Bức tranh bầu cử 2026: Đoán định và biến số

Các cuộc bầu cử tổng thống và nghị viện năm 2026 phản ánh các xu hướng chính trị nổi bật trên phạm vi toàn cầu. (Nguồn: Foreign Policy)

Trong năm 2026, một số quốc gia như Israel, Lebanon... sẽ tiến hành bầu cử trong bối cảnh xung đột vũ trang vẫn đang diễn ra hoặc mới chấm dứt gần đây. Một số nước khác như Haiti và Nam Sudan tuy không chính thức ở trong tình trạng chiến tranh, song tình trạng bất ổn kéo dài và bạo lực thường trực có nguy cơ làm suy yếu tính toàn vẹn của tiến trình bầu cử.

Theo Hội đồng Quan hệ đối ngoại Mỹ (CRF), năm 2026, chu kỳ bầu cử toàn cầu được dự đoán là sự kết hợp giữa những kết cục có thể đoán trước và các biến số khó lường. Ở một số quốc gia, câu hỏi không chỉ là ai sẽ thắng, mà còn là liệu bầu cử có thực sự diễn ra hay không.

Dưới đây là những cuộc bầu cử tổng thống và nghị viện đáng chú ý trong năm 2026, được CFR và Tạp chí Foreign Policy lựa chọn, phản ánh các xu hướng chính trị nổi bật trên phạm vi toàn cầu.

Châu Á - Thái Bình Dương: Bất ổn kéo dài

Bangladesh sẽ bước vào cuộc tổng tuyển cử ngày 12/2 trong một bối cảnh chính trị biến động sâu sắc, khác xa so với hai năm trước. Những cuộc biểu tình quy mô lớn đã buộc Thủ tướng Sheikh Hasina, nắm quyền liên tục 15 năm cùng đảng Awami League, phải từ chức. Từ tháng 8/2024, nhà kinh tế học Muhammad Yunus đảm nhiệm vai trò đứng đầu chính phủ lâm thời, song nguy cơ bạo lực tiếp tục phủ bóng.

Quốc hội đơn viện của Bangladesh có 350 thành viên, trong đó 300 ghế được bầu trực tiếp theo đa số tương đối. Sau đó, 300 nghị sĩ mới sẽ bầu chọn 50 ghế còn lại - vốn dành riêng cho phụ nữ - theo nguyên tắc đại diện tỷ lệ.

Nepal sẽ tổ chức bầu cử vào ngày 5/3, sau làn sóng biểu tình hồi tháng 9/2025, khiến ít nhất 76 người thiệt mạng và buộc Thủ tướng KP Sharma Oli từ chức. Nhà hoạt động Sushila Karki được chọn làm thủ tướng lâm thời và cam kết tổ chức bầu cử đúng hạn.

Nepal, dù mới chỉ bãi bỏ chế độ quân chủ từ năm 2008, đã trải qua 14 chính phủ khác nhau. Cuộc bầu cử năm nay tiếp tục chứng kiến sự phân mảnh chính trường, với 114 đảng tham gia tranh cử vào Hạ viện 275 ghế, trong đó 165 ghế được bầu trực tiếp, 110 ghế còn lại được bầu theo hệ thống đại diện tỷ lệ.

Tại Thái Lan, cuộc bầu cử Hạ viện trước thời hạn sẽ diễn ra vào ngày 8/2, sớm hơn một năm so với kế hoạch, sau khi Thủ tướng Anutin Charnvirakul giải tán Quốc hội. Hạ viện Thái Lan có 500 ghế, trong đó 400 ghế được bầu trực tiếp, 100 ghế còn lại được phân bổ cho các đảng. Hiện đảng Nhân dân đang dẫn đầu các cuộc thăm dò dư luận, song thực tiễn chính trị Thái Lan cho thấy, chiến thắng tại bầu cử Hạ viện chưa bảo đảm khả năng thành lập chính phủ, như trường hợp đảng cải cách Tiến lên trong bầu cử Hạ viện năm 2023. Theo cơ cấu Quốc hội hiện nay, Thượng viện có 250 thành viên đều do Quân đội Hoàng gia bổ nhiệm theo Hiến pháp 2017. Một ứng viên muốn trở thành Thủ tướng cần giành được 376/750 tổng số phiếu. Nếu ứng viên nhận được toàn bộ 250 phiếu từ Thượng viện, họ chỉ cần thêm 126 phiếu từ Hạ viện.

Châu Mỹ: Xã hội phân cực

Tại Mỹ, cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra ngày 3/11 dự báo có thể tác động khó lường tới cục diện chính trị tại Washington. Cử tri Mỹ sẽ bầu toàn bộ 435 ghế tại Hạ viện và 35 trong số 100 ghế tại Thượng viện..Đây là phép thử đối với tổng thống đương nhiệm và lịch sử cho thấy, đảng cầm quyền thường thất thế. Trong 15 cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ gần đây, chỉ hai lần đảng của tổng thống đương nhiệm giành thêm ghế tại Hạ viện.

Trong bối cảnh đảng Cộng hòa hiện chỉ hơn đảng Dân chủ 7 ghế tại Hạ viện, Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy việc vẽ lại bản đồ bầu cử tại các bang “đỏ” (bang ủng hộ đảng Cộng hòa) nhằm củng cố lợi thế, trong khi các bang “xanh” (bang ủng hộ đảng Dân chủ) tìm cách đáp trả. Tại Thượng viện, đảng Cộng hòa tỏ ra lạc quan dù phải bảo vệ nhiều ghế.

Colombia sẽ tiến hành bầu cử lập pháp vào ngày 8/3 và bầu cử tổng thống vào ngày 31/5. Trong bối cảnh Tổng thống đương nhiệm Gustavo Petro không thể tái tranh cử do giới hạn chỉ được lãnh đạo một nhiệm kỳ, đảng Hiệp ước lịch sử cánh tả của ông Petro đã chọn Thượng nghị sĩ Iván Cepeda làm ứng cử viên tổng thống và hiện đang dẫn đầu các cuộc thăm dò dư luận. Ông nhiều khả năng đối đầu với ứng viên trung dung Sergio Fajardo và ứng viên cánh hữu Abelardo de la Espriella.

Toàn bộ 268 ghế của Quốc hội lưỡng viện sẽ được bầu mới, gồm 166 ghế Hạ viện và 102 ghế Thượng viện. Kết quả bầu cử lập pháp sẽ là phép thử quan trọng trước cuộc đua vào vị trí tổng thống.

Haiti dự kiến tổ chức tổng tuyển cử ngày 30/8, cuộc bầu cử toàn quốc đầu tiên sau gần một thập niên, trong bối cảnh khủng hoảng chính trị và an ninh vẫn trầm trọng, với khoảng 90% thủ đô nằm dưới sự kiểm soát của các nhóm vũ trang. Tính hợp pháp của tiến trình bầu cử bị đặt dấu hỏi khi dự thảo sắc lệnh không loại trừ các thủ lĩnh băng đảng khỏi tranh cử, khiến cuộc bầu cử này được xem là phép thử sinh tử cho nỗ lực khôi phục trật tự hiến định.

Brazil sẽ trải qua cuộc tổng tuyển cử vào ngày 4/10, với việc Tổng thống Lula da Silva tìm kiếm nhiệm kỳ thứ tư, trong bối cảnh chính quyền nhiệm kỳ 3 của ông chịu sức ép từ Tổng thống Mỹ Donald Trump. Dù từng tuyên bố không tái tranh cử, ông Lula đã đổi ý khi làn sóng đoàn kết dân tộc giúp ông gia tăng ủng hộ. Tuy nhiên, mức tín nhiệm gần như chia đôi phản ánh sự phân cực sâu sắc.

Phe cánh hữu đang tìm người kế nhiệm cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, với Thống đốc São Paulo Tarcísio de Freitas được xem là đối thủ đáng gờm nhất của Tổng thống Lula nếu bước vào vòng hai.

Châu Âu: Khác biệt và cải cách

Hungary dự kiến tổ chức bầu cử Quốc hội vào tháng Tư, có thể thành phép thử với Thủ tướng Viktor Orbán và đảng Fidesz. Chính quyền của ông Orbán có nhiều khác biệt về chính sách với Liên minh châu Âu (EU), trong đó có việc hỗ trợ Ukraine, song lại đạt được một số thỏa thuận quan trọng trong cuộc gặp với Tổng thống Mỹ Donald Trump tháng 11/2025. Hiện đảng đối lập Tisza, do cựu đồng minh Peter Magyar lãnh đạo, đang dẫn trước Fidesz hơn 10 điểm trong các cuộc thăm dò.

Armenia sẽ tổ chức bầu cử Quốc hội ngày 7/6, cuộc bầu cử định kỳ đầu tiên sau gần một thập niên, với 107 ghế được bầu theo hệ thống đại diện tỷ lệ và ngưỡng vào nghị viện tương đối cao, biến đây thành phép thử then chốt đối với tương lai chính trị và định hướng chiến lược của đất nước.

Các cuộc thăm dò dư luận hiện nay cho thấy Thủ tướng Nikol Pashinyan vẫn là chính trị gia được ủng hộ nhiều nhất, khi đảng Khế ước dân sự thân cải cách tiếp tục dẫn trước Liên minh Armenia đối lập. Trọng tâm tranh cử của ông xoay quanh chương trình “Armenia đích thực”, thúc đẩy hòa bình với Azerbaijan và Thổ Nhĩ Kỳ, mở lại biên giới, giảm phụ thuộc vào Nga và khả năng sửa đổi hiến pháp, vấn đề đang gây chia rẽ trong dư luận.

Trung Đông: Trong bóng xung đột

Lebanon dự kiến tổ chức bầu cử Quốc hội vào tháng Năm, cuộc bầu cử đầu tiên kể từ xung đột với Israel năm 2024 và sau hơn hai năm khủng hoảng chính trị. Quốc hội đơn viện gồm 128 ghế, được bầu trực tiếp theo nhiệm kỳ bốn năm, với cơ cấu phân bổ ghế theo giáo phái.

Chính trường Lebanon tiếp tục bị chi phối bởi mô hình chia sẻ quyền lực giáo phái và hai khối lớn: Phe thân Iran do Hezbollah-Amal dẫn dắt và phe nghiêng về Saudi Arabia-Mỹ. Tuy nhiên, Hezbollah đang chịu nhiều tác động sau xung đột với Israel cũng như những biến động trong khu vực, trong khi Thủ tướng Nawaf Salam thúc đẩy chương trình cải cách và giải giáp lực lượng này. Đáng chú ý, niềm tin công chúng vào ban lãnh đạo hiện nay tăng mạnh, đạt mức cao nhất trong hơn hai thập niên.

Israel dự kiến tổ chức bầu cử Quốc hội trước ngày 27/10, cuộc bầu cử đầu tiên kể từ các cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023 và xung đột kéo dài tại Dải Gaza. Thủ tướng Benjamin Netanyahu đang phải đối mặt với những chỉ trích liên quan đến cách xử lý vấn đề con tin, điều hành xung đột, cáo buộc kéo dài chiến tranh để duy trì quyền lực. Trong bối cảnh đó, cựu Thủ tướng Naftali Bennett nổi lên như đối thủ đáng gờm, đang tìm cách tập hợp phe đối lập trung dung nhằm thách thức đảng Likud cầm quyền. Quốc hội Israel có 120 ghế, được bầu theo hệ thống đại diện tỷ lệ danh sách kín với ngưỡng 3,25%.

Châu Phi: Hy vọng và hoài nghi

Ethiopia dự kiến tổ chức tổng tuyển cử vào ngày 1/6. Thủ tướng Abiy Ahmed cam kết đây sẽ là kỳ bầu cử “tốt nhất trong lịch sử”, sau khi cuộc bầu cử năm 2021 gặp phải hàng loạt vấn đề như bị trì hoãn, diễn ra trong nội chiến và hoàn toàn không tổ chức tại Tigray.

Với việc đảng Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF) bị xóa đăng ký tranh cử và đảng Thịnh vượng kiểm soát gần như toàn bộ Quốc hội, đảng của Thủ tướng Abiy Abiy Ahmed được dự đoán tiếp tục chiếm ưu thế trong cuộc bầu cử năm nay.

Nam Sudan dự kiến tổ chức bầu cử vào tháng 12, cuộc bỏ phiếu đầu tiên kể từ khi giành độc lập năm 2011. Cuộc bầu cử đã bị trì hoãn nhiều lần do xung đột nội bộ, đặc biệt là cuộc nội chiến 2013-2018 khiến khoảng 400.000 người thiệt mạng. Các ứng cử viên tổng thống phải giành được ít nhất 50% số phiếu, nếu không sẽ bước vào vòng hai. Cử tri cũng sẽ bầu chọn tất cả 100 ghế của Thượng viện và 550 ghế của Hạ viện.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tỷ lệ đói nghèo cao, bất ổn khu vực, nguy cơ chiến tranh mới..., nhiều chuyên gia bày tỏ hoài nghi về khả năng cuộc bầu cử có thể được tổ chức.

Những cuộc bầu cử năm 2026 phản ánh trạng thái chuyển tiếp đầy bất định của chính trị toàn cầu, song, dù kết quả cụ thể ra sao, các cuộc bỏ phiếu này sẽ góp phần định hình cục diện chính trị quốc tế trong những năm cuối của thập niên nhiều biến động.

Hoàng Hà