Bản lĩnh cán bộ trước yêu cầu hành động (kỳ 4): Khi '7 dám' về cơ sở

Từ nguyên tắc “6 rõ”, cơ chế “Luồng xanh” trong giải quyết thủ tục hành chính đến xử lý kiến nghị ngay từ cơ sở, thực tiễn Thái Nguyên cho thấy bản lĩnh nằm ở khả năng làm cho công việc tiến lên, để người dân biết việc của mình đang ở đâu và ai chịu trách nhiệm đến cùng.

Cán bộ Hải Quan Thái Nguyên làm thủ thục thông quan hàng hóa cho doanh nghiệp.

Từ “7 dám” đến “6 rõ”

Sau khi hợp nhất Thái Nguyên và Bắc Kạn, tỉnh Thái Nguyên mới có diện tích 8.375,21km2, dân số gần 1,8 triệu người, với 92 đơn vị hành chính cấp xã. Bên cạnh những khu vực phát triển năng động là các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa có dân cư phân tán, điều kiện hạ tầng còn chênh lệch.

Cùng một chủ trương, cách tổ chức thực hiện ở một phường đô thị khó có thể hoàn toàn giống một xã miền núi. Vì thế, giao quyền đến cơ sở phải đi cùng năng lực xử lý công việc, sự chủ động và trách nhiệm đối với kết quả. Đây cũng là phép thử rất thực tế đối với mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau sắp xếp.

Kế hoạch số 160-KH/TU ngày 15/9/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thái Nguyên đưa yêu cầu ấy xuống một tầng rất cụ thể. Kế hoạch yêu cầu việc thực hiện nhiệm vụ chính trị phải gắn với nguyên tắc “6 rõ”: “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”, đồng thời “kiên quyết lấy sản phẩm cụ thể, chất lượng, hiệu quả công việc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo cao nhất”(9).

Ở đây, “7 dám” được chuyển thành một phương thức tổ chức công việc: dám nghĩ phải đi đến việc cụ thể, dám làm phải có thời hạn, dám chịu trách nhiệm phải gắn với sản phẩm có thể kiểm tra. Khi quyền hạn được gọi đúng tên, trách nhiệm cũng khó trôi vào khoảng mờ giữa các cơ quan. Cái “dám” vì thế được đặt trên một nền tảng rõ ràng hơn của kỷ luật và trách nhiệm công vụ. 

Điểm đáng chú ý là Kế hoạch 160 không chọn những việc dễ để nói về tinh thần hành động. Tỉnh yêu cầu lập danh mục và phương án xử lý những điểm nghẽn liên quan đến tài sản công dôi dư sau sắp xếp, giải phóng mặt bằng, trật tự đô thị, ô nhiễm môi trường, ngập úng và tai nạn giao thông; những việc chậm tiến độ hoặc liên quan nhiều ngành, nhiều cấp phải xác định trách nhiệm, thời hạn, kết quả xử lý.

Một vấn đề phức tạp chỉ thực sự bắt đầu chuyển động khi có người nhận việc, thẩm quyền đủ rõ và mốc để kiểm tra. Đây là sự khác biệt giữa quyết tâm nói chung với trách nhiệm có thể kiểm chứng. Cũng chính từ đó, cái “dám” bước ra khỏi hội nghị để đi vào những công việc vốn lâu nay dễ rơi vào tình trạng nhiều nơi cùng liên quan nhưng không nơi nào chịu trách nhiệm đến cùng. 

Tại xã Hợp Thành - địa phương này cho thấy yêu cầu ấy ở một quy mô gần với đời sống hơn. Xã được hình thành từ ba xã Hợp Thành, Ôn Lương và Phủ Lý, có 15 xóm, 2.666 hộ với hơn 11.000 nhân khẩu với tỷ lệ người dân tộc thiểu số trên 80%.

Thực tiễn ở Hợp Thành cho thấy sức ép đối với cán bộ cơ sở sau sắp xếp không chỉ đến từ việc tổ chức lại bộ máy. Đây là địa bàn miền núi, dân cư phân tán, hạ tầng còn những mặt chưa đồng bộ; tỷ lệ hộ nghèo là 2,8%, hộ cận nghèo 3,19%, khả năng tiếp cận công nghệ mới và chuyển đổi số của một bộ phận người dân còn hạn chế.

Bởi vậy, cán bộ ở cơ sở cùng lúc phải giải nhiều bài toán: giữ cho bộ máy vận hành thông suốt, giải quyết công việc hằng ngày của người dân, chăm lo an sinh, đồng thời đưa dịch vụ công và chuyển đổi số đến những khu vực mà điều kiện tiếp cận còn hạn chế.

Chính trong hoàn cảnh như vậy, bản lĩnh cán bộ mới được nhận diện rõ ở khả năng nhận việc khó, tìm cách tháo gỡ, giữ cho bộ máy vận hành, nhận đúng việc thuộc trách nhiệm của mình và không để khó khăn khách quan trở thành lý do để việc dân đứng lại. 

Đồng chí Nguyễn Thị Bích Loan, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Hợp Thành, cho biết: Theo tôi, tinh thần “7 dám” có ý nghĩa rất thiết thực đối với thế hệ trẻ, bởi tuổi trẻ là giai đoạn cần nhiều khát vọng, sáng tạo và sự sẵn sàng đón nhận thử thách. Nhưng dám nghĩ, dám làm không đơn thuần là mạnh dạn đưa ra ý tưởng mới, mà quan trọng hơn là biết biến ý tưởng thành hành động có ích, có trách nhiệm với tập thể và cộng đồng. Chúng tôi mong muốn được tin tưởng, giao nhiệm vụ và tạo điều kiện thử sức. Bởi trưởng thành không chỉ đến từ thành công, mà còn từ cách mỗi người nhận trách nhiệm, học hỏi và kiên trì theo đuổi những việc có ích cho xã hội.

Để việc dân không đứng lại

Một trong những thước đo dễ nhìn thấy nhất của trách nhiệm công vụ là thời gian người dân phải chờ. Từ ngày 1/7/2025 đến 20/5/2026, toàn tỉnh Thái Nguyên tiếp nhận 935.202 hồ sơ thủ tục hành chính; 914.403 hồ sơ đã được giải quyết, trong đó 774.628 hồ sơ trước hạn, 139.685 hồ sơ đúng hạn và 90 hồ sơ chậm hạn.

Tỉnh đồng thời triển khai “Luồng xanh 24 giờ” và “Luồng xanh 60%” đối với 94 thủ tục; đến ngày 17/5/2026 đã có 1.263 hồ sơ áp dụng cơ chế này, trong đó 1.066 hồ sơ phát sinh ở xã, phường.

Theo báo cáo của UBND tỉnh, các phản hồi được ghi nhận trong kỳ đều ở mức rất hài lòng đối với việc giải quyết thủ tục hành chính(10). Những số liệu ấy cho thấy một nỗ lực đáng chú ý nhằm đưa tinh thần phục vụ vào chính thời gian giải quyết công việc. 

Cán bộ công chức, viên chức xã Hợp Thành chủ động ứng dụng công nghệ thông tin trong giải quyết các thủ tục hành chính.

Điều đáng quan tâm ở “Luồng xanh” không phải là làm nhanh bằng mọi giá, mà nằm ở cách phân loại công việc. Việc đủ điều kiện để rút ngắn cần được rút ngắn; việc phải thẩm định kỹ vẫn cần thời gian cần thiết để giữ đúng pháp luật.

Mỗi ngày chậm của một hồ sơ đầu tư có thể trở thành chi phí của doanh nghiệp; một thủ tục dân sinh kéo dài có thể là thêm một lần người dân phải đi lại. Bản lĩnh công vụ đôi khi nằm chính ở khả năng phân biệt đâu là thời gian thật sự cần cho sự cẩn trọng và đâu chỉ là quán tính của quy trình.

Xã Hợp Thành tiếp tục cho thấy khoảng cách giữa yêu cầu với điều kiện thực tế. Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã có thiết bị, kết nối mạng, tiếp nhận hồ sơ điện tử và công khai tiến độ xử lý; song cán bộ vẫn phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, có thời điểm quá tải, hệ thống đôi lúc lỗi hoặc chậm đồng bộ dữ liệu. Năm 2025, Hợp Thành được tỉnh xếp loại xuất sắc về chỉ số cải cách hành chính và chỉ số hài lòng của tổ chức, cá nhân đối với sự phục vụ hành chính.

Trách nhiệm còn thể hiện trong cách tiếp dân. Đến ngày 20/5/2026, xã Hợp Thành đã rà soát để không còn vụ việc tồn đọng từ trước; Bí thư Đảng ủy trực tiếp tiếp một vụ việc và vụ việc đã được giải quyết, UBND xã tiếp hai lượt công dân; một đơn liên quan đến đất đai cũng được xử lý xong theo thẩm quyền.

Những con số ở một xã không lớn, nhưng một vụ việc trong báo cáo có thể là toàn bộ mối bận tâm của một gia đình. Với người dân, điều quan trọng nhiều khi không phải vụ việc có “lớn” theo cách nhìn của cơ quan hay không. “Gần dân” bắt đầu từ việc người có trách nhiệm chịu ngồi xuống nghe, xác định đúng thẩm quyền và đưa sự việc đến một kết luận.

Ở cấp tỉnh, vụ khiếu kiện liên quan dự án đường điện 220KV Tuyên Quang - Thái Nguyên cho thấy một chiều khác của trách nhiệm. Ban Thường vụ Tỉnh ủy thành lập tổ công tác, tổ chức rà soát, kiểm tra thực địa và đối thoại với công dân ngày 02/2/2026; đến tháng 4, cơ quan thường trực báo cáo kết quả, xác định các nội dung đề nghị không có cơ sở giải quyết và tham mưu ban hành thông báo chấm dứt vụ việc.

Trách nhiệm với dân không có nghĩa mọi kiến nghị đều phải được chấp thuận. Có những trường hợp câu trả lời cuối cùng vẫn là không, nhưng cái “không” ấy phải đến sau quá trình lắng nghe, kiểm tra, đối thoại và giải thích bằng căn cứ. Dám chịu trách nhiệm, trong những trường hợp như vậy, còn là dám đưa một vụ việc đến kết luận, thay vì để nó kéo dài vì không ai muốn nói lời cuối cùng.

Điểm tựa cho cán bộ ở cơ sở

Thực tiễn Thái Nguyên cho thấy ở cấp xã, khối lượng công việc tăng lên rất nhiều trong khi điều kiện nhân lực giữa các địa bàn chưa đồng đều. Riêng xã Hợp Thành, năm 2026 được giao 32 biên chế cán bộ, công chức với khối lượng công việc lớn. Con số ấy cho thấy phía sau yêu cầu chủ động là một sức ép rất thật về con người. Vì vậy, yêu cầu cán bộ cơ sở dám làm chỉ có ý nghĩa khi tổ chức đồng thời tạo điểm tựa về chuyên môn, dữ liệu, nhân lực và cơ chế phối hợp.

Lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên trực tiếp đối thoại với nhân dân có đơn khiếu nại liên quan đến Dự án đường điện 220KV Tuyên Quang - Thái Nguyên (tháng 2-2026).

Trong quá trình vận hành mô hình mới, UBND tỉnh luôn duy trì giao ban, tự kiểm tra và thành lập các tổ công tác xuống cơ sở để nhận diện vướng mắc, hướng dẫn xử lý hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền; việc bàn giao hồ sơ, tài sản, ngân sách, nhiệm vụ chuyển tiếp được tổ chức theo hướng hạn chế gián đoạn hoạt động. Kế hoạch 160 của Tỉnh ủy cũng gắn đánh giá cán bộ với sản phẩm, yêu cầu chấn chỉnh người né tránh, đồng thời xác định việc thực hiện cơ chế bảo vệ cán bộ có tinh thần đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.

Phân cấp đúng vì thế không phải chuyển việc xuống rồi chờ cấp xã tự tìm đường. Quyền được đưa đến gần dân hơn thì hệ thống hỗ trợ cũng phải đến gần người thực thi hơn. Khi bảo vệ và trách nhiệm cùng rõ, cái “dám” mới có cơ hội trở thành văn hóa của bộ máy.

Từ “7 dám” đến “6 rõ”, từ hồ sơ đi theo “Luồng xanh” đến cuộc đối thoại với công dân, thực tiễn Thái Nguyên cho thấy tinh thần hành động chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó đi đến tận cơ sở.

Cái “dám” lúc ấy hiện ra ở việc có người nhận trách nhiệm, có thời hạn hoàn thành, có sản phẩm để kiểm chứng và có cách để người dân biết công việc của mình đang ở đâu. Người cán bộ được trao quyền cũng cần biết phía sau mình là một tổ chức sẵn sàng hướng dẫn, kiểm tra, bảo vệ điều đúng và xử lý sự né tránh.

Ở đây, bản lĩnh phải đi đến hành động; việc dân không thể bị trì hoãn bởi sự an toàn cá nhân; người dám nhận phần khó cần một cơ chế công bằng phía sau. Bản lĩnh cán bộ từ đó không còn là sự can đảm đơn độc, mà trở thành cách cả hệ thống cùng làm việc.

Khi cái “dám” đi về cơ sở, nó rời khỏi những khái niệm lớn để trở thành hồ sơ được xử lý sớm hơn, kiến nghị được trả lời đến cùng, điểm nghẽn có người đứng tên chịu trách nhiệm. Người dân không nhất thiết nhìn thấy toàn bộ quá trình phía sau một quyết định, nhưng họ cảm nhận rất rõ công việc có chuyển động hay không.

Cuối cùng, thước đo thuyết phục nhất của bản lĩnh cán bộ vẫn là điều giản dị ấy: việc chung được giải quyết tốt hơn, khoảng cách từ bàn làm việc của cán bộ đến cuộc sống của Nhân dân được rút ngắn hơn. 

(Hết)

(9) Tỉnh ủy Thái Nguyên, 2026, Kế hoạch số 160-KH/TU ngày 15/9/2026, tr.2.
(10) UBND tỉnh Thái Nguyên, 2026, Báo cáo sơ kết 01 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 02 cấp, tr.19-20.