Cần một nghị định hướng dẫn quản lý cán cân thanh toán quốc tế

Năm 2025, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã cập nhật phương pháp luận thống kê cán cân thanh toán lên phiên bản thứ 7 (BPM7), trong đó đã thay đổi cách trình bày bảng CCTT, chi tiết hơn các hạng mục và bổ sung nội dung về tài sản số, hướng dẫn thống kê tích hợp giữa CCTT và TTĐT… Trong khi đó, NHNN vẫn đang áp dụng BPM6. Điều này dẫn tới phạm vi số liệu thống kê giữa các bộ, ngành còn khác biệt, chưa đồng nhất với hướng dẫn của IMF về thống kê CCTT. 

Rõ nhất là việc, Bộ Tài chính tổng hợp số liệu đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chính thức dựa trên giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, điều chỉnh, thông báo góp vốn mua cổ phần/phần vốn góp và báo cáo của nhà đầu tư, phản ánh toàn bộ vốn FDI đăng ký và thực hiện. Trong khi đó, NHNN vì đang áp dụng BPM6 nên chỉ ghi nhận được dòng vốn FDI thực hiện bao gồm vốn cổ phần, lợi nhuận tái đầu tư, vay/cho vay trong nội bộ trong tập đoàn. Sự khác biệt này gây khó khăn trong việc đối chiếu và sử dụng số liệu. 

Một bất cập khác, quy định pháp luật về chứng khoán hiện nay thu thập số liệu từ nhà đầu tư nước ngoài phân theo quốc tịch mà không phân biệt nhà đầu tư nước ngoài là người cư trú hay không cư trú theo hướng dẫn của IMF. Nhưng phạm vi số liệu do NHNN thu thập từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chưa hoàn toàn trùng khớp với phương pháp luận thống kê CCTT nên gây khó khăn cho công tác tổng hợp và sử dụng số liệu lập CCTT...

NHNN cho rằng, thời điểm cung cấp thông tin, số liệu theo Nghị định số 16/2014/NĐ-CP chưa phù hợp với đặc thù quản lý của từng ngành, lĩnh vực, dẫn đến khó khăn cho việc cung cấp số liệu chính xác, kịp thời. Mặt khác, do nguồn thông tin đầu vào còn hạn chế nên các chỉ tiêu trong bảng CCTT chưa chi tiết các hạng mục theo chuẩn mực quốc tế, làm giảm tính hữu ích của số liệu trong công tác phân tích chính sách.

Theo Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà, trạng thái đầu tư quốc tế là một trong số những bộ số liệu quan trọng để đánh giá tình hình kinh tế đối ngoại của một nền kinh tế, phản ánh quy mô tài sản và nợ tài chính phải trả của nền kinh tế với nước ngoài tại từng thời điểm. Đây là bảng số liệu quan trọng với giá trị TTĐT ròng sẽ cho biết Việt Nam là nước cho vay ròng hay nước nhận nợ, quy mô lớn hay nhỏ, từ đó đưa ra các chính sách vĩ mô phù hợp.

Đại diện NHNN cho rằng, việc sửa đổi, bổ sung Nghị định số 16/2014/NĐ-CP bằng một Nghị định hướng dẫn khác là hết sức cần thiết. Đây chính là lý do để NHNN vừa có tờ trình gửi tới Chính phủ về việc ban hành Nghị định hướng dẫn về quản lý cán cân thanh toán quốc tế và trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam.

Theo Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà, tờ trình đi sâu vào việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý CCTT và TTĐT. Trong đó, làm rõ phạm vi quản lý, đối tượng áp dụng, nội dung quản lý và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Cùng với đó nâng cao chất lượng, độ tin cậy và tính kịp thời của số liệu CCTT và bổ sung phần TTĐT để hoàn chỉnh bộ số liệu về đánh giá kinh tế đối ngoại, bảo đảm số liệu phản ánh đầy đủ hơn các giao dịch kinh tế giữa người cư trú và người không cư trú, có tính nhất quán theo thời gian, có khả năng so sánh quốc tế và đáp ứng yêu cầu công bố thông tin trong nước và quốc tế. Mặt khác, tăng cường khả năng theo dõi, đánh giá diễn biến cán cân vãng lai, cán cân vốn, cán cân tài chính và TTĐT, qua đó hỗ trợ công tác cảnh báo sớm và phòng ngừa rủi ro đối với ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong đề xuất, NHNN cũng quy định rõ trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa NHNN, Bộ Tài chính, Bộ Công thương, Bộ Nội vụ và các tổ chức, cá nhân khác trong việc trao đổi, cung cấp, chia sẻ và quản lý CCTT và TTĐT; thiết lập cơ chế phối hợp hiệu  quả, tránh chồng chéo, trùng lặp và bảo đảm thống nhất số liệu.