Bước nhảy vọt quân sự của Ukraine có thể thay đổi cán cân an ninh khu vực năm 2026

Theo phân tích và thông tin do Defense Express công bố ngày 1/1, Ukraine đang đứng trước triển vọng đạt được bước nâng cấp quân sự mạnh mẽ vào năm 2026, kết hợp với nhiều yếu tố then chốt như tiêm kích phương Tây, máy bay cảnh báo sớm trên không, các hệ thống phòng không châu Âu thế hệ mới cùng loạt tên lửa đạn đạo và hành trình được Ukraine nâng cấp và phát triển.

Tiêm kích Saab JAS 39 Gripen của Không quân Thụy Điển trong cuộc tập trận AFX 18 tại căn cứ không quân Amari, Estonia. Ảnh: Reuters

Nếu được triển khai đồng bộ, những năng lực này có thể làm thay đổi đáng kể khả năng kiểm soát không phận, khả năng phòng thủ trước các đòn tấn công bằng tên lửa, cũng như năng lực tấn công tầm xa của Ukraine.

Defense Express nhận định, dù không phải tất cả các chương trình đều được đảm bảo chắc chắn về mặt hợp đồng, song các thỏa thuận và kế hoạch hiện có cho thấy năm 2026 có thể trở thành một cột mốc mang tính chất chuyển đổi chất lượng đối với không quân và mạng lưới phòng không tích hợp của Ukraine.

Tiêm kích Gripen – Yếu tố có thể làm thay đổi chiến trường trên không

Một trong những diễn biến đáng chú ý nhất là khả năng Ukraine tiếp nhận các tiêm kích JAS 39 Gripen C/D đã qua sử dụng của Thụy Điển vào năm 2026. Các cuộc thảo luận về việc chuyển giao Gripen đã xuất hiện trong nhiều năm, song đến năm 2024, Thụy Điển mới chính thức dành nguồn dự trữ phụ tùng và gói hỗ trợ kỹ thuật, bước đi được xem là điều kiện tiên quyết cho việc bàn giao.

Dù không phải phiên bản Gripen E/F hiện đại nhất nhưng việc Ukraine tiếp nhận khoảng 14 chiếc Gripen C/D vẫn được đánh giá là một bước tiến lớn đối với không quân nước này. Điểm then chốt nằm ở khả năng sử dụng tên lửa không đối không Meteor, loại vũ khí phương Tây có tầm bắn xa nhất hiện nay, ước tính lên tới gần 200 km.

Các dòng tiêm kích F-16 hay Mirage 2000-5 mà Ukraine đang khai thác hiện chưa thể sử dụng loại tên lửa có tầm bắn tương đương. Điều này khiến Gripen trở thành nhân tố quan trọng trong lực lượng không quân của Ukraine. Nếu được triển khai Gripen có thể mang lại lợi thế đáng kể trong tác chiến trên không, ít nhất về mặt lý thuyết và kỹ thuật.

Máy bay cảnh báo sớm Saab 340 – mảnh ghép còn thiếu của phòng không Ukraine

Bên cạnh tiêm kích Gripen, Thụy Điển cũng đã công bố kế hoạch chuyển giao máy bay cảnh báo sớm trên không Saab 340 AEW&C (ASC 890) cho Ukraine từ tháng 5/2024. Tuy nhiên, đến nay các máy bay này vẫn chưa được bàn giao.

Sự chậm trễ này nhiều khả năng liên quan đến việc tích hợp hệ thống liên kết dữ liệu với phi đội F-16 của Ukraine. Máy bay cảnh báo sớm được coi là bộ khuếch đại sức mạnh, cho phép tiêm kích khai hỏa tên lửa dựa trên dữ liệu radar ngoài máy bay, qua đó mở rộng đáng kể hiệu quả của các loại tên lửa tầm xa như Meteor.

Ngoài ra, các máy bay này còn giúp cải thiện rõ rệt khả năng phát hiện mục tiêu bay thấp, bao gồm tên lửa hành trình và máy bay không người lái - những mối đe dọa đã trở nên thường trực đối với Ukraine. Nếu việc bàn giao không diễn ra trong năm 2025 thì năm 2026 được cho là mốc thời gian khả dĩ nhất và có thể sẽ được đồng bộ với kế hoạch tiếp nhận Gripen.

Hệ thống phòng không SAMP/T NG. Ảnh: reuters

SAMP/T NG – Hệ thống phòng không châu Âu thế hệ mới

Ở lĩnh vực phòng không mặt đất, Pháp được cho là đã phát tín hiệu sẵn sàng cung cấp cho Ukraine tối đa 8 hệ thống SAMP/T NG – phiên bản hiện đại nhất của tổ hợp phòng không tầm xa châu Âu. SAMP/T NG dự kiến chính thức đưa vào trang bị từ năm 2026, song các phiên bản tiền sản xuất hoặc nguyên mẫu có thể được chuyển giao sớm hơn.

Các cuộc thử nghiệm đối với biến thể của Pháp và Italy đã hoàn tất vào cuối năm 2024, tập trung vào hệ thống radar mới và tên lửa đánh chặn được nâng cấp. Do đó việc triển khai SAMP/T NG tại Ukraine dù hạn chế cũng vẫn mang lại giá trị đáng kể, bởi đây là môi trường thực chiến hiếm hoi để kiểm nghiệm khả năng đối phó với các mối đe dọa đạn đạo - điều mà ít hệ thống phương Tây từng phải đối mặt trên quy mô lớn.

Ukraine mở rộng năng lực tấn công tầm xa với tên lửa FP-7 và FP-9

Song song với các hỗ trợ từ bên ngoài, ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine cũng đang chuẩn bị đưa vào trang bị một số loại vũ khí tầm xa do trong nước phát triển. Defense Express cho biết tên lửa đạn đạo FP-7 của công ty Fire Point, với tầm bắn khoảng 200 km và đầu đạn 150 kg, dự kiến hoàn tất quá trình chuẩn hóa và đưa vào sử dụng trong năm 2026.

Đáng chú ý hơn là FP-9, loại tên lửa được kỳ vọng hoàn tất thử nghiệm vào giữa năm 2026, với tầm bắn dự kiến lên tới 855 km và đầu đạn khoảng 800 kg. Nếu được triển khai, tên lửa FP-9 sẽ trở thành vũ khí tấn công tầm xa do Ukraine tự phát triển có tầm bắn lớn nhất từ trước đến nay.

Tên lửa hành trình ERAM - Năng lực tấn công số lượng lớn

Bên cạnh đó, Ukraine cũng được kỳ vọng tiếp nhận số lượng lớn tên lửa hành trình ERAM (Extended Range Attack Munition) do Mỹ phát triển vào năm 2026. Washington đã phê duyệt việc mua 3350 quả vào tháng 8/2025, bao gồm các biến thể như Rusty Dagger và RAACM.

Với tầm bắn khoảng 400 km và chi phí ước tính khoảng 246.000 USD mỗi quả, ERAM được đánh giá là giải pháp có hiệu quả kinh tế cao. Theo tính toán của các chuyên gia quốc phòng, nguồn tài trợ từ Đan Mạch, Hà Lan và Na Uy có thể giúp Ukraine tiếp cận vài nghìn tên lửa loại này.

Việc tập đoàn quốc phòng Na Uy Kongsberg mua lại 90% cổ phần của Zone 5 Technologies cuối năm 2025 cũng được xem là yếu tố giúp ổn định chuỗi cung ứng, giảm rủi ro từ biến động chính trị.

Năm 2026 và những tác động chiến lược

Theo Defense Express, giá trị cốt lõi của các chương trình nêu trên không nằm ở từng hệ thống riêng lẻ, mà ở khả năng tạo thành một hệ sinh thái tác chiến hoàn chỉnh, bao gồm mở rộng tầm tác chiến trên không, củng cố phòng thủ trước các mối đe dọa tên lửa, duy trì năng lực tấn công tầm xa và giảm phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất.

Dù mức độ triển khai còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố chính trị, tài chính và kỹ thuật, những cả việc bàn giao dù chỉ một phần các năng lực nói trên cũng có thể đánh dấu bước hiện đại hóa sâu rộng nhất của không quân và lực lượng tấn công của Ukraine.

Trước đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từng công bố kế hoạch mua 100 tiêm kích đa năng Dassault Rafale do Pháp sản xuất, trong khuôn khổ thỏa thuận hợp tác quốc phòng 10 năm với Paris. Động thái này phản ánh tầm nhìn dài hạn của Kiev trong việc xây dựng năng lực không quân hiện đại, đồng thời cho thấy các tính toán chiến lược đang song hành với các nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm một giải pháp bền vững cho xung đột.

Giang Bùi/VOV.VN Tổng hợp