Bão tuyết kỷ lục càn quét nhiều quốc gia, thiên tai trên thế giới có thể khủng khiếp đến mức nào?
Biến đổi khí hậu gây nên tình trạng bất ổn định của hệ thống khí quyển và như vậy, Trái Đất không chỉ đón nhận kỷ lục về nhiệt độ tối cao mà còn có thể đón nhận các kỷ lục về nhiệt độ tối thiểu.
Bão tuyết kỷ lục càn quét nước Mỹ và Nhật Bản
Cơn bão mùa đông lớn bao trùm nhiều địa phương ở Mỹ hôm 24/1, gây mất điện diện rộng, làm tê liệt các tuyến đường huyết mạch và hơn 13.000 chuyến bay bị hủy. Nhiều trường học tại các thành phố như Dallas, Houston, Philadelphia, Memphis thông báo đóng cửa vào ngày 26/1.
Cơ quan Thời tiết quốc gia Mỹ (NWS) cho biết tuyết rơi dày, mưa đá và đóng băng trên diện rộng đe dọa gần 180 triệu người, tức hơn một nửa dân số đất nước, cũng như cảnh báo người dân chuẩn bị đối phó với nhiều ngày rét đậm liên tiếp. Khu vực Trung Tây ghi nhận nhiệt độ cảm nhận xuống tới -40 độ C. Riêng nhiệt độ thực tế -38 độ C tại TP Rhinelander, bang Wisconsin hôm 24-1 là mức lạnh nhất ở khu vực này trong gần 30 năm qua. Trong khi đó, tại khu vực Đông Bắc, nhiều địa phương có thể chứng kiến lượng tuyết dày hơn 30 cm. Đối với các khu vực nằm gần bờ biển, trải dài từ bang Virginia đến bờ biển phía Nam vùng New England, lượng tuyết có thể đạt 15-30 cm.
Bão tuyết kỷ lục càn quét nước Mỹ và nhiều quốc gia khác.
Ít nhất 20 bang đã ban bố tình trạng khẩn cấp. Cơ quan Quản lý Tình trạng Khẩn cấp Liên bang (FEMA) đã chuẩn bị sẵn nhu yếu phẩm, nhân lực và các đội tìm kiếm cứu nạn tại nhiều bang. Theo trang poweroutage.us, khoảng 140.000 trường hợp mất điện được ghi nhận trên đường đi của bão hôm 24-1, trong đó có hơn 58.000 hộ ở bang Louisiana và khoảng 50.000 hộ ở bang Texas.
Còn tại Nhật Bản, cơ quan khí tượng hôm 25-1 cảnh báo về nguy cơ giao thông gián đoạn do tuyết rơi ở nhiều tỉnh. Trong số này, cảnh báo tuyết rơi dày đã được phát đi tại các tỉnh Ishikawa và Tottori. Ngoài ra, trong 24 giờ tính đến trưa 26-1, tỉnh Niigata có thể ghi nhận tuyết rơi tới 60 cm, tỉnh Hokkaido khoảng 50 cm, tại các vùng Hokuriku và Kanto-Koshin là 40 cm. Các quan chức cảnh báo người dân đề phòng tình trạng mất điện, lở tuyết. Người lái xe được khuyến cáo nên hạn chế ra ngoài nếu không cần thiết. Một số tuyến đường đã bị đóng để phòng ngừa rủi ro.
TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai cho biết, theo các mô hình dự báo thì thời điểm này đến hết tuần đầu tiên của tháng 2 hầu hết các tiểu bang phía Đông Bắc của Mỹ và Canada đối diện với đợt bão tuyết kéo dài.
Nhiệt độ ở hầu khắp các tiểu bang đều ở mức âm, thậm chí cả ở các tiểu bang phía Đông Nam của Mỹ cũng bị bão tuyết vươn tới. Ngày rét lạnh nhất là vào Chủ Nhật tuần này và Thứ 2 tuần tới. Nhiệt độ ở Minneapolis có thể xuống mức -22 độ C trong khi ở Chicago có thể xuống tới -17 độ C. Đây không phải là nhiệt độ thấp nhất ở Chicago từng ghi nhận nhưng vấn đề là bão tuyết kéo dài rất lâu tới hết tuần thứ 2 với gió mạnh 50km/h có thể khiến tình trạng trở nên tồi tệ hơn và nhiệt độ cảm nhận có thể thấp hơn nhiệt độ khí tượng từ 8-10 độ C.
Nhiệt độ lạnh nhất từng được ghi nhận chính thức ở Chicago là -33 độ C (tương đương -27 °F). Con số này được thiết lập vào ngày 20 tháng 1 năm 1985 tại sân bay quốc tế O'Hare (O'Hare International Airport), theo dữ liệu từ National Weather Service (NWS).
Nhà Trắng mới đưa ra một thông điệp được trích dẫn từ bài post của TT Donal Trump đại ý rằng kỷ lục sóng lạnh được dự báo sẽ tấn công 40 bang của nước Mỹ. Tình trạng này chưa từng xảy ra trước đây.
Về nguyên nhân của đợt rét kỷ lục này, TS Nguyễn Ngọc Huy cho rằng, thực tế, khi nghiên cứu biến đổi khí hậu hay nóng lên toàn cầu, các nhà nghiên cứu sẽ thống kê chuỗi số liệu đủ dài tối thiểu 30 năm chứ không dựa vào một đợt sóng nhiệt trong vài tuần. Biến đổi khí hậu gây nên tình trạng bất ổn định của hệ thống khí quyển và như vậy, Trái Đất không chỉ đón nhận kỷ lục về nhiệt độ tối cao mà còn có thể đón nhận các kỷ lục về nhiệt độ tối thiểu.
Làm gì để thích ứng với biến đổi khí hậu?
Nhà khoa học khí hậu Deniz Demirhan (Đại học Kỹ thuật Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ) nhận định biến đổi khí hậu đang làm gia tăng bất ổn thời tiết hằng ngày tại các khu vực vĩ độ trung bình, trong khi lại làm giảm biên độ dao động nhiệt độ tại các vùng cực.
Theo bà, phát thải khí nhà kính là nguyên nhân dài hạn chủ yếu làm thay đổi cân bằng năng lượng của Trái đất, qua đó tác động đến hoàn lưu khí quyển, mây, độ ẩm và các quá trình bề mặt.
Theo các mô hình khí hậu, trong giai đoạn 2050 - 2100, tần suất và mức độ nghiêm trọng của các đợt dao động nhiệt độ ngày đêm cực đoan được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng, đặc biệt tại các khu vực vĩ độ thấp, cận nhiệt đới và trung bình trong các kịch bản phát thải cao.
PGS.TS Vũ Thanh Ca là Giảng viên cao cấp Khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cho rằng, biến đổi khí hậu có xu hướng làm gia tăng thiên tai. Nhiệt độ không khí và nhiệt độ nước biển tăng cao làm gia tăng bốc hơi nước biển, dẫn tới các cơn bão mạnh hơn và mưa với cường độ lớn hơn trong thời gian ngắn.
Bão mạnh tàn phá nhà cửa, cơ sở hạ tầng, phá hoại mùa màng và gây mưa lớn. Mưa lớn trong bão và gió mùa gây lũ, lũ quét, ngập lụt, sạt lở đất. Thiếu hụt bùn cát cung cấp cho bờ biển do các đập được xây dựng tại thượng nguồn sông, cùng với sóng lớn trong bão, gió mùa và nước biển dâng, gây nên hiện tượng xói lở bờ biển.
Các đợt nắng nóng kéo dài gây ra hiện tượng tẩy trắng san hô, làm san hô chết hàng loạt và phân tầng mật độ nước mạnh mẽ, tạo ra các vùng cạn kiệt ô xy, hay nói cách khác là vùng chết tại đáy biển gần bờ. Nắng nóng kéo dài cũng làm nước sông, hồ, đồng ruộng bốc hơi mạnh và gây ra các đợt hạn hán kéo dài.
Nhận thức rõ ràng những tác động xấu của thiên tai và biến đổi khí hậu tới phát triển bền vững, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã nêu rõ những nội dung, công việc cần phải làm để ứng phó hiệu quả với thiên tai và biến đổi khí hậu.
Đó là triển khai Đề án bảo đảm an ninh nguồn nước, an toàn đập, hồ chứa nước; xây dựng, hoàn thiện hệ thống bản đồ rủi ro thiên tai, hệ thống cảnh báo sớm thiên tai; xây dựng các hồ chứa lớn tại miền núi phía Bắc, Tây Nguyên, duyên hải Nam Trung Bộ; triển khai chương trình phòng, chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu vùng đồng bằng sông Cửu Long (hồ chứa nước, hệ thống giữ nước, công trình điều tiết nước, phòng, chống sạt lở, sụt lún, hạn hán, xâm nhập mặn…); triển khai chương trình phòng, chống lũ lụt, sạt lở vùng trung du và miền núi; bố trí hợp lý khu dân cư và hỗ trợ phát triển nhà ở cho người dân tại các vùng thường xuyên chịu tác động của thiên tai, bão lũ, sạt lở đất.
Việt Nam đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng "0" (Netzero) vào năm 2050. Đây là một lộ trình đầy thách thức nhưng cũng là cơ hội để bứt phá. Để làm được điều đó, thị trường carbon phải sớm được hình thành và các nguồn năng lượng mới phải được triển khai quyết liệt.
Bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên một cách nghiêm túc, chặt chẽ là một trong các nền tảng để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.
