chế nguy cơ tái phạm.

Hay như phạm nhân Phạm Huy Lợi, Trại giam Nam Hà lại lo lắng về việc các chứng chỉ anh đã học được trong trại giam có giá trị sử dụng ngoài xã hội hay không và việc sử dụng như thế nào? Việc các chứng chỉ nghề, chứng nhận đào tạo mà phạm nhân được học và cấp trong thời gian chấp hành án tiếp tục có giá trị sử dụng khi trở về địa phương có ý nghĩa rất thiết thực đối với quá trình tái hòa nhập cộng đồng.

Điều này giúp họ tự tin hơn khi tìm kiếm việc làm, có cơ hội sử dụng những kiến thức và kỹ năng đã được đào tạo để tạo thu nhập ổn định, đồng thời giảm bớt tâm lý mặc cảm, tự ti về quá khứ. Quan trọng hơn, những chứng chỉ đó là sự ghi nhận đối với quá trình học tập, rèn luyện của phạm nhân, giúp họ thấy rằng những nỗ lực trong thời gian chấp hành án không bị mất đi mà có thể trở thành hành trang cho cuộc sống mới.

Khi có nghề nghiệp và thu nhập ổn định, họ cũng có thêm điều kiện chăm lo cho gia đình, xây dựng lại các mối quan hệ xã hội và từng bước khẳng định mình bằng lao động chân chính, qua đó góp phần hạn chế nguy cơ tái phạm và tạo dựng một cuộc sống ổn định, có ích sau khi trở về cộng đồng.