Bảo vệ trẻ trên không gian mạng bằng sự đồng hành và thấu hiểu

Không ít hội nhóm đang tiềm ẩn nguy cơ biến thành môi trường lan truyền cảm xúc tiêu cực

Khi không gian sẻ chia tiềm ẩn nhiều rủi ro

Thời gian gần đây, sự bùng nổ của nhóm công khai “Con ghét bố mẹ” trên Facebook đã thu hút sự chú ý đặc biệt từ dư luận. Được thành lập từ tháng 1/2021 nhưng hoạt động khá trầm lắng, nhóm này đột ngột tăng trưởng bùng nổ sau khi được truyền thông phản ánh vào cuối tháng 9/2026. Chỉ trong vòng 9 ngày (từ ngày 26/9 - 4/10/2026), số lượng thành viên đã tăng gần 10 lần, từ 40.000 lên hơn 379.000 người.

Tính năng đăng bài ẩn danh thu hút đông đảo người tham gia. Không chỉ có giới trẻ, nhiều phụ huynh cũng gia nhập để tìm hiểu tâm lý con cái, kiểm tra sự có mặt của con hoặc tham gia tranh luận. Qua theo dõi, phần lớn bài viết là những tâm sự về mâu thuẫn gia đình: bị la mắng, áp đặt; thiếu sự tin tưởng, thấu hiểu; bị so sánh với “con nhà người ta”; áp lực học hành, thi cử; bất đồng trong định hướng nghề nghiệp, tình bạn và sinh hoạt hằng ngày. Một số trường hợp nghiêm trọng hơn phản ánh hành vi bạo lực thể chất hoặc tổn thương tinh thần. Những dòng trạng thái này phản ánh nhu cầu thực tế được lắng nghe, chia sẻ và hỗ trợ tâm lý của một bộ phận người trẻ.

Công an phường Xuân Trường - Đà Lạt hướng dẫn kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn cho các em học sinh. Ảnh: Tư liệu

Tuy nhiên, mặt trái của diễn đàn này là sự xuất hiện dày đặc của các bài viết, bình luận chứa ngôn từ thô tục, xúc phạm cha mẹ, thể hiện tư tưởng cực đoan, phủ nhận tình cảm gia đình, thậm chí kích động bạo lực và cổ xúy bỏ nhà. Nhiều bài viết còn làm lộ thông tin cá nhân, hình ảnh, hoàn cảnh gia đình của trẻ em, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền riêng tư và sự an toàn của các em.

Sự gia tăng quy mô nhanh chóng của hội nhóm này tạo ra hai luồng ý kiến trái chiều trong xã hội: Một là, lo ngại việc tập trung các nội dung tiêu cực, thù ghét sẽ tạo hiệu ứng lan truyền cảm xúc xấu, làm lệch lạc nhận thức, hành vi của giới trẻ và đi ngược lại các giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam. Hai là, cho rằng đây là “khoảng không gian” cần thiết để những đứa trẻ đang gặp khủng hoảng giãi bày, tìm kiếm sự đồng cảm và nói ra những điều không thể chia sẻ trực tiếp với cha mẹ.

Thực tế cho thấy, không nên nhìn nhận vấn đề đơn thuần ở việc “đóng hay mở” một hội nhóm, cũng như không thể đồng nhất mọi tiếng nói phản ánh của trẻ với hành vi tiêu cực, hoặc ngược lại, xem nhẹ các biểu hiện lệch chuẩn. Vấn đề cốt lõi nằm ở những nguyên nhân sâu xa: khoảng cách thế hệ, sự thiếu hụt kỹ năng giao tiếp trong gia đình, áp lực thành tích, nhu cầu được tôn trọng của trẻ em và trách nhiệm bảo vệ trẻ trên môi trường số.

Bảo vệ trẻ em, học sinh trên không gian mạng không phải là trách nhiệm của riêng ai mà đòi hỏi sự chung tay, đồng bộ từ nhà trường, gia đình và toàn xã hội để xây dựng một môi trường mạng an toàn và lành mạnh cho các em. Ảnh: Tư liệu

Sự kết hợp giữa tốc độ gia tăng thành viên nhanh chóng, tính năng ẩn danh và thành phần tham gia chủ yếu là thanh thiếu niên tạo ra nhiều rủi ro lớn: Thứ nhất, kẻ xấu có thể trà trộn vào nhóm để tiếp cận, lôi kéo, dụ dỗ hoặc thực hiện các hành vi xâm hại trẻ em. Thứ hai, việc lộ thông tin cá nhân, hoàn cảnh gia đình khiến trẻ dễ trở thành mục tiêu của các hành vi quấy rối, bắt nạt trực tuyến, tống tiền hoặc lừa đảo. Thứ ba, các nội dung cực đoan, kích động có thể tác động tiêu cực đến nhận thức, thúc đẩy những hành vi nông nổi ở các em đang trong trạng thái khủng hoảng tâm lý.

Do đó, công tác phòng ngừa đòi hỏi sự tinh tế, đó là bảo vệ trẻ em nhưng không làm mất đi quyền được bày tỏ và tìm kiếm sự trợ giúp; xử lý vi phạm pháp luật nhưng đồng thời phải thiết lập các kênh hỗ trợ an toàn, tin cậy cho các em. Vì vậy, rất cần giải pháp phối hợp liên ngành nhằm bảo vệ trẻ em và giữ gìn giá trị gia đình.

Phối hợp bảo vệ trẻ em trên môi trường số

Để phòng ngừa chủ động và xây dựng môi trường mạng lành mạnh, giải pháp căn cơ không chỉ dừng lại ở việc quản lý một hội nhóm cụ thể, mà là lấp đầy “khoảng trống lắng nghe” giữa trẻ em với gia đình, nhà trường và xã hội thông qua sự phối hợp đồng bộ. Đối với gia đình: Cha mẹ cần chủ động thay đổi phương thức giao tiếp, lắng nghe, tôn trọng và đồng hành với con thay vì áp đặt, trách mắng hay so sánh. Khi phát hiện con có dấu hiệu bất thường hoặc gặp rắc rối trên mạng, cha mẹ cần bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân, tránh phản ứng cực đoan khiến trẻ thu mình hoặc tìm đến các cộng đồng mạng thiếu an toàn. Gia đình phải là nơi an toàn nhất để trẻ tìm về khi gặp khó khăn.

Đối với nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng ứng xử trên không gian mạng, giúp học sinh nhận diện và phòng tránh rủi ro bị lừa đảo, bắt nạt hay xâm hại trực tuyến. Đồng thời, nhà trường cần duy trì các kênh tư vấn tâm lý học đường hiệu quả, giúp học sinh giải tỏa thắc mắc và mâu thuẫn mà không sợ bị kỳ thị.

Đối với cơ quan chức năng chủ động nắm bắt tình hình trên không gian mạng, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, đặc biệt là hành vi xâm phạm trẻ em, làm lộ thông tin cá nhân, kích động bạo lực hoặc lôi kéo trẻ em vào các hoạt động tiêu cực. Đẩy mạnh tuyên truyền, định hướng dư luận, yêu cầu báo chí và truyền thông tuân thủ nguyên tắc bảo vệ danh tính, quyền riêng tư và lợi ích tốt nhất của trẻ.

Đối với các nền tảng mạng xã hội đề nghị tăng cường cơ chế rà soát, tiếp nhận và xử lý nhanh các nội dung có dấu hiệu xâm hại trẻ em, phát tán thông tin riêng tư hoặc kích động hành vi nguy hiểm; đồng thời hoàn thiện công cụ báo cáo vi phạm thuận tiện cho người dùng.