Cải thiện ô nhiễm không khí: Phải 'đánh trúng, đánh đúng' vào các điểm nóng

Ô nhiễm không khí tại Hà Nội. (Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN)

Không khí - thứ vốn dĩ trong lành, miễn phí nay trở thành một mối đe dọa âm thầm nhưng dai dẳng đối với nhiều đô thị lớn, đặc biệt là Hà Nội. Sự lo lắng ấy không chỉ là cảm nhận cá nhân mà đã trở thành nỗi bất an chung của cả cộng đồng. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết là phải hành động quyết liệt hơn nữa, mạnh mẽ hơn nữa, đồng bộ hơn nữa!

Một trong những giải pháp quan trọng được nhiều ý kiến chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý đề cập là cần kiểm soát chặt các nguồn thải và đảm bảo dữ liệu chính xác để “đánh trúng, đánh đúng” vào các điểm nóng gây ô nhiễm lớn hiện nay.

Đối mặt với rủi ro sức khỏe từ không khí ô nhiễm

Chia sẻ tại Hội thảo “Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và hành động,” sáng 6/1, ông Trương Mạnh Tuấn, Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường (Cục Môi trường) cho hay ô nhiễm không khí hiện tập trung chủ yếu tại Hà Nội và các tỉnh lân cận, đặc biệt nghiêm trọng vào mùa khô với nồng độ bụi mịn PM2.5 thường xuyên vượt ngưỡng.

“Thực tế thời gian qua cho thấy ô nhiễm không khí đang ở xu thế gia tăng và chúng ta phải tìm cách kìm hãm, đảo ngược xu thế này,” ông Tuấn nói.

Về phía địa phương, bà Lê Thanh Thủy - Phó trưởng Phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cũng thẳng thắn nêu thực tế ô nhiễm không khí tại Thủ đô thời gian qua ở mức đáng báo động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân. Kết quả quan trắc cho thấy chỉ số chất lượng không khí (AQI) nhiều ngày ở mức đáng báo động. Trong đó, các nguồn phát thải chính gồm: Giao thông, công nghiệp, xây dựng, đốt rơm rạ...

Bà Lê Thanh Thủy - Phó trưởng Phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, cho biết nhiều năm qua, ô nhiễm không khí trở thành nỗi lo thường trực của người dân Hà Nội. Ông Sưởng nhấn mạnh những ngày chỉ số chất lượng không khí ở mức xấu, rất xấu không còn là hiện tượng cá biệt mà thường xuyên hơn, nhất là vào mùa Đông khi điều kiện thời tiết bất lợi.

“Thực trạng đó khiến người dân đối mặt với nhiều rủi ro sức khỏe, nhất là với trẻ nhỏ, người già, những người mắc các bệnh về hô hấp, tim mạch. Từ góc nhìn của người dân, sự lo lắng ấy không chỉ là cảm nhận cá nhân mà đã trở thành nỗi bất an chung của cộng đồng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết là phải hành động quyết liệt và mạnh mẽ hơn, đồng bộ hơn,” ông Sưởng nói.

Ông Sưởng cũng thông tin những tháng cuối năm 2025, Chính phủ, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều chính sách, nhằm cải thiện chất lượng không khí. Điển hình như Quyết định số 2530/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045; Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ; Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND về thực hiện vùng phát thải thấp trên địa bàn thành phố.

“Những chính sách đó cho thấy quyết tâm chính trị rõ ràng, song cũng đặt ra thách thức lớn trong khâu thực thi, phối hợp liên ngành và thay đổi thói quen của toàn xã hội,” ông Sưởng nói và nhấn mạnh rằng truyền thông giữ vai trò đặc biệt quan trọng - không dừng lại ở việc “phản ánh vấn đề” mà hướng tới “tạo ra thay đổi.”

Cách nào để "lật ngược" xu thế ô nhiễm?

Đề cập đến giải pháp trong thời gian tới, ông Trương Mạnh Tuấn cho biết để cải thiện chất lượng không khí, Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030 đã đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng nhằm đảo ngược xu thế ô nhiễm.

Cụ thể, đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu giảm 20% nồng độ bụi PM2.5 trung bình năm so với mức đo đạc của năm 2024, đưa chỉ số này xuống dưới 40µg/m³. Các tỉnh vệ tinh như Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh,... cũng đặt mục tiêu giảm trên 10% chỉ số này.

Về giải pháp, ông Tuấn cho biết kế hoạch đã đưa ra 5 nhóm hành động trọng tâm. Đó là hoàn thiện thể chế, chính sách; kiểm soát nguồn thải công nghiệp, quản lý giao thông; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ; huy động nguồn lực và hợp tác; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ. Trong đó, nhóm giải pháp về giao thông và xây dựng được đặc biệt chú trọng.

“Dự án ưu tiên trong giai đoạn tới là thí điểm xây dựng vùng phát thải thấp (LEZ) tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Tại các vùng này, các phương tiện giao thông và nguồn phát sinh ô nhiễm sẽ bị kiểm soát chặt chẽ, kết hợp với các chính sách ưu đãi chuyển đổi sang xe năng lượng sạch,” ông Tuấn nói.

Hà Nội cũng đặt mục tiêu có tối thiểu 200 công trình xanh vào năm 2030 và thí điểm công nghệ phun sương giảm bụi tại các khu vực trọng điểm. “Chúng ta sẽ hướng tới công nghệ dữ liệu, đo đạc chính xác. Khi có dữ liệu phản ánh đúng thực tế, chúng ta mới có những giải pháp ‘đánh trúng, đánh đúng’ vào các điểm nóng gây ô nhiễm lớn hiện nay,” ông Tuấn nhấn mạnh.

Ô nhiễm không khí. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Thông tin thêm, bà Lê Thanh Thủy (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) cho biết Hà Nội xác định không đánh đổi môi trường lấy phát triển kinh tế và sẽ triển khai các biện pháp mang tính toàn diện, chiến lược để giảm ô nhiễm môi trường.

Theo đó, Hà Nội đã có nghị quyết quy định thực hiện Vùng phát thải thấp trên địa bàn Hà Nội (LEZ - Low Emission Zone) tại trung tâm Hà Nội. “Vùng LEZ sẽ kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải; giảm phát thải PM2.5, NOx, CO và các chất ô nhiễm khác xuống mức an toàn; khuyến khích phương tiện xanh, năng lượng sạch, quản lý chất thải hiệu quả,” bà Thủy thông tin.

Ba tiêu chí thực hiện vùng phát thải thấp gồm: Thuộc vùng bảo vệ nghiêm ngặt và vùng hạn chế phát thải theo Quy hoạch Thủ đô 2021-2030, tầm nhìn 2050; khu vực thường xuyên ùn tắc giao thông từ mức D-F theo tiêu chuẩn TCVN 13592:2022; AQI trung bình 1 năm gần nhất dưới mức trung bình theo trạm quan trắc chuẩn./.

(Vietnam+)