Cam kết nhỏ, toan tính lớn

Tuy nhiên, đằng sau đó lại là toan tính lớn là cải thiện vị thế ngoại giao, tác động đến sức ép Mỹ đặt lên Ukraine và tận dụng thế khó hiện tại của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Do đó, nối lại đàm phán không có nghĩa là mở ra một tiến trình mới. Bất đồng về lãnh thổ, an ninh và điều kiện chấm dứt xung đột vẫn nguyên vẹn. Nga chấp nhận đối thoại chưa có nghĩa là đã đổi mục tiêu chiến lược.

Quyết sách này giúp Nga giảm sức ép ngoại giao, tránh mang tiếng cản trở hòa bình, giữ kênh trực tiếp với Mỹ và thăm dò giới hạn nhượng bộ của đối phương mà chưa phải cam kết điều gì thực chất. Nhượng bộ nhỏ giúp Nga có thể đạt được nhiều cái lớn.

Thứ nhất, Nga nâng được vị thế với chi phí thấp: Chỉ cần chấp nhận đàm phán, Nga đã chứng tỏ không bác bỏ giải pháp chính trị và chuyển sự chú ý sang mức độ linh hoạt của phía bên kia.

Thứ hai, nếu Mỹ ưu tiên sớm có thỏa thuận, sức ép buộc Ukraine chấp nhận điều kiện khắt khe hơn sẽ tăng. Nga được lợi khi Ukraine điều chỉnh trong khi không phải nhượng bộ tương ứng.

Thứ ba, đối thoại giúp Nga giữ không gian thương lượng trực tiếp với Mỹ về các vấn đề song phương và an ninh rộng hơn.

Nhưng những lợi ích này không tự đến. Vì Mỹ có tính toán chiến lược riêng. Ukraine quyết định về chủ quyền và tương lai. Nga chỉ thắng khi biến việc nối lại đàm phán thành thay đổi trong tính toán của đối phương.

Về bản chất, thiện chí đối thoại khác với thiện chí thỏa hiệp. Trở lại bàn đàm phán mới chứng minh điều thứ nhất trong khi thiện chí thỏa hiệp thể hiện ở việc có thảo luận ngừng bắn kiểm chứng được không, có linh hoạt về yêu sách cốt lõi không, có chấp nhận cơ chế giám sát và bảo đảm thực thi không. Nếu không, đàm phán chỉ là công cụ câu giờ.

Tổng thống Donald Trump có nhu cầu cấp thiết về chấm dứt xung đột ở Ukraine. Mặt khác, Nga biết rằng không thể thuyết phục Tổng thống Donald Trump chấp nhận toàn bộ lập trường của Nga nên trước mắt chỉ cần khiến Mỹ coi việc duy trì đàm phán và có kết quả là ưu tiên. Khi đó, Nga có thể tỏ ra linh hoạt ở những vấn đề ngoài lợi ích cốt lõi, giữ những yêu sách quan trọng và để Mỹ tự cân nhắc giữa gây sức ép lên Nga hay đòi hỏi Ukraine nhượng bộ thêm để đàm phán khỏi đổ vỡ.

Bầu cử Quốc hội Mỹ giữa nhiệm kỳ khiến nhu cầu ấy thêm cấp thiết đối với Tổng thống Donald Trump. Người này chịu sức ép về thời gian và thành tích trong khi Nga có thể kiên nhẫn hơn.

Bất đồng giữa Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng tạo thêm dư địa để Nga khai thác khoảng cách giữa một bên muốn có thỏa thuận sớm và một bên đòi bảo đảm chủ quyền, an ninh lâu dài. Từ đó có thể nhận diện 3 kịch bản cho thời gian tới.

Kịch bản thứ nhất là đàm phán chỉ để duy trì đối thoại, có giá trị ngoại giao, nhưng chưa tạo bước ngoặt. Kịch bản thứ hai là đạt thỏa thuận từng phần, như biện pháp nhân đạo, trao đổi tù binh, ngừng bắn có phạm vi cụ thể, tạo nền tảng cho thương lượng rộng hơn. Kịch bản thứ ba là đạt được thỏa thuận chính trị toàn diện nếu giải quyết ổn thỏa vấn đề lãnh thổ, bảo đảm an ninh và ngăn ngừa nguy cơ xung đột tái diễn.

Tựu trung, toan tính lớn của Nga với cam kết nhỏ này là kiên trì yêu sách và chờ đối phương nhượng bộ. Mỹ càng nóng lòng, nước cờ này càng có giá trị với Nga.