Bước ngoặt lớn của ngành dược Trung Quốc trước tác động của trí tuệ nhân tạo (AI)
Theo SCMP ngày 27/1, Trung Quốc có thể trở thành một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới phê duyệt một loại thuốc được thiết kế hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo (AI) ngay trong năm 2026, trong bối cảnh AI và di truyền học đang tạo ra bước ngoặt lớn đối với ngành dược phẩm toàn cầu.
Ảnh minh họa: Global Look Press
Phát biểu tại Diễn đàn Tài chính châu Á tổ chức tại Hong Kong (Trung Quốc) ngày 27/1, ông Marc Horn, Phó Chủ tịch điều hành tập đoàn Merck, cho rằng năm 2026 có thể đánh dấu thời điểm ngành dược chuyển từ giai đoạn AI hỗ trợ nghiên cứu sang phát triển các hợp chất do AI thiết kế hoàn chỉnh và đưa vào quy trình thử nghiệm lâm sàng.
Theo ông Horn, Trung Quốc đang xuất hiện nhiều ví dụ cho thấy tiềm năng hiện thực hóa bước tiến này, nhờ sự kết hợp giữa dữ liệu bệnh nhân quy mô lớn, năng lực thử nghiệm lâm sàng và định hướng chính sách rõ ràng từ chính phủ. Ông cho biết hiện khoảng 30% danh mục thuốc mới trong dây truyền sản xuất của Merck có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Ngành công nghiệp dược sinh học Trung Quốc trong thập niên qua đã chuyển dịch mạnh mẽ từ vai trò nhà sản xuất thuốc generic sang trung tâm đổi mới toàn cầu. Năm ngoái, các công ty dược Trung Quốc ký các thỏa thuận cấp phép ra nước ngoài với tổng giá trị lên tới 135,7 tỷ USD, cao gấp hơn hai lần mức 51,9 tỷ USD của năm 2024.
Một trong những động lực chính thúc đẩy xu hướng này là chương trình AI+, chiến lược quốc gia kéo dài một thập kỷ nhằm đưa Trung Quốc bước vào giai đoạn phát triển mới được mô tả là kỷ nguyên của “nền văn minh thông minh”. Theo giới phân tích, chương trình này tạo nền tảng chính sách cho việc tích hợp AI vào các lĩnh vực then chốt, trong đó có y sinh và phát triển thuốc.
Cùng quan điểm về bước ngoặt sắp tới, ông Paul Burton, Giám đốc Y khoa tập đoàn công nghệ sinh học Amgen, nhận định năm 2026 có thể là thời điểm AI và di truyền học cùng lúc tái định hình quy trình phát triển thuốc. Theo ông, di truyền học giúp nâng cao độ tin cậy trong xác thực mục tiêu điều trị, trong khi AI hỗ trợ lựa chọn phân tử tốt hơn, rút ngắn thời gian nghiên cứu và giảm tỷ lệ thất bại trong thử nghiệm.
Theo dữ liệu của Shanghai Zhiyao Technology, tính đến tháng 7 năm ngoái, Trung Quốc có hơn 100 công ty hoạt động trong lĩnh vực phát triển thuốc dựa trên AI. Các nghiên cứu cho thấy năng lực thử nghiệm lâm sàng của Trung Quốc hiện đã tiệm cận mức của Mỹ, đặc biệt trong các lĩnh vực yêu cầu khai thác dữ liệu di truyền và thử nghiệm trên quy mô lớn.
Ông Ma Jian, CEO của công ty công nghệ sinh học XtalPi, cho biết công ty đang ứng dụng AI vào cả phát triển phân tử nhỏ lẫn sinh học, bao gồm kháng thể và RNA can thiệp nhỏ. Ngoài hoạt động nghiên cứu thuốc, XtalPi còn tạo doanh thu từ việc cung cấp công cụ AI, hệ thống tự động hóa và robot cho các đối tác.
Bên cạnh các doanh nghiệp công nghệ, các tập đoàn dược truyền thống của Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh đầu tư cho đổi mới. Ông Dai Hongbin, Phó chủ tịch Công ty Y dược Hằng Thụy, cho biết công ty dự kiến sử dụng Hong Kong như bàn đạp để mở rộng sang Đông Nam Á và các thị trường quốc tế khác, đồng thời tiếp tục tăng chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển thuốc sáng tạo.
Sự hội tụ giữa AI, dữ liệu di truyền và năng lực lâm sàng đang đặt Trung Quốc vào vị thế đặc biệt trong cuộc đua đổi mới dược phẩm toàn cầu, với khả năng đi đầu trong việc đưa các loại thuốc do AI thiết kế hoàn toàn ra thị trường sớm hơn dự kiến.
