Bổ sung và đa dạng hóa nguồn cung nhà ở
Nghị quyết số 171/2024/QH15 về thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất, đang có quyền sử dụng đất hoặc kết hợp vừa đang có quyền sử dụng đất vừa nhận quyền sử dụng đất... có ý nghĩa quan trọng đối với việc bổ sung và đa dạng hóa nguồn cung nhà ở.
Theo đó, Nghị quyết quy định thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất trên phạm vi toàn quốc đối với các dự án của tổ chức kinh doanh bất động sản. Dự án của tổ chức kinh doanh bất động sản được các tổ chức đang sử dụng đất thành lập để thực hiện dự án nhà ở thương mại trên diện tích của cơ sở sản xuất, kinh doanh phải di dời do ô nhiễm môi trường, cơ sở phải di dời theo quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị…
Việc thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án thí điểm được thực hiện thông qua việc chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai. Trường hợp trong phạm vi khu đất, thửa đất thực hiện thí điểm có diện tích đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý nhưng không tách được thành dự án độc lập thì diện tích đó được đưa vào tổng diện tích đất để lập dự án và được Nhà nước thu hồi để giao, cho thuê cho nhà đầu tư thực hiện không phải thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, không phải đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất…
Trong bối cảnh hiện nay, việc mở rộng quỹ đất có khả năng phát triển dự án nhà ở có ý nghĩa quan trọng bởi như phân tích của một chuyên gia thì nhiều năm qua, một số doanh nghiệp đã có hoặc đang tạo lập quỹ đất phù hợp với định hướng phát triển đô thị nhưng chưa thể triển khai vì không có sẵn cấu phần đất ở.
Nguyên nhân là bởi theo Luật Đất đai năm 2024, nếu lựa chọn phương thức thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để phát triển nhà ở thương mại, về nguyên tắc nhà đầu tư chỉ được nhận quyền sử dụng đất ở để thực hiện dự án đầu tư. Do đó, thị trường dù không hoàn toàn thiếu nguồn lực đất đai nhưng điểm nghẽn trọng yếu là chưa có cơ chế phù hợp để chuyển hóa các quỹ đất thành dự án.
Từ những phân tích này, có thể thấy, Nghị quyết số 171/2024/QH15 đã mở ra lộ trình pháp lý cho một số quỹ đất đang đình trệ, tạo cơ hội hình thành dự án mới, nhất là tại các khu vực ngoài trung tâm còn dư địa phát triển, việc đưa quỹ đất phù hợp vào chu trình dự án có thể mở rộng không gian phát triển nhà ở và tạo tiền đề cho nguồn cung đa dạng hơn.
Tuy nhiên, hiệu quả triển khai Nghị quyết chưa thực sự như kỳ vọng. Ví dụ như tại TP. Hồ Chí Minh, dù đã có tới 389 khu đất được phê duyệt đăng ký thí điểm nhưng mới có hơn 30 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư. Do đó, để cơ chế thí điểm phát huy hiệu quả, một chuyên gia cho rằng, quy trình thực hiện cần rõ ràng, có tính liên tục và đủ khả năng dự báo.
Bên cạnh đó, các bước như công bố, đăng ký và thẩm định danh mục, hoàn thiện quyền sử dụng đất, chấp thuận đầu tư và triển khai xây dựng cần được thực hiện thống nhất. Nếu thời gian xử lý tại từng bước vẫn kéo dài hoặc cách áp dụng chưa đồng bộ, quy mô quỹ đất được đưa vào danh mục có thể lớn nhưng khả năng chuyển hóa thành dự án và nguồn cung thực tế vẫn sẽ bị hạn chế.
Ở góc nhìn khác, có ý kiến cho rằng, ngoài khung pháp lý, năng lực tài chính và khả năng triển khai của chủ đầu tư cũng quyết định tiến độ dự án. Nếu doanh nghiệp không đủ nguồn lực hoặc chưa giải quyết được các thủ tục liên quan, quỹ đất dù đã được đưa vào danh mục vẫn khó sớm trở thành nguồn cung. Và, mở rộng quỹ đất chưa chắc đồng nghĩa với việc thị trường sẽ có thêm nhiều nhà ở giá phù hợp bởi giá bán còn phụ thuộc vào chi phí nhận chuyển nhượng đất, nghĩa vụ tài chính, đầu tư hạ tầng, xây dựng và chi phí vốn...
Về tổng thể, Nghị quyết 171 đã tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý quan trọng trong phát triển nhà ở thương mại. Thế nhưng hiệu quả thực chất cần đánh giá qua số dự án hoàn thiện thủ tục, số lượng nhà được xây dựng và đưa ra thị trường với mức giá phù hợp chứ không phải số khu đất được đưa vào danh mục.
