Bí mật về tuổi thọ giữa đàn ông và phụ nữ

Tác giả: Sharon Moalem/ Huy Hoàng Books & NXB Dân trí

Nửa kia vượt trội

Với vốn kiến thức chuyên môn của mình, Tiến sĩ di truyền học Sharon Moalem sẽ giải thích lý những ưu thế về mặt di truyền và miễn dịch của phụ nữ so với nam giới. Nhiều độc giả sẽ thấy bất ngờ khi biết cơ thể của phụ nữ có nhiều điểm vượt trội hơn nửa kia, dù sức mạnh cơ bắp bị hạn chế.

Bí mật về tuổi thọ giữa đàn ông và phụ nữ

Cứ 100 người thọ tới 100 tuổi thì có tới 80 người là phụ nữ, chỉ 20 người là đàn ông. Trong gen của phụ nữ có những yếu tố di truyền vượt trội, khiến họ sống thọ hơn nửa kia.

Vì có những ưu thế về mặt di truyền, nên phụ nữ thường có tuổi thọ cao hơn đàn ông. Ảnh minh họa: C.T.

Phụ nữ sống lâu hơn đàn ông. Phụ nữ có hệ miễn dịch tốt hơn. Phụ nữ ít hứng chịu khuyết tật phát triển hơn, phụ nữ cảm nhận thế giới muôn màu muôn vẻ hơn, và nhìn chung họ giỏi chống chọi với ung thư hơn. Đơn giản là phụ nữ khỏe mạnh hơn đàn ông ở mọi giai đoạn trong đời. Nhưng tại sao lại như vậy?

Vào một đêm hè, tôi bị câu hỏi này đeo bám trong lúc nằm trên chiếc xe cứu thương đang phóng về bệnh viện sau một vụ tai nạn xe hơi nghiêm trọng. Khi nằm trên cáng và bị cắm đủ thứ dây nhợ nối với màn hình theo dõi, tôi nhìn lại hai sự kiện trong quá khứ mà giờ đã là những ký ức sống động trong tôi.

Một sự kiện diễn ra khi tôi còn là bác sĩ chăm sóc trẻ sinh non tại Đơn vị Chăm sóc Đặc biệt dành cho Trẻ sơ sinh (NICU), còn sự kiện kia xảy ra trước đó mười năm, khi tôi đang tập trung vào lĩnh vực di truyền học thần kinh và được tiếp xúc chủ yếu với những người đang ở những năm cuối đời. Hai sự kiện trên dường như có liên quan tới nhau theo một cách nào đó mà tôi không tài nào diễn giải được.

Thế rồi, giữa khung cảnh hỗn độn trong khoang xe cứu thương, mọi thứ bỗng trở nên sáng tỏ. Trong đời, ai mà không gặp những sự kiện khiến ta phải chất vấn một số giả thuyết cơ bản nhất định; hai sự kiện mà tôi nghĩ đến trong đêm hè nọ và giây phút lắng đọng sau đó đều dẫn tới luận điểm mà tôi sẽ đề cập trong cuốn sách này. Luận điểm đó là: Về mặt di truyền, phụ nữ vượt trội hơn đàn ông.

Khi bắt đầu nghiên cứu với tư cách là nhà di truyền học thần kinh (người chuyên về những cơ chế di truyền của các bệnh thoái hóa thần kinh), một trong những thử thách mà tôi không ngờ đến là phải tìm đủ số người cao tuổi khỏe mạnh tham gia nghiên cứu.

Dù có sẵn trong tay những câu hỏi nghiên cứu hoàn hảo và hỗ trợ tài chính cần thiết cho cuộc thử nghiệm, tôi luôn gặp trở ngại và phải trì hoãn việc này do không tìm nổi tình nguyện viên lớn tuổi còn khỏe mạnh và có giới tính phù hợp. Quá trình tuyển chọn có thể mất hàng năm trời.

Nhưng nếu bạn có Sarah thì dĩ nhiên chuyện lại khác. Sarah đã gần 90 tuổi và có hai xương đùi từng được thay thế bằng titanium, nhưng không gì ngăn được bước chân bà. Lịch trình hàng tuần của bà bao gồm khóa học vẽ màu nước, bơi lội, lớp cardio và kết thúc bằng một buổi dạ hội.

Nếu chừng ấy vẫn chưa thấm vào đâu, Sarah sẽ tham gia gần như toàn bộ hoạt động thường nhật tại các trung tâm người cao tuổi khác nhau trên khắp thành phố. Bà là thành viên của một tổ chức tình nguyện thường xuyên ghé thăm những người già phải nằm viện mà không có người thân hay bạn bè bầu bạn. Và tình cờ thay, bà lại là bà của tôi.

Gia đình hay hỏi tôi có cần nói thẳng với Sarah rằng bà nên bớt vận động lại hay không. Ai cũng lo lắng khi thấy bà luôn chân luôn tay. Tôi thường trả lời họ thế này: Chính vì bà năng vận động và tìm thấy niềm vui từ các hoạt động hàng ngày nên bà mới khỏe mạnh như vậy. Quan trọng hơn, nếu bà ngừng giao tiếp xã hội, tôi sẽ mau chóng cạn kiệt nguồn tình nguyện viên cao tuổi mất.

Bà bắt đầu giúp tôi tìm người cho cuộc nghiên cứu cách đây khoảng 20 năm. Bà cũng chẳng ngại cho tôi lời khuyên. “Cứ khoác cái áo blouse trắng dễ sợ và đeo biển tên như thế thì chẳng ai muốn giúp cháu và nghiên cứu của cháu đâu,” bà nói.

“Nếu ta mà là cháu, ta sẽ cởi nó ra. Cả y tá của cháu, đừng mặc áo blouse nữa. Nó làm mấy người già phát ớn. Cởi ra trông mới giống người bình thường chứ. Cháu đang xin khai thác một phần cuộc đời của người ta kia mà, đó là chuyện lớn chứ chẳng đùa. Để rồi xem, thế nào cũng có khối người muốn giúp”.

Tôi nghe lời bà, trút bỏ chiếc áo blouse trắng. Thế là hiệu quả tức thì. Sau khi tôi ăn vận như một người bình thường và thuyết trình cho các tình nguyện viên sáng giá nghe, chúng tôi đã tuyển được nhiều người tham gia nghiên cứu hơn cả mức cần thiết. Vấn đề duy nhất là cho dù mọi người trong phòng đều đồng ý tham gia thì chúng tôi vẫn thiếu những cá nhân thuộc một nhóm nhân khẩu học nhất định. Số nam giới không đủ để nghiên cứu.

Xét trên mặt bằng chung, phụ nữ cao tuổi sống lâu hơn nam giới ít nhất từ bốn đến bảy năm. Chênh lệch này càng trở nên rõ rệt nếu xét đến mức tuổi thọ cao nhất của con người. Phụ nữ ở độ tuổi ngoài 80 đông gấp đôi đàn ông. Ở những người thọ trăm tuổi, lợi thế sinh tồn của phụ nữ thậm chí còn khủng khiếp hơn: Cứ 100 người thọ trăm tuổi thì có 80 người là phụ nữ và chỉ có 20 người là đàn ông. [1]

[1] Chúng ta từng cho rằng những yếu tố giảm nhẹ lý giải cho sự cách biệt về tuổi thọ giữa hai giới đều có tính hành vi. Ví dụ, khi phục vụ trong quân ngũ, nam giới thường bỏ mạng nhiều hơn, và họ làm những nghề nghiệp nguy hiểm hơn. Hiện nay, ta đã biết lợi thế về tuổi thọ của nữ giới có thể được quy cho những yếu tố về bản chất sinh học vốn có.