Bảo hiểm xã hội tự nguyện - Điểm tựa an sinh cho người lao động

Viên chức Bảo hiểm xã hội tỉnh Sơn La tư vấn, tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. (Ảnh: NGỌC MAI)

An sinh từ chính sách ưu việt

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là chính sách an sinh do Nhà nước tổ chức dành cho người lao động không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; được Nhà nước bảo hộ, hỗ trợ mức đóng, cấp miễn phí thẻ bảo hiểm y tế; không vì lợi nhuận và mục đích duy nhất là vì cuộc sống của người dân.

Theo quy định của Luật bảo hiểm xã hội năm 2024, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được hưởng các chế độ hưu trí, tử tuất và trợ cấp thai sản. Khi đủ điều kiện về tuổi và thời gian đóng theo quy định, người tham gia sẽ được hưởng lương hưu hằng tháng, được cấp thẻ bảo hiểm y tế để chăm sóc sức khỏe trong thời gian hưởng lương hưu; thân nhân cũng được giải quyết chế độ tử tuất theo quy định khi người tham gia hoặc người đang hưởng lương hưu qua đời.

Một trong những điểm nổi bật của chính sách là tính linh hoạt, phù hợp với đặc điểm thu nhập của lao động khu vực phi chính thức. Người tham gia được lựa chọn mức đóng căn cứ trên thu nhập do mình tự xác định trong khung quy định của Nhà nước. Điều này giúp người dân có thể chủ động cân đối tài chính tùy theo điều kiện thực tế của bản thân và gia đình.

Bên cạnh đó, phương thức đóng cũng được thiết kế đa dạng. Người dân có thể lựa chọn đóng theo tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng hoặc đóng một lần cho nhiều năm về sau. Đối với trường hợp đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng còn thiếu thời gian tham gia, pháp luật còn cho phép đóng một lần cho thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu. Quy định này giúp nhiều người có thêm cơ hội được hưởng chế độ hưu trí và bảo đảm cuộc sống ổn định khi về già.

Ngoài sự linh hoạt về mức đóng và phương thức tham gia, Nhà nước hiện cũng hỗ trợ một phần mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cho người dân theo quy định. Chính sách hỗ trợ này góp phần tạo điều kiện để người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và người có thu nhập chưa ổn định duy trì tham gia lâu dài.

Thời gian qua, Bảo hiểm xã hội Việt Nam cũng liên tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số nhằm tạo thuận lợi hơn cho người dân khi tham gia và thụ hưởng chính sách. Việc mở rộng hệ thống tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng, tăng cường tuyên truyền trực tiếp tại cơ sở, hỗ trợ người dân cài đặt và sử dụng ứng dụng số đã góp phần giúp chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện đến gần hơn với người dân.

Cùng với đó, công tác truyền thông chính sách cũng ngày càng được đổi mới theo hướng gần gũi, dễ hiểu hơn. Thay vì chỉ tuyên truyền về quy định, nhiều địa phương đã tập trung chia sẻ những câu chuyện thực tế của người dân đã và đang tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, qua đó giúp người lao động hiểu rõ hơn giá trị lâu dài của chính sách.

Tiếp tục tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện - giữ vững điểm tựa an sinh sau sắp xếp

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn đội ngũ, nhiều cán bộ không chuyên trách ở xã, phường, tổ, bản trên địa bàn tỉnh Sơn La không còn đảm nhiệm chức danh và thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Trước sự thay đổi này, bảo hiểm xã hội tỉnh Sơn La tăng cường tuyên truyền, tư vấn để người dân hiểu rõ quyền lợi, chủ động chuyển sang tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, tiếp tục duy trì quá trình tham gia và bảo đảm an sinh lâu dài.

Trước khi sắp xếp, toàn tỉnh có 2.233 tổ, bản, sau sắp xếp còn 1.394 tổ, bản. Cùng với việc giảm số lượng tổ, bản, trên 800 người không còn thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc do thôi đảm nhiệm chức danh.

Với anh Đặng Việt Hà, 42 tuổi, việc chuyển sang bảo hiểm xã hội tự nguyện là lựa chọn để tiếp tục duy trì hành trình tham gia bảo hiểm xã hội của mình. Trước khi sắp xếp, anh Hà đảm nhiệm vị trí an ninh cơ sở tại tổ 6, phường Chiềng Lề. Sau sắp xếp, anh thuộc tổ 1, phường Tô Hiệu và không còn đảm nhiệm chức danh trước đây. Hiện anh phụ giúp gia đình buôn bán nhỏ lẻ.

Được cán bộ bảo hiểm xã hội tuyên truyền, tư vấn về chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện, anh Hà quyết định tiếp tục tham gia với mức thu nhập lựa chọn 7 triệu đồng một tháng. Với anh, điều quan trọng là không để quá trình tham gia bảo hiểm xã hội bị gián đoạn, từng bước tích lũy thời gian đóng để sau này có lương hưu và thẻ bảo hiểm y tế khi về già.

Câu chuyện của anh Hà cũng là lựa chọn của nhiều người sau khi không còn đảm nhiệm công việc tại xã, phường, tổ, bản. Khi nguồn thu nhập và công việc có thể thay đổi, việc tiếp tục tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện giúp người dân chủ động duy trì quá trình đóng bảo hiểm xã hội, hướng tới những quyền lợi an sinh lâu dài cho bản thân.

Thời gian qua, Bảo hiểm xã hội tỉnh Sơn La đã chỉ đạo bảo hiểm xã hội cơ sở phối hợp chính quyền địa phương, các Tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng tăng cường tuyên truyền, tư vấn trực tiếp đến nhóm cán bộ không chuyên trách bị ảnh hưởng sau sắp xếp. Nội dung tuyên truyền tập trung vào quyền lợi, mức đóng, phương thức đóng và những điểm cần lưu ý khi chuyển từ bảo hiểm xã hội bắt buộc sang bảo hiểm xã hội tự nguyện, qua đó giúp người dân có thêm thông tin để lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với điều kiện của mình.

Từ một công việc mới, một hoàn cảnh mới, mỗi người có thể có một lựa chọn khác nhau. Nhưng với những người đã có quá trình tham gia bảo hiểm xã hội, việc tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện là cách để giữ lại sự tích lũy đã có, đồng thời tiếp tục xây dựng điểm tựa an sinh cho những năm tháng về sau.

Tuyên truyền theo cách “mưa dầm thấm lâu”

Chị Lê Thị Hiền (39 tuổi), công tác tại Bảo hiểm xã hội huyện Mộc Châu cũ (nay là Bảo hiểm xã hội cơ sở Mộc Châu), tỉnh Sơn La từ năm 2009. Công việc của chị hiện nay là nhân viên giám định bảo hiểm y tế tại cơ sở khám, chữa bệnh, kiêm tuyên truyền viên bảo hiểm xã hội. Cùng với chuyên môn, chị Hiền và đồng nghiệp cũng thường xuyên đi tuyên truyền về việc tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội tự nguyện cho người dân tại 8 xã, 4 phường trên địa bàn Bảo hiểm xã hội cơ sở Mộc Châu quản lý sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Công tác tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội tự nguyện là một nội dung quan trọng, được Bảo hiểm xã hội cơ sở Mộc Châu triển khai đến từng tổ, bản, tiểu khu, tuyên truyền theo hình thức nhóm nhỏ. Hằng tuần, hằng tháng, các cán bộ, viên chức của Bảo hiểm xã hội cơ sở Mộc Châu liên hệ với các trưởng bản, tổ trưởng, tiểu khu trưởng, Tổ trưởng tổ dân phố để kết nối, thông báo với người dân. Khi tập trung được người dân (tại nhà văn hóa bản, tiểu khu hoặc tại nhà trưởng bản, tiểu khu trưởng, nhà người dân,…), thì bất kể là buổi sáng, buổi chiều hay buổi tối, các tuyên truyền viên sẽ có mặt kịp thời để trao đổi với người dân.

Chị Lê Thị Hiền (áo xanh) trực tiếp tư vấn, tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. (Ảnh: TL)

Chị Hiền cho biết, ban ngày, các cán bộ, viên chức như chị làm việc tại văn phòng của bảo hiểm xã hội cơ sở Mộc Châu, hết giờ làm là lên đường di chuyển đến các xã, phường ngay. Vì nhiều xã, phường ở xa, địa bàn rộng, buổi tối đường sá đi lại cũng khó khăn hơn, trong khi người dân cũng đi làm cả ngày, buổi tối tập trung được ít người, thường thì phải tối muộn người dân mới đến dự. Bởi vậy, những buổi tuyên truyền tại cơ sở như vậy thường kết thúc muộn, các viên chức, tuyên truyền viên về đến nhà cũng là lúc nửa đêm. Do vậy, việc sắp xếp giữa công việc cơ quan và công việc gia đình cũng gặp nhiều khó khăn nhất định.

Là người đã có gia đình và có hai con nhỏ, trong khi công việc tuyên truyền lại hay phải đi vào buổi tối, ở những địa bàn xa, chị Hiền cho biết, chị may mắn nhận được sự ủng hộ của gia đình nên cũng yên tâm với công việc. Đặc biệt, chồng chị cũng làm cùng ngành nên dễ chia sẻ, thông cảm với nhau. “Có những hôm cả hai vợ chồng cùng đi tuyên truyền thì ông bà (ở cách đó 12km) đến trông con, trông nhà giúp. Nhờ vậy, hai vợ chồng em cũng yên tâm hơn, nhất là những hôm đi làm vào buổi tối, đến đêm về muộn”, chị Hiền chia sẻ.

Nổi tiếng với sự tận tụy trong công tác vận động người dân tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện bằng phương pháp gần gũi như "mưa dầm thấm lâu", trực tiếp tư vấn tại các khu chợ hoặc hộ gia đình trên địa bàn quản lý của Bảo hiểm xã hội cơ sở Mộc Châu, chia sẻ về công việc của mình, chị Hiền cho biết, vận động một người dân tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện đã khó, nhưng để duy trì việc tham gia thường xuyên, liên tục còn khó hơn nhiều.

Theo chị Hiền, đời sống người dân còn nhiều khó khăn cho nên để vận động được một người dân tham gia, các viên chức kiêm tuyên truyền viên bảo hiểm xã hội phải đồng hành, theo suốt quá trình. Muốn vậy, các tuyên truyền viên phải gần gũi với bà con, “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”, hiểu được tâm tư, nguyện vọng của các gia đình, từ đó tuyên truyền theo cách “mưa dầm thấm lâu” thì người dân mới hiểu được lợi ích thiết thực của việc tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Khi hiểu rõ chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện chính là điểm tựa cho người lao động tự do, hiểu được lợi ích lâu dài và lựa chọn được mức đóng phù hợp với khả năng kinh tế, người dân sẽ chủ động tham gia và duy trì chính sách bền vững hơn.

Anh Nguyễn Văn Phương (52 tuổi), trú phường Thảo Nguyên, tỉnh Sơn La cũng vừa quyết định tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện khi được chị Lê Thị Hiền, nhân viên Bảo hiểm xã hội cơ sở Mộc Châu nhiệt tình tư vấn. Trước kia anh Phương là công nhân làm việc tại một doanh nghiệp tư nhân, từ tháng 10/2026 anh nghỉ bên doanh nghiệp và tiếp tục tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, đóng phương thức theo quý, với mức tiền 4.521.000 đồng/quý.

Là lao động tự do, anh Nguyễn Đăng Tuyên (45 tuổi), trú ở Tổ dân phố Tây Tiến, phường Mộc Châu cũng vừa quyết định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện khi được chị Hiền tư vấn, tuyên truyền về những chính sách ưu việt của bảo hiểm xã hội tự nguyện. Khi hiểu đúng, hiểu đầy đủ về quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, nhất là ý nghĩa của việc tích lũy thời gian đóng để có lương hưu, được cấp thẻ bảo hiểm y tế khi hưởng lương hưu, anh Tuyên tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện từ 10/2026, và lựa chọn phương thức đóng 6 tháng với mức tiền là 8.052.000 đồng.

Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, đến tháng 9/2026, cả nước ước có 22,64 triệu người tham gia bảo hiểm xã hội, trong đó, số người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đạt 20,05 triệu người, bảo hiểm xã hội tự nguyện đạt khoảng 2,59 triệu người.

Số người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện gia tăng không chỉ thể hiện nỗ lực của hệ thống bảo hiểm xã hội mà còn cho thấy niềm tin của người dân vào hệ thống an sinh xã hội ngày càng được củng cố, nhất là khi chính sách liên tục được hoàn thiện theo hướng mở rộng quyền lợi.