Cạm bẫy hụi online - Bài cuối: Kỹ năng thoát bẫy hụi online

Ảnh minh họa

Nhận diện chiếc bẫy hụi online

Những chiếc bẫy hụi online bao giờ cũng mở đầu bằng sự tử tế, đó là một tin nhắn dễ thương, một lời mời "xoay vòng vốn nhẹ", một nhóm chat nhộn nhịp người hốt - người góp khen ngợi nhau. Chính không khí thân thiện đó khiến nhiều phụ nữ tin rằng mình đang bước vào một cộng đồng tương trợ, chứ không phải một cấu trúc lừa đảo. Tuy nhiên, chiếc bẫy luôn lộ hình khi được soi chiếu bằng pháp luật.

Luật sư Lê Thị Quyên - Đoàn luật sư TP Hà Nội cho rằng, cách nhận diện nhanh nhất chính là đặt lời mời ấy dưới góc nhìn pháp lý. Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, không tồn tại khái niệm "hụi online". Luật chỉ ghi nhận hụi truyền thống (hình thức dựa trên sự quen biết, có người đứng ra tổ chức, có sổ sách, có trách nhiệm). Khi mô hình chuyển lên mạng xã hội, tất cả yếu tố ràng buộc ấy biến mất, không có chủ thể chịu trách nhiệm, không hồ sơ, không địa chỉ.

Chỉ riêng việc người lập hụi không dám xuất hiện bằng danh tính thật, không chịu video call, không cho biết địa chỉ, theo Luật sư Quyên, đã đủ để hiểu rằng người chơi đang đứng trước một quan hệ không có điểm tựa pháp lý nào. Pháp luật không thể bảo vệ một giao dịch không xác định được chủ thể. Khi chủ thể ẩn danh, rủi ro mặc nhiên dồn hết lên người tham gia. Từ kinh nghiệm xử lý nhiều vụ việc, Luật sư Quyên khẳng định, một mô hình càng ít văn bản, càng nhiều lời hứa miệng, càng né tránh xác minh, càng tiềm ẩn nguy hiểm.

Luật sư Lê Thị Quyên, Đoàn Luật sư TP Hà Nội

Trong các nhóm "hụi online", đối tượng thường ngại mọi yêu cầu liên quan đến minh bạch như "cho xem điều lệ", "cho gặp chủ hụi", "cho biết trụ sở", thậm chí chỉ là "cho xem giấy tờ tùy thân". Sự né tránh không phải vì bất tiện, mà vì bản chất mô hình không có gì để xác minh. Một dấu hiệu khác rất dễ bị bỏ qua là dòng tiền bất minh.

Tài khoản nhận tiền đổi liên tục, đứng tên người lạ, hoặc là tài khoản mới mở. Những thay đổi này không phản ánh "sự linh hoạt" như đối tượng giải thích, mà là cách xóa dấu vết nhanh nhất trước khi bẫy sập. Luật sư Quyên nói: "Khi một lời mời không trả lời được câu hỏi ai chịu trách nhiệm nếu tôi mất tiền, bạn phải hiểu rằng không có ai cả".

Một mô hình hợp pháp luôn có người thật, trách nhiệm thật, giấy tờ thật. Mô hình lừa đảo chỉ có những cái tên ảo và những lời hứa được viết sẵn để làm nạn nhân xiêu lòng. Đặt lời mời dưới sự soi chiếu của pháp luật sẽ giúp người phụ nữ nhìn thấy sự thật đơn giản là những gì không hợp pháp thì không an toàn, nhất là trong không gian ảo. Sự ẩn danh, sự né tránh, sự không minh bạch… chính là những tín hiệu đỏ đầu tiên của chiếc bẫy.

Trong khi pháp lý chỉ ra cái "không có" từ các hụi online, TS. Đặng Vũ Cảnh Linh - chuyên gia xã hội học, phân tích cái "có" trong tâm lý nạn nhân đó là cảm giác được quan tâm, được nâng đỡ, được tin tưởng. Đây là lý do không ít phụ nữ lẫn lộn sự chân thành với thiện cảm ảo được tạo ra bởi những tài khoản vô danh. TS. Linh cho biết, các đối tượng thường dùng ngôi xưng "chị em" để tạo cảm giác đồng cảnh ngộ và chính sự thân mật ấy làm nhiều phụ nữ ngại từ chối, ngại nghi ngờ.

Theo TS. Linh, kỹ năng đầu tiên để thoát bẫy chính là làm chậm phản ứng cảm xúc. Không trả lời ngay. Không vào nhóm ngay. Không gửi giấy tờ hay ảnh cá nhân. "Một phút chậm lại có thể cứu một tháng lao đao", ông nói. Khi linh cảm nhận thấy điều gì đó bất thường, phản ứng đúng nhất là thoát nhóm, chặn liên lạc và giữ lại tin nhắn để phòng hờ. Bẫy chưa kịp siết thì chỉ cần bước ra là thoát.

Kỹ năng thoát bẫy hụi online

Nếu giai đoạn mời gọi thuộc về "cảm giác tin tưởng", thì giai đoạn siết bẫy lại thuộc về "cảm giác sợ hãi". Đây là lúc đối tượng không còn cần tỏ ra tử tế. Lời lẽ chuyển sang đe nẹt, thúc ép, sỉ nhục, thậm chí uy hiếp bằng thông tin cá nhân mà nạn nhân từng gửi đi trong sự vô tư. Không ít phụ nữ kể rằng, họ muốn thoát ra nhưng chân tay rụng rời, đầu óc trống rỗng, vừa sợ mất tiền lại vừa sợ bị bêu xấu. Họ đứng giữa nỗi sợ và mắc kẹt. Để thoát khỏi giai đoạn nguy hiểm nhất này, phải "kích hoạt" hai yếu tố cùng lúc đó là pháp luật và tâm lý.

Theo luật sư Quyên, ngay khi đối tượng dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tiền, hành vi đã mang dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Khi chúng dùng hình ảnh hoặc thông tin cá nhân để đe dọa buộc nạn nhân chuyển thêm tiền, biến nạn nhân thành con nợ, hành vi chuyển sang cưỡng đoạt tài sản. Đây không còn là tranh chấp, mà là tội phạm. Nhận ra điều này là bước đầu tiên để nạn nhân vượt qua cảm giác "mình sai". Một khi hiểu rằng mình đang đối mặt với tội phạm, hành động cần làm không phải là im lặng và chịu đựng mà là tự bảo vệ bằng pháp luật.

Việc bảo vệ bắt đầu từ giữ nguyên chứng cứ như tin nhắn, hình ảnh, giao dịch chuyển khoản, lời đe dọa. Trong điều tra tội phạm mạng, mỗi chi tiết đều quan trọng. Xóa đi vì hoảng loạn là tự làm yếu đi khả năng thoát bẫy của chính mình. Sau khi giữ chứng cứ, việc quan trọng không kém là trình báo trong 24-48 giờ. Đây là khoảng thời gian giúp cơ quan chức năng truy xuất log dữ liệu, phong tỏa tài khoản và lần theo dấu vết trước khi đối tượng kịp xóa sạch.

Điều quan trọng nhất là tuyệt đối không chuyển thêm tiền, dù bị đe dọa kiểu gì. Nhượng bộ một lần sẽ làm đối tượng tin rằng nạn nhân còn "khai thác được" và chuỗi uy hiếp sẽ không bao giờ dừng lại. Luật sư Quyên khuyên: "Bị đe dọa không phải là lý do để gửi thêm tiền; đó là lý do để đi trình báo. Một nạn nhân biết dừng lại đúng lúc là người nắm lấy cơ hội cứu chính mình khỏi chiếc bẫy đã khép tới đáy".

Nếu pháp luật là con đường thoát, thì tâm lý là đôi chân giúp nạn nhân bước lên con đường ấy. TS. Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng, trong môi trường số, tội phạm không chỉ đánh vào túi tiền mà đánh vào điểm yếu văn hóa - xã hội. Đó là áp lực thể diện, sợ sai, sợ bị đổ lỗi của nạn nhân. Đây là lý do khiến phụ nữ trở thành mục tiêu lý tưởng của những đường dây siết nợ ảo.

Nỗi sợ ấy làm họ co cụm, im lặng và tiếp tục chuyển tiền để "mua lại sự bình yên". Để phá vỡ vòng kìm tỏa này, bước đầu tiên là tìm một điểm tựa. Không cần nhiều người, chỉ cần một người biết lắng nghe và không phán xét. Khi có người đứng cạnh, nỗi sợ không còn khuyếch đại, nạn nhân trở nên sáng suốt, bình tĩnh và đủ dũng khí để giữ chứng cứ và trình báo.

Điều thứ hai là dừng tự trách. Rất nhiều phụ nữ có xu hướng đổ lỗi cho chính mình. Thế nhưng họ bị lừa không phải vì họ dại, mà vì đối tượng sử dụng những kịch bản tâm lý được "thiết kế" chuyên nghiệp. Khi chấm dứt việc tự làm tổn thương mình, họ sẽ đủ tỉnh táo để hành động đúng. Khi hiểu rằng trình báo không chỉ để giành lại tiền, mà còn là bảo vệ người khác khỏi cùng chiếc bẫy, nạn nhân lấy lại được sức mạnh nội tâm.

TS. Linh nói rằng: "Trình báo không phải phơi bày lỗi lầm. Trình báo là ngăn tội phạm tạo thêm nạn nhân. Khi một người vượt qua được nỗi sợ ấy, họ không chỉ thoát bẫy, mà còn phá vỡ luôn vòng trói tâm lý vốn khiến tội phạm có đất sống".

Hụi online không chỉ là một kiểu lừa đảo công nghệ. Nó là phép thử đối với khả năng tự vệ của mỗi người phụ nữ. Chúng thử xem họ tỉnh táo đến đâu trước lời mời ngọt ngào, bản lĩnh đến đâu trước lời đe dọa và dũng khí đến đâu để đứng lên tố giác. Kẻ giăng bẫy không mạnh; chúng chỉ mạnh khi nạn nhân im lặng.

Thoát bẫy, vì vậy không chỉ là chuyện rút chân kịp lúc. Đó là hành động giành lại quyền quyết định cho chính mình. Một người phụ nữ biết giữ chứng cứ, biết trình báo, biết vượt qua mặc cảm để tìm đến cộng đồng là người mà bẫy không thể trói được.

Quang Chiến