Báo động thời tiết cực đoan trong năm 2026

Tuyết rơi dày tại Prague (Séc) đầu năm 2026.

Thời tiết cực đoan trên diện rộng

Ở châu Âu, bão mùa đông Goretti cho thấy rõ mức độ tàn phá của thời tiết cực đoan đối với hạ tầng. Cơn bão quét qua Anh rồi lan sang Pháp, Đức và Hà Lan, mang theo gió mạnh, tuyết dày và mưa lạnh. Khoảng 380.000 hộ gia đình ở Pháp (chủ yếu tại Normandy và Brittany) và 57.000 hộ ở Anh bị mất điện. Gió giật trên 150km/h buộc nhiều tuyến giao thông phải tê liệt: đường sắt Pháp tạm dừng tuyến Paris–Normandy, Đức đình chỉ nhiều dịch vụ đường dài; hãng Hàng không Hoàng gia Hà Lan (KLM) hủy khoảng 80 chuyến bay tại Amsterdam, trong khi sân bay Hamburg (Đức) hủy gần 40 chuyến do thời tiết xấu. Đáng chú ý, 2 lò phản ứng của nhà máy điện hạt nhân Flamanville (Pháp) cũng phải dừng hoạt động do sự cố đường dây, cho thấy rủi ro thời tiết cực đoan đã ảnh hưởng tới an ninh năng lượng.

Bắc Mỹ cũng mở đầu năm 2026 với cảnh báo lạnh sâu do xoáy cực. Các đợt không khí lạnh liên tiếp tràn xuống miền trung và miền đông Mỹ; đợt mạnh nhất có thể khiến nhiệt độ xuống dưới 0°C trên diện rộng, ảnh hưởng tới khoảng 40 triệu người từ Minnesota đến Maine, thậm chí Florida có nguy cơ ghi nhận kỷ lục lạnh mới. Đáng chú ý, trong khi trung–đông Mỹ rét buốt, miền tây Mỹ, tây Canada và Alaska lại ấm bất thường, xuất hiện tình trạng tuyết rơi thấp kỷ lục, một dấu hiệu cho thấy hệ thống khí hậu ngày càng biến động.

Tại châu Phi, thành phố Oujda (đông bắc Morocco), nằm trong vùng bán khô hạn gần biên giới Algeria, đã đón tuyết rơi ngày 7/1/2026, lần đầu tiên sau gần 25 năm. Khoảng 2cm tuyết phủ khu vực trung tâm, gây gián đoạn giao thông cục bộ. Sự kiện này cho thấy phạm vi thời tiết cực đoan đang mở rộng, khi những hiện tượng “lệch chuẩn” xuất hiện cả ở các khu vực từng có khí hậu tương đối ổn định.

Trong khi châu Âu và Bắc Mỹ chịu lạnh sâu và bão tuyết, Australia lại đối mặt với các hình thái cực đoan liên hoàn. Đầu tháng 1, cháy rừng lớn tại bang Victoria bùng phát trong nắng nóng, gió mạnh, thiêu rụi khoảng 35.000ha gần Longwood, buộc nhiều cộng đồng sơ tán và khiến chính quyền ban bố tình trạng thảm họa ở 18 khu vực. Chỉ ít ngày sau, thời tiết chuyển pha sang mưa lũ: tại Wye River dọc Great Ocean Road, mưa cực lớn trong thời gian ngắn gây lũ quét; trạm Mt Cowley ghi nhận hơn 170mm trong 7 giờ, phá kỷ lục 24 giờ kể từ năm 2000. Cục Khí tượng Australia (BOM) đánh giá đây là sự kiện “rất hiếm”, khi lượng mưa vượt xa mọi ngưỡng thông thường.

Ông Carlo Buontempo – Giám đốc Dịch vụ Biến đổi Khí hậu Copernicus, Liên minh châu Âu cảnh báo, mục tiêu giữ nhiệt độ tăng dưới 1,5°C theo Thỏa thuận Paris đang khó đạt trên thực tế khi mức nóng lên toàn cầu duy trì cao.

Từ ứng phó sang quản trị rủi ro

Bước sang năm 2026, nhiều quốc gia đã chuyển từ tư duy đối phó khi thiên tai xảy ra sang quản trị rủi ro thường trực trước thời tiết cực đoan. Cách tiếp cận phổ biến là kết hợp 2 hướng song song: tăng khả năng chống chịu trước mắt và giảm rủi ro dài hạn, với các giải pháp tập trung vào hạ tầng, sinh kế và dịch vụ đô thị.

Hạ tầng và ứng phó khẩn cấp là tuyến phòng thủ đầu tiên. Sau các sự kiện như bão Goretti, nhiều nước châu Âu tăng cường gia cố lưới điện, bổ sung dự phòng trạm biến áp, ưu tiên cấp điện cho bệnh viện và giao thông, đồng thời nâng cấp cảnh báo sớm và điều tiết giao thông theo thời gian thực để tránh gián đoạn dây chuyền.

Tại Mỹ, các bang vùng Trung Tây và Đông Bắc áp dụng mô hình “chuẩn bị như công việc thường ngày”: rà soát điểm yếu hạ tầng, lập kịch bản mất điện kéo dài, mở các điểm trú ẩn có điện, sưởi cho người cao tuổi và nhóm dễ tổn thương.

Ở Australia, chính quyền ưu tiên hành động nhanh, huy động rộng. Khi cháy rừng bùng phát ở Victoria, tình trạng thảm họa được ban bố sớm, quân đội hỗ trợ hậu cần và sơ tán; khi mưa cực đoan gây lũ quét, lực lượng khẩn cấp triển khai 24/7 và liên tục khuyến cáo người dân không vượt qua vùng nước lũ, nhằm giảm tai nạn đáng tiếc.

Nông nghiệp và an ninh lương thực được ưu tiên hàng đầu. Nhiều quốc gia thúc đẩy canh tác chống chịu khí hậu thông qua cải thiện đất, quản lý nước, đa dạng hóa giống cây chịu hạn, chịu nhiệt, ứng dụng nông nghiệp chính xác và mở rộng bảo hiểm mùa vụ để giảm rủi ro tài chính. Tại Mỹ, nông dân vùng Trung Tây đẩy mạnh trồng cây che phủ, luân canh và sử dụng dữ liệu thời tiết, đất đai theo thời gian thực để điều chỉnh gieo trồng.

Trong đô thị và du lịch, các thành phố châu Âu điều chỉnh giờ hoạt động trong nắng nóng, mở rộng điểm tránh nóng, bố trí y tế tại sự kiện đông người; ngành du lịch dịch chuyển mùa vụ, phân tán dòng khách và phát triển sản phẩm xanh để thích nghi với khí hậu kém ổn định.

Nhấn mạnh tính cấp bách của những biện pháp này, Giáo sư Bill McGuire (Đại học London) cảnh báo rằng, “thời tiết cực đoan không còn là ngoại lệ mà đang trở thành trạng thái bình thường mới” và nếu các quốc gia không chuẩn bị sẵn năng lực chịu đựng, chi phí kinh tế – xã hội sẽ tăng nhanh hơn nhiều so với chi phí đầu tư phòng ngừa.

Năm 2026 đánh dấu việc thời tiết cực đoan ngày càng xuất hiện dày đặc và lan rộng, kéo theo những tổn thất nghiêm trọng về hạ tầng, sức khỏe, sinh kế và môi trường. Để giảm thiệt hại, các quốc gia cần quản trị rủi ro một cách chủ động, tăng khả năng chống chịu ngay từ bây giờ và kiên trì giảm phát thải để hạn chế những biến động khí hậu nghiêm trọng hơn trong tương lai.

Thời tiết cực đoan lan rộng toàn cầu đầu năm 2026, đặt các quốc gia trước yêu cầu cấp bách phải thích ứng chủ động và quản trị rủi ro khí hậu.

Hồng Nhung