Các bác sĩ có nên học 'điều khiển' AI để không bị thay thế trong tương lai?

Việc đưa các nội dung liên quan đến trí tuệ nhân tạo vào chương trình học là xu hướng không thể tránh khỏi

AI phát triển "đe dọa" các bác sĩ trong tương lai?

Mới đây, Elon Musk – ông chủ của Tesla và SpaceX – đã gây xôn xao dư luận khi đưa ra dự đoán rằng chỉ trong vòng 3 năm tới, robot không chỉ có thể thực hiện công việc của các bác sĩ phẫu thuật mà còn làm tốt hơn con người. Theo Musk, robot có thể vượt trội nhờ khả năng xử lý dữ liệu khổng lồ, độ chính xác cao và không bị giới hạn bởi những yếu tố sinh học như mệt mỏi hay cảm xúc.

Vị tỷ phú công nghệ này thẳng thắn chỉ ra những "điểm yếu chí mạng" của nhân sự ngành y hiện nay, bao gồm thời gian đào tạo kéo dài, tốc độ cập nhật kiến thức chậm và nguy cơ sai sót của con người là điều không thể tránh khỏi. Bất chấp những nghi ngại về tiến độ sản xuất robot, Elon Musk vẫn đặt cược rằng đến năm 2030, số lượng robot Optimus của Tesla thực hiện phẫu thuật sẽ áp đảo tổng số bác sĩ phẫu thuật trên toàn cầu.

Không dừng lại ở đó, Musk còn cho rằng trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) – dạng AI có khả năng tư duy ở mức độ tương đương hoặc vượt con người – thực chất sẽ xuất hiện ngay trong năm nay. Đến năm 2030, trí thông minh của AI, theo ông, có thể vượt xa tổng trí tuệ của toàn nhân loại cộng lại. Thông điệp mà Musk đưa ra là rất rõ ràng: không còn bất kỳ "vùng cấm" nào đối với robot, kể cả những nghề nghiệp đòi hỏi kỹ năng tinh vi và trí tuệ bậc cao nhất như y khoa.

Những dự báo về AI làm dấy lên làn sóng lo ngại nhiều ngành nghề sẽ bị thay thế trong tương lai

Trước đó, trong một cuộc trò chuyện trên truyền hình vào đầu năm 2025, tỷ phú Bill Gates cũng đưa ra những nhận định đáng chú ý về tương lai của AI. Bill Gates dự đoán rằng trong vòng 10 năm tới, với sự phát triển mạnh mẽ của AI, các dịch vụ chuyên môn cao này sẽ trở nên phổ biến và thậm chí là miễn phí.

Con người sẽ có thể dễ dàng tiếp cận những lời khuyên y tế chất lượng cao hoặc các dịch vụ dạy kèm hiệu quả từ AI. Điều này đồng nghĩa với việc công nghệ AI sẽ ngày càng dễ tiếp cận và ảnh hưởng sâu rộng đến mọi mặt của đời sống, từ y học với các phương pháp chẩn đoán chính xác hơn, thuốc điều trị hiệu quả hơn, đến giáo dục với các "gia sư AI" và công việc hằng ngày với trợ lý ảo thông minh.

Những dự báo trên đã làm dấy lên làn sóng lo ngại rằng nhiều ngành nghề sẽ bị AI thay thế trong tương lai, trong đó có nghề bác sĩ. Trước thực tế đó, một câu hỏi lớn được đặt ra cho ngành y là: có nên đưa các chương trình học về AI, thậm chí là "điều khiển" AI, vào chương trình đào tạo y khoa?

Đào tạo để hiểu AI

Chia sẻ về vấn đề này, PGS.TS Lê Tuấn Linh – Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Giám đốc Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh Đại học Y Hà Nội – cho rằng, về mặt đào tạo, việc đưa các nội dung liên quan đến trí tuệ nhân tạo vào chương trình học là điều cần thiết và không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, theo ông, không nên hiểu việc học AI theo nghĩa đơn giản là học cách "điều khiển" hay sử dụng một sản phẩm AI cụ thể.

Lý do là bởi công nghệ AI thay đổi với tốc độ cực kỳ nhanh, gần như từng ngày, từng giờ. Một hệ thống AI hôm nay còn phổ biến, được xem là tiên tiến, thì đến thời điểm sinh viên y khoa tốt nghiệp có thể đã bị thay thế hoàn toàn bằng một công nghệ mới. Vì vậy, nếu chỉ tập trung dạy cách sử dụng một công cụ cụ thể, chương trình đào tạo rất dễ trở nên lạc hậu.

PGS.TS Lê Tuấn Linh – Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Giám đốc Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh Đại học Y Hà Nội cho rằng, các bác sĩ tương lai cần phải hiểu bản chất của AI

Vậy các bác sĩ tương lai nên học gì? Theo PGS.TS Lê Tuấn Linh, điều quan trọng không nằm ở việc sử dụng thành thạo một phần mềm hay một hệ thống AI cụ thể, mà là hiểu bản chất của AI: AI hoạt động dựa trên những nguyên lý nào, khai thác dữ liệu ra sao, có những thế mạnh gì và tồn tại những hạn chế nào. Khi hiểu rõ những điều đó, con người mới có thể khai thác hiệu quả công nghệ và hạn chế rủi ro.

Ông lấy ví dụ đơn giản, dễ hình dung như ChatGPT – một công cụ AI hiện đang được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực. ChatGPT hỗ trợ con người từ dịch thuật, soạn thảo văn bản, thống kê, tổng hợp dữ liệu cho đến phân tích thông tin. Trên thực tế, không ít người thừa nhận họ đang sử dụng AI để hỗ trợ xây dựng nội dung bài phát biểu, bài viết hay báo cáo công việc.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Lê Tuấn Linh, yếu tố cốt lõi không nằm ở việc "có dùng AI hay không", mà là dùng như thế nào. Người có thể sử dụng AI hiệu quả, đúng với mục tiêu của mình là người hiểu được nguyên lý vận hành của AI. Trước hết, họ cần biết AI dựa trên dữ liệu và thuật toán gì, cách thức tạo ra câu trả lời ra sao. Tiếp theo, họ phải biết cách đặt câu hỏi, cách dẫn dắt và tương tác để AI đưa ra kết quả sát với nhu cầu thực tế.

Quan trọng hơn, sau khi AI đưa ra câu trả lời, con người vẫn phải giữ vai trò kiểm soát và đánh giá lại kết quả đó. Bởi về nguyên tắc, AI luôn cố gắng đưa ra câu trả lời cho mọi câu hỏi, bất kể câu trả lời đó đúng hay sai. Điều này tiềm ẩn rủi ro rất lớn nếu người sử dụng thiếu kiến thức nền tảng và tư duy phản biện – đặc biệt trong lĩnh vực y khoa, nơi mọi quyết định đều liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người.

Vì vậy, thay vì chỉ học cách sử dụng một hệ thống AI cụ thể, đào tạo y khoa trong tương lai cần tập trung vào việc trang bị cho sinh viên kiến thức nền tảng về AI, hiểu rõ AI đang làm được gì, chưa làm được gì và giới hạn của công nghệ này nằm ở đâu. Khi nắm vững những nguyên tắc đó, con người mới thực sự làm chủ công nghệ, thay vì bị cuốn theo và phụ thuộc hoàn toàn vào những công cụ AI luôn thay đổi không ngừng.

Thùy Dung