Biến chất thải thành tài nguyên: Giá trị kép từ nông nghiệp tuần hoàn

Nhiều hộ gia đình ở xã Cao Phong kết hợp trồng cam với chăn nuôi theo mô hình sản xuất tuần hoàn.

Khi phụ phẩm không còn là chất thải

Hơn 5 năm kiên trì cải tạo, 3ha đồi đất khô cằn của gia đình ông Bùi Văn Lành ở tổ 8, phường Thống Nhất đang từng bước “hồi sinh”. Trên khu đồi, bưởi, bách xanh, gù hương được trồng xen kẽ. Dưới tán cây là gà, lợn. Cỏ voi, chuối, sắn được trồng xung quanh để chủ động một phần nguồn thức ăn cho vật nuôi. Điểm đáng chú ý trong mô hình là chất thải chăn nuôi được thu gom, xử lý, ủ hoai để trở thành phân bón cho cây trồng, trong khi phụ phẩm từ trồng trọt lại được tận dụng làm thức ăn cho vật nuôi. Từ cây trồng đến vật nuôi, nguồn phân hữu cơ..., các thành phần có sự hỗ trợ lẫn nhau, tạo thành một chu trình sản xuất khép kín. Cách làm ấy cho thấy, những yếu tố từng bị xem là “bỏ đi” lại trở thành đầu vào cho một quá trình sản xuất khác. Đây cũng chính là bản chất của NNTH: lấy tài nguyên làm trung tâm, giảm tối đa chất thải và kéo dài vòng đời của vật chất trong sản xuất.

Chất thải trong chăn nuôi được gia đình ông Bùi Văn Lành thu gom, ủ hoai để bón cho cây trồng.

Cũng giống gia đình ông Lành, gia đình anh Bùi Văn Vì ở thôn Yên Nghiệp, xã Đại Đồng đầu tư phát triển mô hình chăn nuôi, trồng trọt theo hướng tuần hoàn. Ngoài chăn nuôi lợn, gia đình đầu tư nuôi nhốt trâu, bò vỗ béo. Chất thải chăn nuôi được thu gom vào bể biogas để phục vụ đun nấu; phần chất thải được sử dụng làm phân bón cho hơn 3.000m2 mía và rau màu.

Phân bón cho hơn 3000m

2

đất trồng mía của gia đình anh Bùi Văn Vì (trái) ở thôn Yên Nghiệp được lấy từ chất thải trong quá trình chăn nuôi.

Từ những mô hình cụ thể, có thể thấy, thay vì khai thác - sử dụng - thải bỏ, người dân từng bước chuyển sang tái sử dụng, tái chế và tạo ra nhiều giá trị trên cùng một đơn vị tài nguyên.

Thực tiễn tại Phú Thọ sau hợp nhất cho thấy dư địa phát triển NNTH còn rất lớn. Tỉnh có quỹ đất đa dạng, nhiều tiểu vùng sinh thái cùng hệ thống nông sản, đặc sản phong phú. Tuy nhiên, phương thức sản xuất truyền thống vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Riêng lĩnh vực trồng trọt, lượng phế phụ phẩm phát sinh ước khoảng 2 - 3 triệu tấn mỗi năm; khoảng 25% - 30% chất thải chăn nuôi chưa được xử lý triệt để. Trong khi đó, sản xuất còn manh mún, phân tán, khiến việc thu gom, phân loại, tái chế và tái sử dụng phụ phẩm gặp nhiều khó khăn.

Theo kết quả khảo sát của Sở Nông nghiệp và Môi trường tại 68 đơn vị hành chính cấp xã trong tỉnh cho thấy, gần 1⁄2 số xã được khảo sát chưa có mô hình NNTH.

Việc tái sử dụng phụ phẩm trồng trọt làm phân bón hữu cơ tại chỗ mới chiếm tỷ lệ 26,17%.

Nhiều hộ gia đình ở xã Lạc Thủy đầu tư chăn nuôi gà theo quy mô gia trại, tạo nguồn phân hữu cơ cho sản xuất nông nghiệp.

Khép kín vòng tuần hoàn

Để tạo khung định hướng đồng bộ, tỉnh đã ban hành Đề án “Phát triển NNTH, tích hợp đa giá trị cho các sản phẩm nông sản chủ lực, đặc sản của tỉnh gắn với xây dựng các sản phẩm OCOP và du lịch nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2026 - 2030”. Trọng tâm là chuyển hóa phụ phẩm, chất thải thành nguyên liệu đầu vào, gắn NNTH với xây dựng thương hiệu OCOP, phát huy giá trị văn hóa bản địa và du lịch.

Với việc chuyển đổi sang trồng chuối, gia đình ông Nguyễn Tiến Mạnh ở khu phố 4, xã Cao Phong bước đầu xây dựng mô hình NNTH mang lại đa giá trị trong sản xuất nông nghiệp.

Theo đồng chí Nguyễn Huy Nhuận - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ, chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang mô hình NNTH, tích hợp đa giá trị là xu thế tất yếu nhằm chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy kinh tế nông nghiệp. “Đích đến” của hướng đi này không dừng ở việc khép kín trong phạm vi một trang trại hay hộ gia đình mà mở rộng thành chuỗi giá trị có quy mô lớn hơn. Trong đó, những vùng chè tập trung như Long Cốc, chè Shan tuyết gắn với du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn, Pà Cò; vùng bưởi tại Tân Lạc, Yên Thủy, Chí Đám, Bằng Luân; vùng cam Cao Phong hay các làng nghề truyền thống đều có thể trở thành những không gian tích hợp nhiều giá trị. Khi đó, giá trị nông nghiệp không chỉ đến từ sản lượng thu hoạch mà còn đến từ thương hiệu, sản phẩm, cảnh quan, văn hóa, trải nghiệm.

Theo Đề án, tỉnh đặt ra mục tiêu đến năm 2030, ít nhất 70% phụ phẩm cây trồng chủ lực được thu gom, tái sử dụng; 60% hộ và 100% trang trại chăn nuôi có khả năng tái sử dụng chất thải; 50% phụ phẩm lâm nghiệp, thủy sản được tái sử dụng; tỷ lệ sử dụng phân bón hữu cơ đạt 30% trở lên.

Phấn đấu xây dựng 3 - 4 mô hình trồng trọt tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính, gắn với mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc; thí điểm ít nhất 15 mô hình canh tác tuần hoàn có hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định để từng bước tham gia thị trường tín chỉ carbon; xây dựng ít nhất 6 mô hình “Làng nông nghiệp tuần hoàn”.

Việc đầu tư các mô hình kinh tế nông nghiệp hiệu quả giúp tái cấu trúc không gian kinh tế, tối ưu hóa nguồn tài nguyên.

Để hiện thực hóa mục tiêu, giúp người nông dân thay đổi quan niệm “phụ phẩm là chất thải” thành “phụ phẩm là tài nguyên”, theo đồng chí Đinh Công Sứ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh, các ngành chức năng cần hỗ trợ các địa phương tái cấu trúc không gian kinh tế, tối ưu hóa nguồn tài nguyên và phát triển nông nghiệp an toàn, bền vững. Trong quá trình đó, người nông dân là trung tâm. Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại và có giá trị cao.

Từ những đồi đất khô cằn được hồi sinh bằng tư duy mới, NNTH đang mở ra một hướng đi khác cho nông nghiệp của Phú Thọ. Ở đó, “đất khó” không còn chỉ được nhìn bằng những giới hạn về điều kiện sản xuất mà trở thành nơi thử nghiệm khả năng tái tạo giá trị. Đó cũng là cách nông nghiệp chuyển từ tư duy “làm ra nhiều hơn” sang “tạo ra giá trị cao hơn”.