Cần cơ chế gỡ vướng nợ tiền thuê đất của công ty lâm nghiệp ở Lâm Đồng

Nhiều diện tích thuộc quản lý của Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đức Hòa đã bị lấn chiếm từ lâu nhưng vẫn đang được tính tiền thuê đất

Những khoản nợ kéo dài

Năm 2008, Công ty Lâm nghiệp Đắk Mol ký hợp đồng thuê đất của Nhà nước với diện tích hơn 13.100 ha, tiền thuê đất khoảng 6,7 tỷ đồng mỗi năm. Đến năm 2016, các công ty lâm nghiệp phía Tây Lâm Đồng được sắp xếp lại. Công ty Lâm nghiệp Đắk Mol được tổ chức lại thành Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đức Hòa, quản lý hơn 10.300 ha rừng và đất rừng, trong đó có hơn 4.000 ha đất có rừng.

Dù diện tích quản lý đã giảm gần 3.000 ha sau khi sắp xếp lại, số tiền thuê đất vẫn tăng dần qua từng năm. Đến năm 2026, tổng số tiền thuê đất phát sinh mà Công ty Đức Hòa phải nộp ngân sách đã lên tới hơn 87 tỷ đồng.

Theo lãnh đạo Công ty Đức Hòa, nguồn thu hằng năm của đơn vị khoảng 3,6 tỷ đồng, gồm kinh phí hợp đồng bảo vệ rừng và nguồn thu dịch vụ môi trường rừng. Với nguồn thu này, doanh nghiệp cơ bản không đủ chi lương và các chế độ cho người lao động. Do đó, đơn vị không có khả năng thanh toán khoản tiền thuê đất hàng chục tỷ đồng và tiếp tục tăng qua từng năm.

Sau khi sắp xếp, Công ty Đức Hòa có hơn 6.000 ha đất không có rừng đã bị người dân lấn chiếm, canh tác trái phép. Doanh nghiệp hiện quản lý khoảng hơn 4.000 ha đất có rừng, trong khi tiền thuê đất vẫn được tính theo hợp đồng cũ năm 2008 trên diện tích hơn 13.100 ha.

Gần 10 năm qua, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đức Hòa chỉ làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng nên không có nguồn thu khác

Lãnh đạo Công ty Đức Hòa cho biết đã nhiều lần làm việc với cơ quan thuế và các đơn vị liên quan đề nghị xóa khoản tiền thuê đất còn nợ. Theo cơ quan chuyên môn, hợp đồng thuê đất vẫn còn hiệu lực nên chưa có cơ sở và nghĩa vụ nộp tiền thuê đất vẫn tiếp tục phát sinh hằng năm.

Số tiền thuê đất của Công ty Đức Hòa đã được cơ quan thuế ghi nhận là khoản nợ qua từng năm. Trong đó, có 7,3 tỷ đồng được Thanh tra Chính phủ kiến nghị thu hồi theo Kết luận số 2267/KL-TTCP ngày 4/10/2010. Đến nay, khoản này vẫn chưa được xử lý.

2 công ty lâm nghiệp khác tại khu vực phía Tây cũng đang có khoản nợ tiền thuê đất kéo dài. Theo Kết luận thanh tra số 2267/KL-TTCP, Công ty TNHH MTV Thuận Tân nợ gần 3,8 tỷ đồng, còn Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Trường Xuân nợ gần 1,6 tỷ đồng.

Cả 2 doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh không hiệu quả và thuộc diện giải thể. Tuy nhiên, quá trình giải thể gặp khó khăn khi giá trị thu được từ thanh lý tài sản không đủ để thanh toán các khoản nợ và chi phí giải thể.

Phần lớn diện tích đất của Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Trường Xuân đã bị người dân lấn chiếm và doanh nghiệp đã giải thể 10 năm nay nhưng đang thuộc đối tượng thu hồi tiền thuê đất

Hơn 16 tỷ đồng tiền thuê đất được kiến nghị thu hồi

Trong Kết luận số 2267/KL-TTCP ngày 4/10/2010, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra một số tồn tại, hạn chế trong quản lý, sử dụng đất đai, tập trung vào giao đất, giao rừng và một số dự án trên địa bàn tỉnh Đắk Nông (cũ), giai đoạn 2004 - 2011. Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND tỉnh Đắk Nông (cũ) thu hồi hơn 16 tỷ đồng tiền thuê đất của các công ty lâm nghiệp. Trong đó, Công ty Đức Hòa, Công ty Thuận Tân và Công ty Trường Xuân có tổng số tiền thuê đất được kiến nghị thu hồi hơn 12,6 tỷ đồng.

Chưa có cơ chế xử lý phù hợp

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, UBND tỉnh Lâm Đồng tiếp nhận các nghĩa vụ liên quan và tiếp tục tìm phương án xử lý các khoản nợ. Qua rà soát, tỉnh xác định một số nội dung vượt thẩm quyền địa phương. Vì vậy, Lâm Đồng kiến nghị Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, hướng dẫn và báo cáo Thủ tướng Chính phủ xử lý từng trường hợp.

Với Công ty Đức Hòa, tỉnh đề nghị xem xét miễn toàn bộ hoặc khoanh nợ tiền thuê đất đối với diện tích rừng tự nhiên phải dừng khai thác. Đồng thời, tỉnh đề xuất đặt hàng, giao nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng bằng nguồn ngân sách để bảo đảm hoạt động của doanh nghiệp.

Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đức Hòa đề xuất khoanh nợ tiền thuê đất nhiều năm qua nhưng vẫn chưa được cơ quan thuế cho rằng chưa đủ căn cứ

Với Công ty Thuận Tân và Công ty Trường Xuân, tỉnh kiến nghị có cơ chế đặc thù cho phép xóa nợ tiền thuê đất nếu tài sản còn lại sau thanh lý không đủ thanh toán chi phí giải thể và các nghĩa vụ thuế. Đây được xem là điều kiện để địa phương hoàn tất thủ tục giải thể 2 doanh nghiệp.

Trong văn bản phản hồi mới nhất, Bộ Tài chính cho biết pháp luật đất đai hiện hành chưa có quy định miễn tiền thuê đất phải thu hồi của doanh nghiệp theo kết luận của Thanh tra Chính phủ đối với diện tích rừng tự nhiên phải dừng khai thác theo chủ trương của Bộ Chính trị. Do đó, đề xuất miễn tiền thuê đất của Công ty Đức Hòa hiện chưa có căn cứ pháp lý để thực hiện.

Tuy nhiên, với phương án khoanh nợ, Bộ Tài chính đề nghị Lâm Đồng rà soát các điều kiện tại Điều 34 Nghị định số 252/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 để xác định Công ty Đức Hòa có thuộc trường hợp được khoanh nợ hay không.

Đối với đề xuất đặt hàng, giao nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng, Bộ Tài chính đề nghị UBND tỉnh trao đổi với Bộ Nông nghiệp và Môi trường để thống nhất về chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền.

Trụ sở Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đức Hòa tại xã Đắk Song, tỉnh Lâm Đồng

Với Công ty Thuận Tân và Công ty Trường Xuân, Bộ Tài chính cho biết pháp luật hiện hành có quy định về các trường hợp được xóa tiền thuế nợ, trong đó có doanh nghiệp bị giải thể. Tuy nhiên, với 2 doanh nghiệp đang làm thủ tục giải thể nhưng không đủ khả năng thanh toán các khoản nợ và chi phí giải thể, Bộ cho rằng chưa có căn cứ để xóa nợ theo đề nghị của tỉnh.

Bộ Tài chính đề nghị Lâm Đồng rà soát tình trạng pháp lý, hồ sơ và tiến độ giải thể của 2 doanh nghiệp, đối chiếu với quy định của Luật Doanh nghiệp để xác định tình trạng thực tế.

Nếu doanh nghiệp đã có quyết định giải thể gửi cơ quan đăng ký kinh doanh và được thông báo đang làm thủ tục giải thể trên Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp nhưng chưa hoàn tất, địa phương sẽ tiếp tục đối chiếu quy định để xác định có thuộc trường hợp được khoanh nợ hay không.

Sau gần 16 năm kể từ khi Thanh tra Chính phủ có kết luận, việc xử lý hơn 16 tỷ đồng tiền thuê đất được kiến nghị thu hồi của các công ty lâm nghiệp vẫn chưa hoàn tất. Những vướng mắc này cho thấy việc xử lý tiền thuê đất của các công ty lâm nghiệp không chỉ nằm ở khả năng thu hồi, mà còn liên quan đến cơ chế tài chính đối với doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng và đang trong quá trình giải thể.