Bơi giữa thành phố - kinh nghiệm thành công từ sông Rhine ở Basel

Bơi trên sông Rhine cùng những chiếc túi chống nước Wickelfisch đã trở thành một phần cuộc sống mùa Hè của người dân Basel. Ảnh: Hotel Victoria Basel

“Đánh thức” dòng sông

Khoảng 4.500 người cùng xuống sông Rhine trong cuộc bơi sông chính thức lần thứ 46 tại Basel ngày 11-8-2026. Giao thông đường thủy tạm dừng, dòng người nối nhau thả mình theo dòng nước tới cầu Johanniter. Một ngày hội bên sông, nhưng với Basel, bơi trên Rhine không chỉ là câu chuyện của một ngày.

Chính quyền Basel gọi Rhine là “mạch sống” của thành phố. Vào mùa Hè, người dân có thể xuống bơi miễn phí dọc khu vực Kleinbasel, thuộc bờ bắc sông Rhine. Thành phố cũng tổ chức các buổi bơi mùa hè có nhân viên cứu hộ đồng hành. Từ một hoạt động mang màu sắc lễ hội, việc xuống sông đã trở thành một phần rất đỗi bình thường trong nhịp sống mùa Hè của người dân Basel.

Điều đáng chú ý là cách dòng sông hiện diện trong những chi tiết rất đời thường. Dọc bờ Kleinbasel, người bơi có thể xuống nước từ khu vực gần Bảo tàng Tinguely rồi để dòng chảy đưa mình đi khoảng 3km qua thành phố. Những chiếc túi chống nước Wickelfisch, một sản phẩm ra đời tại Basel, được dùng để đựng quần áo và đồ cá nhân trong lúc chủ nhân trôi theo dòng Rhine.

Không gian ven sông cũng được điều chỉnh để phục vụ các hoạt động đó. Trong quá trình cải tạo bờ Kleinbasel, thành phố bổ sung bậc thang, các điểm lên xuống nước và những bậc thang rộng nối đường đi bộ với sông Rhine. Hai nhà tắm Rheinbad Breite và Rheinbad St. Johann cung cấp thêm lối tiếp cận mặt nước cùng các tiện ích thay đồ, tắm và vệ sinh.

Ngay cả thông tin về dòng sông cũng trở thành một phần của hạ tầng. BachApp của Basel cung cấp mực nước, thông tin an toàn và vị trí lối lên xuống; vào mùa hè, người chưa quen còn có thể đăng ký bơi miễn phí cùng nhân viên cứu hộ được đào tạo. Ở đây, tiếp cận sông Rhine vì thế không dừng ở quyền được đứng bên bờ. Thành phố tạo điều kiện để người dân thực sự hòa mình với dòng nước.

Nhưng để có một dòng sông Rhine gần gũi với đời sống như hôm nay, Basel từng trải qua một trong những cuộc khủng hoảng môi trường nghiêm trọng nhất trong lịch sử dòng sông.

Ngày 1-11-1986, hỏa hoạn tại kho hóa chất Sandoz ở Schweizerhalle gần Basel khiến nước chữa cháy mang theo tới 30 tấn thuốc trừ sâu chảy xuống dòng Rhine. Cá và nhiều sinh vật chết hàng loạt trên hàng trăm kilômét sông. Ủy ban Quốc tế Bảo vệ sông Rhine coi sự cố này là bước ngoặt của công tác bảo vệ môi trường trong lưu vực.

Nền tảng cho việc cải thiện dòng sông đã có trong Luật Bảo vệ nguồn nước sửa đổi năm 1971. Luật này đưa việc xử lý nước thải thành nghĩa vụ trên toàn Thụy Sĩ. Sau thảm họa Schweizerhalle, việc giám sát sông Rhine tiếp tục được tăng cường. Trạm giám sát sông Rhine tại Weil am Rhein đi vào hoạt động năm 1993 như một phản ứng trực tiếp sau sự cố. Hiện nước sông được kiểm tra thường xuyên đối với 680 chất ô nhiễm, trong đó 420 chất được phân tích hằng ngày.

“Đã lâu rồi sông Rhine mới sạch như hiện nay,” Jan Mazacek, cựu giám đốc Phòng thí nghiệm Môi trường Basel-Stadt nói trong cuộc phỏng vấn đăng trên cổng thông tin Basel-Stadt năm 2025. Phòng thí nghiệm Basel-Stadt đã thực hiện hơn 150 phép đo tải lượng vi sinh trong nước sông Rhine chỉ trong năm 2025. Kết quả công bố tháng 3-2026 cho thấy khi thời tiết ổn định, chất lượng vi sinh nhìn chung tốt. Tuy nhiên, sau mưa, nồng độ các chỉ dấu ô nhiễm phân có thể tăng nhanh.

Vì vậy, “bơi được” không có nghĩa là dòng sông không còn rủi ro. Basel khuyến cáo người dân chỉ xuống sông Rhine khi chất lượng nước tốt, nhiệt độ trên 18°C, lưu lượng dưới 1.500m³/giây hoặc mực nước dưới 6,5m. Khu vực cảng và gần đập bị cấm bơi.

Sông Rhine nhìn từ trên cao. Ảnh: basel.com

Vẫn còn những khoảng cách

Sự khác biệt trở nên rõ hơn nếu đi theo sông Rhine về phía Bắc. Tại Cologne (Đức), bơi trên sông Rhine bị cấm trên toàn địa phận thành phố từ ngày 17-9-2025. Chính quyền Cologne cho biết dòng chảy, xoáy nước và lực hút do tàu thuyền đi qua tạo ra có thể gây nguy hiểm ngay cả với người bơi giỏi.

Trên cùng một dòng sông, một thành phố biến việc bơi lội trên sông thành sinh hoạt mùa hè, trong khi thành phố khác phải cấm. Điều đó cho thấy nước sạch chỉ là điều kiện đầu tiên. Một dòng sông “bơi được” còn cần các lối đi lên xuống, thông tin, cứu hộ, phân luồng giao thông và những quy tắc đủ rõ.

Tháng 5-2026, nhóm tác giả Yixin Cao, Oldrich Navratil, Anne Honegger và Nicolas Rivière công bố trên Landscape and Urban Planning nghiên cứu “Bơi sông tại một số thành phố châu Âu: Quá trình phát triển, loại hình, quản lý và những thách thức bền vững”. Nghiên cứu khảo sát thực địa tại 11 thành phố châu Âu và phỏng vấn 26 bên liên quan. Nhóm tác giả xác định chất lượng nước và nguy cơ đuối nước là hai vấn đề quản lý cốt lõi, đồng thời nhấn mạnh vai trò của quản trị phối hợp và sự tham gia của cộng đồng.

Năm 2026, Basel đăng cai Diễn đàn Swimmable Cities (Các thành phố có thể bơi) châu Âu đầu tiên. Christoph Bosshardt, người đứng đầu bộ phận Đối ngoại và Tiếp thị Basel-Stadt nói trong phần giới thiệu diễn đàn rằng bơi đô thị là “một phần của đời sống hằng ngày” tại Basel.

Đó cũng là điểm khiến “bơi được hay không” trở thành một tiêu chí đáng suy ngẫm về chất lượng đô thị. Một dòng sông đẹp có thể làm tăng sức hấp dẫn của bất động sản ven bờ. Tuy nhiên, để người dân có thể xuống nước đòi hỏi nhiều hơn: nước đủ sạch, lối tiếp cận đủ mở và hệ thống quản lý đủ an toàn.

Mùa Hè ở Basel, người dân vẫn xuống sông Rhine với chiếc túi chống thấm nước, để dòng chảy đưa mình qua thành phố. Từ một dòng sông từng bị tổn thương bởi ô nhiễm, Rhine đã trở lại như một phần của đời sống đô thị – nơi người dân không chỉ đứng bên bờ mà thực sự bước xuống nước và sống cùng dòng sông.