Bảo đảm điều kiện hoạt động cho đại biểu HĐND trong mô hình mới Bài cuối: Nhìn rộng hơn chính sách dành cho từng đại biểu

“Định danh” và bảo đảm chế độ cho các chức danh HĐND kiêm nhiệm

Một vấn đề từ thực tế tổ chức HĐND cấp xã là nhiều chức danh tham gia công việc của HĐND theo chế độ kiêm nhiệm, nhưng chế độ, phụ cấp tương ứng chưa được quy định thật rõ ở cấp xã. Đây là nội dung cần được nghiên cứu, xem xét trong quá trình sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số: 1206/2016/NQ-UBTVQH13 cũng như các quy định liên quan đến chế độ, chính sách, bảo đảm hoạt động cho đại biểu HĐND do HĐND tỉnh ban hành theo thẩm quyền.

Thường trực HĐND xã Khuất Xá, Lạng Sơn tổ chức chất vấn tại phiên họp Thường trực HĐND về việc thực hiện Nghị quyết số: 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị. Ảnh: Lê Thắm

Trong hoạt động HĐND, không phải chỉ có đại biểu chuyên trách mới đảm nhiệm công việc thường xuyên. Thường trực HĐND, các Ban HĐND, Tổ đại biểu HĐND và chức danh liên quan đều tham gia vào quá trình chuẩn bị, xem xét, giám sát và quyết định những vấn đề thuộc thẩm quyền. Khi khối lượng công việc ở cấp xã tăng lên, việc kiêm nhiệm càng cần được nhìn nhận đầy đủ hơn.

Nếu một chức danh vừa thực hiện nhiệm vụ chính theo vị trí công tác, vừa đảm nhận trách nhiệm của HĐND với yêu cầu về thời gian, hồ sơ, trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm trước cử tri, thì chính sách cần có cơ chế ghi nhận tương xứng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh HĐND cấp xã hiện nay hoạt động trong một không gian quản trị rộng hơn và đã có quy định hình thành Tổ đại biểu HĐND cấp xã. Một cuộc giám sát về đầu tư công có thể phải đi từ hồ sơ dự án đến hiện trường; một nội dung về môi trường phải xuống từng khu dân cư; một kiến nghị cử tri liên quan đến đất đai, hạ tầng, giao thông có thể phải làm việc với nhiều bộ phận chuyên môn và theo dõi trong thời gian dài.

“Nếu tất cả vẫn được xem như một nhiệm vụ kiêm nhiệm nhưng không có cơ chế chính sách rõ ràng thì rất khó tạo động lực để người được giao nhiệm vụ dành thời gian và trách nhiệm tương xứng” - đại biểu Lê Hồng Thái, phường Ea Kao (Đắk Lắk) phân tích.

Do đó, cùng với quy định hoạt động phí cho đại biểu, cần nghiên cứu cơ chế phụ cấp hoặc chế độ phù hợp đối với các chức danh thực hiện nhiệm vụ HĐND theo chế độ kiêm nhiệm như: Chủ tịch HĐND, Trưởng Ban của HĐND, Tổ trưởng, Tổ phó Tổ đại biểu HĐND; trong đó làm rõ đối tượng, phạm vi công việc, mức hưởng và nguồn kinh phí. Điều quan trọng là chính sách không chỉ dừng ở việc “có phụ cấp”, mà cần định danh rõ hơn trách nhiệm và khối lượng công việc của từng chức danh. Khi trách nhiệm đã được xác định, chế độ đi kèm cũng cần được quy định minh bạch, phù hợp với yêu cầu thực tế.

Đủ “phương tiện”, “hậu phương” để đại biểu làm việc

Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu mới về điều kiện hoạt động của HĐND. Chuyển đổi số cần được nghiên cứu, bổ sung khi sửa Nghị quyết 1206, nhưng chỉ là một phần. Cùng với phương tiện, nền tảng số, HĐND cần được bảo đảm về nhân lực, điều kiện làm việc, kinh phí và bộ phận tham mưu, phục vụ để tổ chức kỳ họp, giám sát, tiếp xúc cử tri và theo dõi nghị quyết hiệu quả.

Một kỳ họp cần tài liệu, chương trình, thẩm tra, tổng hợp ý kiến, điều hành, thư ký, theo dõi nghị quyết. Một cuộc giám sát cần kế hoạch, đề cương, thu thập thông tin, khảo sát, tổng hợp và theo dõi kiến nghị. Những việc đó không thể chỉ giải quyết bằng một thiết bị hay phần mềm. “Thực tiễn hoạt động của HĐND cấp xã cho thấy đằng sau một đại biểu hoạt động hiệu quả phải có một bộ phận tham mưu, phục vụ hiệu quả. Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu này càng rõ” - đại biểu Trần Kim Dũng, Phó Chủ tịch HĐND xã Hà Linh (Hà Tĩnh) chia sẻ.

Trước đây, HĐND cấp huyện có bộ phận tham mưu, giúp việc. Khi không còn cấp huyện, nhiều nhiệm vụ chuyển xuống cấp xã; một số đơn vị sau sắp xếp có quy mô dân số, diện tích và số lượng thôn, xóm, tổ dân phố, khối phố lớn hơn trước. Vì vậy, điều kiện bảo đảm hoạt động cũng cần được tính toán lại.

Việc bố trí chuyên viên giúp việc các Ban HĐND thời gian đầu là phù hợp. Tuy nhiên, sau khi đưa các chuyên viên này về UBND, bố trí tại Văn phòng HĐND và UBND cấp xã, một số nơi không còn chuyên viên chuyên trách, phần lớn việc tham mưu do lãnh đạo Ban HĐND chuyên trách đảm nhiệm. Do đó, thiết nghĩ cần xem xét định vị rõ vị trí việc làm, số lượng chuyên viên giúp việc HĐND tại Văn phòng HĐND và UBND, tránh tình trạng vị trí có nhưng không bố trí hoặc bố trí “vừa đá bóng vừa thổi còi”.

Bên cạnh con người, việc sửa đổi Nghị quyết 1206 và các quy định liên quan cũng cần quan tâm hơn đến điều kiện làm việc, phương tiện, nhân lực, kinh phí và chế độ đối với bộ phận tham mưu, giúp việc HĐND ở cấp tỉnh và cấp xã. Đối với đại biểu, cần cập nhật điều kiện hoạt động trong môi trường số: phương tiện công nghệ thông tin, kết nối mạng, quyền tiếp cận hệ thống, cơ sở dữ liệu và nền tảng số phục vụ kỳ họp, thẩm tra, giám sát, tiếp xúc cử tri; đồng thời bảo đảm an toàn, bảo mật và lưu trữ dữ liệu. Thiết bị cũng phải đi cùng kỹ năng. Khi sửa Nghị quyết 1206, cần nghiên cứu quy định việc bồi dưỡng kỹ năng số cho đại biểu, nhất là khai thác hồ sơ điện tử, tìm kiếm, kiểm chứng thông tin, sử dụng nền tảng số và bảo vệ tài khoản, dữ liệu.

Từ con người, phương tiện đến kỹ năng và bộ phận tham mưu giúp việc, điều kiện bảo đảm hoạt động của HĐND đang cần được nhìn lại cho phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và yêu cầu thực tiễn mới, để hoạt động của đại biểu, cơ quan dân cử ngày càng đáp ứng tốt hơn kỳ vọng của cử tri, người dân.