Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Thử thách trước giờ G

Trước giờ bỏ phiếu, Đảng Cộng hòa phải bảo vệ thế đa số mong manh tại Hạ viện và ưu thế 53-47 tại Thượng viện. Toàn bộ 435 ghế Hạ viện cùng 35 ghế Thượng viện được đưa ra tranh cử. Chỉ cần giành thêm 3 ghế tại Hạ viện, Đảng Dân chủ có thể thay đổi cán cân quyền lực, mở đường cho việc tăng cường giám sát chính quyền.

Sức ép trước hết đến từ đời sống chật vật của cử tri trước bão giá năng lượng và chi phí sinh hoạt leo thang. Theo mức trung bình các cuộc thăm dò do RealClearPolling tổng hợp, Đảng Dân chủ nhận được 51,5% ủng hộ, so với 43,1% của đảng Cộng hòa. Nhà phân tích Natalie Jackson cho rằng kết quả phản ánh sự không hài lòng đối với Tổng thống Donald Trump và tình hình kinh tế. Những con số ấy chưa quyết định kết quả, nhưng cho thấy đảng cầm quyền đang bước vào giờ G-thời điểm bỏ phiếu, với những gánh nặng không dễ trút bỏ. 

Tổng thống Donald Trump tham dự một cuộc vận động bầu cử nhằm ủng hộ ông Ken Paxton-ứng viên Thượng viện của Đảng Cộng hòa, tại Lubbock, bang Texas, ngày 27-10.  

Giá năng lượng, thực phẩm, y tế và các khoản chi thiết yếu đang tác động đến quyết định của nhiều gia đình Mỹ. Chính sách gây sức ép thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump và cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran vì thế không còn là những vấn đề xa xôi. Theo trang mạng orfonline.org, những tác động trong nước từ xung đột với Iran và chính sách áp thuế trên diện rộng là nguyên nhân chủ yếu dẫn tới sự bất mãn của cử tri. Ngay trong một bộ phận cử tri Cộng hòa cũng xuất hiện hoài nghi về cái giá kinh tế phải trả cho những quyết định trên. 

Tình thế hiện nay gợi nhớ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2006, khi sự phản đối cuộc chiến Iraq là một trong những nguyên nhân khiến đảng Cộng hòa thất bại. Bối cảnh khác nhau, nhưng sức ép đặt ra tương tự, bởi thực tế là những cam kết của chính quyền Mỹ ở nước ngoài khó duy trì sự ủng hộ nếu người dân cảm nhận rõ những tổn thất trong nước mà họ phải gánh chịu ngày càng lớn.

Bởi vậy, thử thách của Đảng Cộng hòa không chỉ là huy động những cử tri trung thành, mà còn phải thuyết phục những người đang lo lắng về túi tiền của mình. Chiến lược gia Cộng hòa Doug Heye nhận định đảng này chưa đưa ra được thông điệp đủ sức thuyết phục về hiệu quả chính sách kinh tế. 

Khó khăn còn thể hiện ở phạm vi cạnh tranh mở rộng trong cuộc bầu cử lần này. Ngoài các bang chiến trường quen thuộc, Đảng Cộng hòa phải gia tăng phòng thủ tại Alaska, Iowa, Kansas và Ohio. Nguồn lực vận động buộc phải dồn vào cả những nơi từng được coi là an toàn đối với Đảng Cộng hòa. Việc ông Donald Trump trở lại vận động tại Iowa và Kansas trong chặng cuối cho thấy yêu cầu củng cố hậu phương đã trở nên cấp thiết.

Tại Hạ viện, thế đa số sít sao cùng làn sóng nghị sĩ tuyên bố rời Quốc hội khiến việc giữ quyền kiểm soát của Đảng Cộng hòa thêm khó khăn. Đảng Dân chủ còn tìm cách tiến vào những đơn vị bầu cử mà ông Donald Trump từng thắng với cách biệt hai con số.

Dẫu vậy, lợi thế thăm dò toàn quốc chưa hẳn đồng nghĩa với chiến thắng tại từng bang. Ông Heye nhắc lại một khảo sát ở Iowa trước bầu cử tổng thống năm 2024 từng cho thấy bà Kamala Harris dẫn trước, trong khi kết quả thực tế là ông Donald Trump thắng cách biệt lớn. Cuộc đua Thượng viện vẫn phụ thuộc đáng kể vào từng ứng viên và đặc điểm chính trị địa phương.

Đảng Dân chủ cũng có điểm yếu. Bất đồng tại Michigan bộc lộ ngay trước ngày bỏ phiếu. Chương trình hành động của đảng này nếu giành quyền kiểm soát Quốc hội vẫn cần được làm rõ. Cử tri mong muốn thay đổi, nhưng điều đó chưa bảo đảm họ đã hoàn toàn bị thuyết phục bởi lực lượng đối lập.

Với ông Donald Trump, mất Hạ viện đồng nghĩa chương trình nghị sự có thể gặp thêm rào cản và khả năng ông phải đối mặt với các cuộc điều tra. Nếu mất cả Thượng viện, việc phê chuẩn nhân sự cũng sẽ khó khăn hơn. Thời gian dành cho củng cố di sản chính trị có nguy cơ bị chia sẻ cho việc đối phó với Quốc hội.

Tuy nhiên, quyền phủ quyết cùng thẩm quyền hành pháp vẫn tạo cho Nhà Trắng dư địa đáng kể. Thay đổi rõ hơn sẽ nằm ở sự giám sát chặt chẽ, những cuộc mặc cả ngân sách gay gắt và việc biến tham vọng quốc tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump thành chính sách bền vững sẽ trở nên khó khăn hơn. 

Đáng chú ý là chưa có gì bảo đảm sức ép từ trong nước sẽ khiến ông Donald Trump thận trọng hơn trong các quyết định đối ngoại. Khi gặp trở ngại tại Quốc hội, ông có thể tập trung hơn vào các vấn đề đối ngoại để tìm kiếm thành quả.

Kết quả bầu cử rõ ràng cũng sẽ tác động đến vị thế của ông Donald Trump trong Đảng Cộng hòa. Giữ được quyền kiểm soát Quốc hội sẽ củng cố ảnh hưởng của ông trước cuộc đua quyền lực vào Nhà Trắng năm 2028. Ngược lại, thất bại nặng có thể thúc đẩy những tiếng nói muốn điều chỉnh hướng đi mà ông đang thúc đẩy.

Trước giờ G, những thử thách mà đảng cầm quyền phải đối mặt là cực kỳ lớn bởi những lá phiếu của cử tri sẽ quyết định cái giá chính trị mà Nhà Trắng phải trả trong phần nhiệm kỳ còn lại.