Bàn ghế học sinh và bài học về tư duy quản lý

Khảo sát tại 6 tỉnh, thành phố cho thấy hầu hết các cơ sở giáo dục được khảo sát chỉ sử dụng một cỡ bàn ghế cho tất cả các lớp. Ảnh: Đức Quang.

Trước hết, cần công bằng với bộ tiêu chuẩn bàn ghế hiện hành. Thông tư 26/2011 không quy định một bộ bàn ghế cho tất cả học sinh. Theo văn bản này, bàn ghế có 6 cỡ, tương ứng với các nhóm chiều cao từ 100 đến 175 cm. Quy định còn cho phép trong một phòng học có thể bố trí đồng thời nhiều cỡ bàn ghế.

Điều đó cho thấy ngay từ khi ban hành tiêu chuẩn, cơ quan quản lý đã thừa nhận một thực tế đơn giản: Học sinh không giống nhau về chiều cao.

Tiêu chuẩn hóa vì thế vẫn cần thiết. Một hệ thống giáo dục với hàng triệu học sinh không thể mua sắm, sản xuất và quản lý bàn ghế theo hàng triệu kích thước riêng biệt. Cần có các nhóm kích thước, các quy chuẩn về vật liệu, kết cấu, chiều cao, khoảng cách và cách bố trí. Nếu không có tiêu chuẩn, việc tổ chức mua sắm, sử dụng và kiểm tra cũng khó có thể thống nhất.

Vấn đề nằm ở chỗ khác: Một tiêu chuẩn dù đã tính đến sự khác biệt vẫn có thể mất đi ý nghĩa nếu được thực hiện theo cách bỏ qua sự khác biệt ấy.

Khảo sát của Bộ GDĐT phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Y tế tại 6 tỉnh, thành phố cho thấy hầu hết các cơ sở giáo dục được khảo sát chỉ sử dụng một cỡ bàn ghế cho tất cả các lớp, dù học sinh thuộc nhiều nhóm chiều cao khác nhau. Nhiều nơi chưa xác định chiều cao học sinh để lựa chọn cỡ bàn ghế; một số loại bàn ghế thực tế thậm chí không đúng với bất kỳ cỡ, mã số nào trong Thông tư 26. Có những bàn ghế đã được trang bị hơn 20 năm nhưng chưa sửa chữa, thay thế.

Chiều cao của người Việt đã có những thay đổi đáng kể trong nhiều thập niên. Theo Tổng điều tra dinh dưỡng năm 2020, chiều cao trung bình của nam thanh niên Việt Nam đạt 168,1 cm, tăng 3,7 cm so với năm 2009; nữ đạt 156,2 cm, tăng 2,6 cm. Nếu so với năm 1985, mức tăng ở nam là 8,6 cm và ở nữ là 5,7 cm.

Những con số ấy chưa đủ để kết luận rằng tiêu chuẩn bàn ghế ban hành năm 2011 đã lỗi thời. Nhưng chúng đủ để đặt ra một câu hỏi: Nếu đặc điểm thể chất của dân số thay đổi, những tiêu chuẩn được xây dựng dựa trên các đặc điểm ấy có cần được kiểm tra định kỳ hay không? Câu trả lời là có.

Được biết Bộ GDĐT đang phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu chỉ số nhân trắc học sinh và soát xét các tiêu chuẩn liên quan.

Đó là một cách tiếp cận cần thiết: Đừng dùng cảm giác để thay thế dữ liệu. Học sinh có xu hướng cao lên là một thực tế có dữ liệu chứng minh. Có học sinh trên 175 cm cũng là một thực tế được các địa phương báo cáo. Nhưng từ những dữ liệu đó đến kết luận rằng toàn bộ tiêu chuẩn bàn ghế đã không còn phù hợp vẫn còn một khoảng cách. Khoảng cách ấy phải được lấp bằng đo đạc và nghiên cứu.

Và cũng không nên vì nhận ra sự đa dạng mà rơi vào một cực đoan khác. Không thể chỉ vì có học sinh cao 1,8 m mà kết luận mọi bộ bàn ghế hiện nay đều phải thay. Cũng không thể từ sự khác biệt về chiều cao đi đến yêu cầu mỗi học sinh phải có một bộ bàn ghế được thiết kế riêng.

Hướng dẫn mới của Bộ cho thấy rõ hơn cách tiếp cận đó. Nhà trường được yêu cầu rà soát bàn ghế hiện có, đo chiều cao học sinh vào đầu mỗi năm học, đối chiếu chiều cao với mã số bàn ghế, căn cứ điều kiện phòng học để bố trí, rồi mới tính số lượng cần sửa chữa và mua mới. Với học sinh trên 175 cm, địa phương được hướng dẫn xác định kích thước phù hợp trên cơ sở tham khảo các tiêu chuẩn liên quan. Nói cách khác, không phải bỏ tiêu chuẩn, mà là đưa dữ liệu về con người thực tế vào trong việc áp dụng tiêu chuẩn.

Từ chiếc bàn học, có thể nhìn ra một vấn đề rộng hơn. Bàn ghế cũng là một dạng rất cụ thể của việc phân loại. Học sinh được chia thành các nhóm chiều cao để từ đó xác định loại bàn ghế phù hợp. Một hệ thống quản lý với số lượng đối tượng rất lớn luôn phải phân loại thực tế thành những nhóm để có thể xây dựng quy định và tổ chức thực hiện.

Mọi chính sách không đồng nghĩa với việc phải cá nhân hóa. Bởi vì làm như vậy vừa tốn kém, vừa không khả thi và trong nhiều trường hợp cũng không cần thiết. Một xã hội không thể có hàng triệu bộ quy tắc cho hàng triệu cá nhân.