Bảo đảm quyền làm chủ thực chất và mở rộng cơ hội phát triển cho Nhân dân

Dân chủ cơ sở: Từ “đúng quy trình” đến “thực chất thụ hưởng”

Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước của dân, do dân và vì dân, Người từng căn dặn: “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân... Chính quyền từ xã đến Trung ương do dân bầu ra”. Phương châm ấy đã được Đại hội XIII của Đảng phát triển thành nguyên tắc chỉ đạo chiến lược: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Bổ sung tố chất “dân thụ hưởng” chính là bước tiến sâu sắc về lý luận, khẳng định bản chất nhân văn của chế độ: Mọi thành quả phát triển kinh tế - xã hội cuối cùng phải quay trở lại phục vụ và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Thực tiễn tại các địa phương thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” cho thấy, nếu dân chủ ở cơ sở bị “hành chính hóa” hoặc làm theo kiểu “qua quýt đúng quy trình”, niềm tin của Nhân dân sẽ bị bào mòn. Ngược lại, khi dân chủ được thực hành thực chất, sức mạnh nội sinh trong Nhân dân sẽ được giải phóng mạnh mẽ.

Là một trong hai địa phương được TP Hà Nội lựa chọn thí điểm xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, xã Thư Lâm đang từng bước tạo nên diện mạo mới bằng những việc làm cụ thể, thiết thực. Từ những tuyến đường được chỉnh trang, hàng cây, bồn hoa được chăm sóc đến các ao hồ được cải tạo, làm sạch…, tất cả đều thể hiện sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng thuận của Nhân dân với mục tiêu lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng cuộc sống làm thước đo cho sự phát triển.

Không bắt đầu từ những mục tiêu quá lớn, Thư Lâm lựa chọn giải quyết những vấn đề gắn liền với đời sống hằng ngày của người dân. Đó là xây dựng môi trường sống xanh - sạch - đẹp; nâng cao chất lượng phục vụ của chính quyền cơ sở; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số; đồng thời quan tâm phát triển giáo dục, y tế và bảo đảm an sinh xã hội. Ngay sau khi được lựa chọn là địa phương thí điểm, xã đã triển khai chương trình “100 ngày hành động vì Thư Lâm phát triển, vì hạnh phúc của Nhân dân” với 96 công trình, phần việc trên nhiều lĩnh vực. Từ chỉnh trang hạ tầng, cải thiện môi trường đến nâng cao chất lượng dịch vụ công, mỗi công trình đều hướng đến những chuyển biến thiết thực, để người dân trực tiếp tham gia và thụ hưởng.

Tại xã Phúc Thọ và phường Xuân Đỉnh (Hà Nội), trong quá trình dồn thửa đổi ruộng và giải phóng mặt bằng các dự án giao thông trọng điểm, cấp ủy đảng đã công khai 100% quy hoạch, phương án đền bù và bảng giá đất trên cổng thông tin điện tử và trên bảng tin thôn. Các cuộc họp dân không còn là nơi cán bộ “đọc báo cáo”, mà là diễn đàn đối thoại thẳng thắn. Sự minh bạch ấy đã giúp địa phương bàn giao 100% mặt bằng đúng thời hạn mà không phát sinh đơn thư khiếu kiện phức tạp.

Ông Hoàng Anh Tuấn (cán bộ Kiểm toán Nhà nước) chia sẻ: “Khi người dân được lắng nghe, được tôn trọng và bảo đảm quyền lợi chính đáng, sức mạnh đồng thuận sẽ được khơi dậy, họ sẵn sàng đóng góp hàng nghìn ngày công, hiến hàng chục nghìn mét vuông đất để làm đường, xây nhà văn hóa. Thực tiễn cho thấy, phát huy dân chủ thực chất chính là nền tảng để xây dựng chính quyền phục vụ Nhân dân và giải quyết hiệu quả những vấn đề từ cơ sở”.

Chính quyền số - “Chiếc cầu nối” công khai và minh bạch

Trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0, thực hành dân chủ và quản trị xã hội tại cấp cơ sở đang có bước chuyển mình mang tính cách mạng nhờ ứng dụng chuyển đổi số toàn diện. Việc triển khai Quy định số 338-QĐ/TW về thủ tục hành chính của Đảng trên môi trường điện tử và Quy định số 339-QĐ/TW về sử dụng Sổ tay đảng viên điện tử đã mở ra không gian tương tác trực tiếp, hai chiều giữa tổ chức Đảng, chính quyền với Nhân dân.

Giao diện của iHanoi. (Ảnh minh họa)

Chính quyền số - “Chiếc cầu nối” công khai và minh bạch 3 trụ cột an sinh bao trùm tại cấp cơ sở:

Giáo dục hạnh phúc: Miễn 100% học phí, trường chuẩn quốc gia Mức 2.

Y tế toàn dân: 100% BHYT, khám sức khỏe miễn phí 2 lần/năm.

Sinh kế bền vững: Hỗ trợ vốn ưu đãi, đào tạo kỹ năng số cộng đồng.

Tại các phường thí điểm của TP Hải Phòng và Hà Nội, chính quyền cơ sở đã đưa vào vận hành hệ thống “Phòng họp không giấy tờ” và ứng dụng “iHanoi/Công dân số”. Thông qua chiếc điện thoại thông minh, người dân có thể trực tiếp theo dõi tiến độ giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính của mình theo thời gian thực (Real-time). Phản ánh các bất cập về hạ tầng, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự kèm hình ảnh chụp tại hiện trường. Ban chỉ đạo cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận, phân công xử lý và phản hồi kết quả công khai trong vòng 48 đến 72 giờ. Tham gia bình chọn, đánh giá mức độ hài lòng đối với thái độ phục vụ của từng cán bộ, công chức tại bộ phận “Một cửa”.

Sự xuất hiện của “Chính quyền số” đã triệt tiêu hoàn toàn cơ chế “xin - cho”, xóa bỏ tình trạng “nhẫn nại chờ đợi” hay tiêu cực vặt trong giải quyết công việc hành chính. Dữ liệu số chính là công cụ hữu hiệu nhất để kiểm soát quyền lực, buộc cán bộ cơ sở phải làm việc công tâm, khách quan và chuyên nghiệp.

Việc xây dựng chính quyền số và đẩy mạnh chuyển đổi số ở các địa phương đã mang lại nhiều kết quả rõ rệt trong công tác quản lý, điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp, đặc biệt là trong hoạt động cải cách thủ tục hành chính và dịch vụ công. Quản lý đô thị thông minh và an ninh trật tự được thực thi ngày càng minh bạch và hiệu quả; hàng nghìn camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đã được đưa vào vận hành thực tế để phục vụ công tác chỉ huy giao thông, giám sát an ninh trật tự và giải quyết các điểm nghẽn đô thị; dữ liệu hình ảnh từ hiện trường được hỗ trợ phân tích bởi AI để phân loại mức độ và tự động chuyển cơ quan xử lý nhanh hơn, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân.

Mở rộng không gian phát triển và bảo đảm an sinh bao trùm

Mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm quyền chính trị, mà phải mở rộng tối đa cơ hội phát triển kinh tế, học tập và thụ hưởng an sinh xã hội cho từng công dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế trong xã hội. Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước đi và từng chính sách.

Thực tiễn triển khai Đề án thí điểm tại xã Trấn Yên (Lào Cai) - địa phương vùng cao còn nhiều khó khăn - đã chứng minh tính ưu việt vượt trội của mô hình. Nhờ tích hợp các nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia với ngân sách Đề án xã hội chủ nghĩa, xã đã:

* Xóa hoàn toàn 100% nhà tạm, nhà dột nát cho hộ nghèo và hộ cận nghèo.

* Xây dựng mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa” với chính sách hỗ trợ 100% tiền ăn bán trú, sách giáo khoa và dụng cụ học tập cho học sinh mầm non và tiểu học.

* Thành lập các Tổ hợp tác kinh tế xanh, ứng dụng công nghệ vi sinh vào canh tác chè sinh thái và quế xuất khẩu, nâng thu nhập bình quân đầu người từ 42 triệu đồng/năm lên 68 triệu đồng/năm.

GS. TS Lại Quốc Khánh, Phó Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chia sẻ: “Chủ nghĩa xã hội ở cấp xã chính là việc tạo ra một môi trường an toàn, bao trùm, nơi không ai bị bỏ lại phía sau, nơi mọi trẻ em đều được đến trường học tập tốt nhất và người già được chăm sóc chu đáo trong sự tôn trọng của cộng đồng”.

Tầm nhìn dự báo để có mục tiêu trong tương lai phát triển thì ngay từ bây giờ phải hình thành cơ bản hệ thống an sinh xã hội đa tầng, bao trùm, số hóa và bảo đảm sàn an sinh tối thiểu cho toàn dân. Xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” tập trung vào các nhóm giải pháp mang tính căn cơ là nâng cao nhận thức, số hóa qua hồ sơ an sinh, củng cố trợ giúp xã hội và mở rộng bảo hiểm, phát triển kinh tế chăm sóc thích ứng già hóa dân số, bảo đảm công bằng cho người yếu thế và nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai, dịch bệnh. Đó chính là tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Ông Phạm Trọng La - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Thư Lâm.

Ông Phạm Trọng La - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Thư Lâm: “Phát triển không chỉ được đo bằng những công trình mới mà còn thể hiện ở chất lượng cuộc sống của người dân trong xã”

“Việc được lựa chọn thực hiện mô hình vừa là vinh dự, vừa là trách nhiệm lớn đối với đội ngũ cán bộ, công chức xã Thư Lâm. Khối lượng công việc tăng lên, áp lực về thời gian cũng lớn hơn, song đây là động lực để mỗi cán bộ nỗ lực cống hiến. Với nhiều tiềm năng về phát triển đô thị cùng bề dày truyền thống văn hóa, Thư Lâm mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của Thành phố về nguồn lực đầu tư hạ tầng, đồng thời phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và thực hiện hiệu quả các mục tiêu của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Chúng tôi cũng xác định, phát triển không chỉ được đo bằng những công trình mới mà còn thể hiện ở chất lượng cuộc sống của người dân trong xã, do đó, giáo dục và y tế là hai lĩnh vực được địa phương đặc biệt quan tâm”.

(Còn tiếp)