Buồn vui nghề nuôi cá trên núi Pờ Sì Ngài

Cách đây 9 năm, do ảnh hưởng thiên tai, đồng bào Dao đỏ nơi đây được Nhà nước đầu tư khu sắp xếp dân cư với tổng kinh phí 23 tỷ đồng, giúp người dân có cuộc sống ổn định, an toàn. Niềm vui đến sớm với người dân Pờ Sì Ngài khi mô hình nuôi cá nước lạnh đem lại hiệu quả cao, giúp các hộ dân thoát nghèo. Vậy nhưng, 2 năm trở lại đây, nguồn sinh kế tốt nhất của người dân bị đe dọa, khiến một số hộ dân có nguy cơ tái nghèo.

Pờ Sì Ngài, tiếng quan hỏa có nghĩa là làng đá trắng, là tên một bản người Dao thuộc xã Trung Chải (cũ), nay là xã Tả Phìn.

Ký ức những mùa cá vui

Đã 10 giờ trưa nhưng ở khu dân cư Pờ Sì Ngài, thuộc thôn Vù Lùng Sung, xã Tả Phìn, nơi có độ cao khoảng 1.200 m so với mực nước biển, sương mù vẫn giăng kín khắp nơi, kèm theo những hạt mưa lất phất lạnh buốt.

Mặc dù mưa và sương mù, nhưng ông Chảo Dào Tá - nguyên Trưởng thôn Pờ Sì Ngài vẫn lặn lội từ nhà ra khu lán nuôi cá tầm của gia đình để kiểm tra các ao cá và cho đàn cá ăn.

Với gia đình ông Tá và nhiều hộ dân trên núi Pờ Sì Ngài, những ao nuôi cá tầm là tài sản quý giá đem lại thu nhập chính cho gia đình trong những năm qua.

Nhìn đàn cá tầm với những con nặng từ 2 - 4 kg đang bơi trong dòng nước lạnh, ông Tá chia sẻ: “Mùa xuân năm 2018, gần 40 hộ dân trong khu vực có nguy cơ sạt lở trên núi Pờ Sì Ngài phấn khởi di chuyển đến khu tái định cư Pờ Sì Ngài, mở ra trang mới cho bà con trong thôn. 2 năm đầu, thôn còn nhiều khó khăn do các hộ dân mới ổn định nơi ở, chưa biết làm gì để có cuộc sống ấm no. Địa hình Pờ Sì Ngài có nhiều núi đá cheo leo, diện tích đất canh tác ít, những mảnh đất nhỏ không đủ để người dân trồng ngô, làm ruộng bậc thang, chứ chưa nói đến trồng các loại cây khác. Vì thế, việc quan trọng nhất nhưng cũng khó nhất là tìm ra nguồn sinh kế mới để người dân nâng cao thu nhập”.

Thời điểm đó, anh Chảo Pết Lẩy - Phó Chủ tịch UBND xã Trung Chải, là người đầu tiên mạnh dạn thử nghiệm đào ao lấy nước suối vào để nuôi 1.000 con cá tầm. Vụ đầu tiên, những con cá tầm hợp với nguồn nước lạnh trên núi Pờ Sì Ngài nên sinh trưởng tốt, sau một năm đã đạt gần 2 kg. Với giá trung bình 150 nghìn đồng/kg (loại từ 1,5 - 2 kg), gia đình anh Lẩy thu lãi gần 100 triệu đồng.

Nhận thấy khu vực Pờ Sì Ngài có 2 dòng suối phù hợp nuôi cá nước lạnh, anh Chảo Pết Lẩy và Trưởng thôn Chảo Duần Tá đã vận động bà con cùng làm theo. Chẳng bao lâu, dọc theo 2 dòng suối, đã có gần 20 hộ dân đào ao nuôi cá tầm, mỗi hộ nuôi từ 1.000 - 3.000 con.

“Từ năm 2021 đến năm 2023, cá tầm được giá, nhiều hộ dân trong thôn trúng lớn. Đặc biệt, năm 2023, giá cá tầm lên tới hơn 200 nghìn đồng/kg, đem lại thu nhập cao cho các hộ dân. Khi đó, cá tầm từ 1,5 kg đã có thương lái đến tận nơi tìm mua. Cá vừa bắt khỏi ao, tiền đã trong tay bà con. Các hộ như: Lý Láo Tả, Chảo Lù Chiến, Chảo Dào Chẳn, Lý Láo Lở mỗi năm thu trên 200 triệu đồng từ bán cá. Gia đình tôi và một hộ dân nữa chung nhau làm 4 ao cá, bán được 800 triệu đồng, trừ chi phí mỗi hộ lãi từ 150 - 200 triệu đồng”, ông Chảo Duần Tá chia sẻ.

Mô hình nuôi cá nước lạnh trên núi Pờ Sì Ngài chỉ sau 3 năm đã giúp hàng chục hộ dân trong thôn có cuộc sống ấm no và 100% hộ dân thoát nghèo. Từ tiền bán cá, người dân có kinh phí xây dựng nhà ở, mua xe máy, ti vi, nâng cao chất lượng cuộc sống. Trong những ngôi nhà mới, tiếng cười vui rộn rã sau những vụ cá thắng lợi.

“Niềm vui ngắn chẳng tày gang”

Hôm nay, vượt những con dốc dài đến Pờ Sì Ngài, chúng tôi gặp gia đình anh Chảo Lù Chiến - Trưởng Ban Công tác mặt trận thôn Vù Lùng Sung đang gạn ao để bán lứa cá tầm mới cho thương lái. Trời sương mù và giá lạnh khiến việc bắt cá khá vất vả. Do ao thấp hơn mặt đường, nên phải dùng xe máy chở cá ngược dốc lên gần đường trục thôn. Anh Chiến phải nhờ gần chục thanh niên, phụ nữ trong thôn đến giúp để thu hoạch cá cho nhanh.

Cầm trên tay số tiền bán cá được hơn 100 triệu đồng nhưng nét mặt anh Chảo Lù Chiến vẫn buồn rười rượi.

Anh Chiến cho biết: “So với thời điểm này cách đây 3 năm, giá cá đã giảm gần một nửa. Cũng con cá trọng lượng từ 2,5 - 3 kg, năm 2023 có thể bán được giá 180 nghìn đồng/kg, còn như bây giờ chỉ có giá 105 nghìn đồng/kg. Đối với cá dưới 2 kg, thương lái không tính theo giá cá thịt và chỉ trả 70 nghìn đồng/kg. Trong khi đó, từ đầu năm 2026 đến nay, giá cám cá tầm đã tăng khoảng 70 nghìn đồng/bao. Trung bình một ngày, gia đình tôi chi hết khoảng 3 triệu đồng tiền cám cho cá ăn, nhưng khi bán cá thì tiền thu được chỉ hòa tiền mua cám, không có lãi. Với những lứa cá phát triển kém, cá chậm lớn, chắc chắn lỗ vốn.

Thực tế cho thấy, không chỉ gia đình anh Chảo Lù Chiến, mà các hộ dân nuôi cá tầm ở Pờ Sì Ngài đều trong tình cảnh tương tự.

Anh Chảo Dào Chẳn ngậm ngùi: “Từ năm 2024 đến nay, giá cá tầm xuống thấp quá, còn giá cám lại tăng liên tục, khiến người nuôi cá gặp rất nhiều khó khăn. Từ khi đầu tư nuôi cá tầm, được lãi bao nhiêu tôi đầu tư xây thêm ao, vay thêm tiền ngân hàng để nuôi cá với hy vọng sẽ có thêm thu nhập. Vậy nhưng, đến nay gia đình tôi chưa trả hết nợ ngân hàng, bán cá chỉ hòa vốn. Hết vụ cá này, tôi đang tính phải tạm dừng”.

Hỏi thêm người dân ở Pờ Sì Ngài, chúng tôi được biết cách đây 3 năm, các hộ dân vui bao nhiêu từ nghề nuôi cá nước lạnh thì bây giờ lo lắng bấy nhiêu. Nghề nuôi cá nước lạnh đã góp phần giúp 100% hộ dân ở Pờ Sì Ngài thoát nghèo, nhưng chỉ sau 3 năm, nhiều hộ lại đang có nguy cơ tái nghèo.

Theo Trưởng Ban Công tác mặt trận thôn Vù Lùng Sung - Chảo Lù Chiến, do cuộc sống nhiều khó khăn nên năm 2026 dự kiến khu dân cư Pờ Sì Ngài sẽ có khoảng 6 - 7 hộ dân tái nghèo hoặc cận nghèo như các gia đình: Chảo Vần Phẩu, Chảo Láo Kiếu, Chảo Dào Luồng, Chảo Láo Tả, Chảo Dào Vầy... Một số hộ dân không dám đầu tư nuôi cá tầm vì đã cạn vốn và phải lo đi làm thuê trả nợ ngân hàng.

Mong ước tìm lại những ngày vui

Càng những ngày cuối năm, trên vùng cao Pờ Sì Ngài càng rét và nhiều sương mù. Thi thoảng trời hửng nắng vài phút rồi sương mù lại kéo đến bao phủ bản làng. Trong sương mờ, những cành đào đã bắt đầu bung nụ chào mùa xuân mới.

Sau 9 năm di chuyển về khu tái định cư Pờ Sì Ngài, nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, các hộ dân đã có nơi ở an toàn, không còn nỗi lo lũ ống, lũ quét, sạt lở đất nữa, nhưng cuộc sống trải qua không ít thăng trầm.

Trước thực trạng nguồn sinh kế quan trọng nhất là nghề nuôi cá nước lạnh đang có nguy cơ không thể duy trì, đồng bào Dao đỏ nơi đây mong cấp ủy, chính quyền địa phương có giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ các hộ dân có sinh kế mới và việc làm để nâng cao thu nhập. Mặc dù vậy, ngoài nghề nuôi cá nước lạnh, việc tìm cách chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên những sườn núi cheo leo ở Pờ Sì Ngài vẫn là bài toán chưa có lời giải.

Một năm đã lại sắp đi qua nơi vùng núi cao Pờ Sì Ngài. Trong sương mờ, những gia đình người Dao vẫn đang cố gắng giúp nhau bán lứa cá cuối năm với hy vọng có thêm khoản tiền để trang trải cuộc sống và tái sản xuất. Mong rằng, trong thời gian tới, những bể cá tầm trên núi Pờ Sì Ngài sẽ lại đầy ắp cá, đồng bào Dao đỏ nơi “làng đá trắng” sẽ tìm lại được những ngày vui.

Trần Tuấn Ngọc - Đức Nguyễn

Nguồn Lào Cai: https://baolaocai.vn/buon-vui-nghe-nuoi-ca-tren-nui-po-si-ngai-post914610.html