Các dấu hiệu của Hội chứng cai thuốc chống trầm cảm không nên bỏ qua

Hội chứng cai thuốc chống trầm cảm (Antidepressant Discontinuation Syndrome – ADS), còn gọi là hội chứng ngừng thuốc, xuất hiện khi người bệnh ngừng thuốc chống trầm cảm đột ngột hoặc giảm liều quá nhanh, đặc biệt sau khi dùng thuốc liên tục trên 6 tuần.

Một số biểu hiện của hội chứng này bao gồm:

1. Các dấu hiệu thần kinh – thể chất thường gặp khi ngừng thuốc chống trầm cảm

Các triệu chứng thể chất là nhóm dấu hiệu xuất hiện sớm và phổ biến nhất của Hội chứng cai thuốc chống trầm cảm. Chúng thường khởi phát sau vài ngày đến một tuần kể từ khi ngừng hoặc giảm liều thuốc.

Người bệnh có thể gặp:

- Chóng mặt, choáng váng, cảm giác mất thăng bằng khi thay đổi tư thế.

- Đau đầu, mệt mỏi toàn thân, giảm khả năng tập trung.

- Buồn nôn, nôn, rối loạn tiêu hóa, chán ăn.

- Rối loạn giấc ngủ, khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc ác mộng.

Rối loạn giấc ngủ là một trong những triệu chứng thường gặp của Hội chứng cai thuốc chống trầm cảm.

Một dấu hiệu khá đặc trưng của hội chứng cai thuốc chống trầm cảm là cảm giác được mô tả như "điện giật trong đầu", thường xuất hiện thoáng qua nhưng gây khó chịu và lo lắng cho người bệnh. Ngoài ra, một số trường hợp có thể gặp run tay, vã mồ hôi, nhạy cảm với ánh sáng và tiếng ồn.

Các biểu hiện này liên quan đến sự sụt giảm đột ngột nồng độ serotonin và noradrenalin trong hệ thần kinh trung ương, khiến não bộ chưa kịp thích nghi với trạng thái mới.

2. Các dấu hiệu tâm thần và thay đổi cảm xúc

Bên cạnh triệu chứng thể chất, Hội chứng cai thuốc chống trầm cảm còn biểu hiện rõ rệt bằng các rối loạn tâm thần-cảm xúc, đôi khi khiến người bệnh nhầm lẫn với tái phát trầm cảm hoặc rối loạn lo âu.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

- Lo âu, bồn chồn, kích thích, cảm giác căng thẳng không rõ nguyên nhân.

- Dễ cáu gắt, thay đổi khí sắc, phản ứng cảm xúc quá mức với các kích thích nhỏ.

- Cảm giác trống rỗng, buồn bã thoáng qua, nhưng không kéo dài như trầm cảm điển hình.

- Giảm khả năng tập trung, suy nghĩ chậm, ảnh hưởng công việc và sinh hoạt.

Hội chứng cai thuốc chống trầm cảm còn biểu hiện rõ rệt bằng các rối loạn tâm thần-cảm xúc.

Ở một số người bệnh, đặc biệt là khi ngừng thuốc đột ngột, có thể xuất hiện các biểu hiện hưng cảm nhẹ, như tăng năng lượng bất thường, nói nhiều, giảm nhu cầu ngủ. Đây là dấu hiệu cần được theo dõi chặt chẽ vì có thể gây nhầm lẫn trong đánh giá lâm sàng. Đáng lưu ý, Hội chứng cai thuốc chống trầm cảm cũng có thể đi kèm ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc ý nghĩ tự tử thoáng qua, nhất là ở người có tiền sử trầm cảm nặng, cần được can thiệp y tế kịp thời.

3. Dấu hiệu tiến triển nặng

Trong đa số trường hợp, các triệu chứng Hội chứng cai thuốc chống trầm cảm ở mức độ nhẹ và tự thuyên giảm sau 1–3 tuần. Tuy nhiên, một số dấu hiệu cho thấy hội chứng đang tiến triển nặng hoặc cần phân biệt với bệnh lý khác, bao gồm:

- Triệu chứng kéo dài trên một tháng hoặc ngày càng trầm trọng.

- Chóng mặt dữ dội, ảnh hưởng khả năng đi lại và sinh hoạt.

- Mất ngủ kéo dài, không cải thiện dù đã áp dụng các biện pháp thông thường.

- Thay đổi hành vi rõ rệt, thu mình, né tránh giao tiếp xã hội.

- Ý nghĩ tự tử rõ ràng hoặc hành vi tự gây hại.

Việc nhận diện đúng các dấu hiệu của Hội chứng cai thuốc chống trầm cảm giúp: Phân biệt với tái phát trầm cảm, vốn thường xuất hiện muộn hơn và ít có triệu chứng thần kinh đặc trưng, tránh can thiệp không cần thiết hoặc đánh giá sai hiệu quả điều trị trước đó. Đồng thời hỗ trợ bác sĩ điều chỉnh chiến lược giảm liều phù hợp, đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Các dấu hiệu của Hội chứng cai thuốc chống trầm cảm thường cải thiện nhanh khi điều chỉnh lại liều hoặc giảm liều chậm hơn, đây cũng là một đặc điểm giúp chẩn đoán phân biệt với tái phát bệnh.

ThS.BS. Đinh Hữu Uân