Canh bạc tài chính trong vụ đêm nhạc 'Bốn cánh chim trời' vỡ trận

Một canh bạc tài chính

Đêm nhạc Về đây bốn cánh chim trời bị hủy ngay sát giờ diễn khiến nhiều khán giả bức xúc. Vụ việc khiến bà Nguyễn Thị Thu Hà - Giám đốc, kiêm người đại diện theo pháp luật của Công ty TNHH Ngọc Việt - nhà sản xuất đêm nhạc Về đây bốn cánh chim trời bị khởi tố vào ngày 30/12. Theo đó, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam và khám xét khẩn cấp đối với bà Nguyễn Thị Thu Hà về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự.

Trước đó, vào ngày 29/12, Sở Văn hóa, Thể thao Hà Nội đã ban hành văn bản và mời đại diện Công ty TNHH Ngọc Việt Education đến làm việc, yêu cầu đơn vị khẩn trương giải quyết toàn bộ các vấn đề phát sinh do việc hoãn chương trình, chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của khán giả đã mua vé cũng như các tổ chức, cá nhân có liên quan theo đúng quy định.

Sở Văn hóa, Thể thao Hà Nội khẳng định tiếp tục phối hợp cơ quan liên quan xem xét, xử lý vụ việc theo đúng quy định của pháp luật.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà - Giám đốc, kiêm người đại diện theo pháp luật của Công ty TNHH Ngọc Việt - nhà sản xuất đêm nhạc Về đây bốn cánh chim trời bị khởi tố vào ngày 30/12.

Nhìn nhận về đêm nhạc Về đây bốn cánh chim trời và dư luận xoay quanh vụ việc, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội - cho rằng câu chuyện của Về đây bốn cánh chim trời không chỉ dừng lại ở một chương trình bị hủy, mà còn là một phép thử cho độ trưởng thành của thị trường biểu diễn nghệ thuật Việt Nam trong giai đoạn đang phát triển rất nhanh hiện nay.

"Sự cố này cho thấy điểm yếu căn bản của một số đơn vị tổ chức biểu diễn hiện nay: đó là tư duy quản trị rủi ro và chuẩn mực nghề nghiệp chưa theo kịp quy mô chương trình. Khi tổ chức một đêm nhạc lớn, mọi khâu từ pháp lý, tài chính, bản quyền, hợp đồng nghệ sĩ, kỹ thuật, truyền thông… đều phải được chuẩn bị với mức độ chắc chắn rất cao, có dự phòng và có cam kết pháp lý rõ ràng. Nếu bất kỳ mắt xích nào bị đứt gãy, đặc biệt là tài chính, bản quyền hay chi trả thù lao, hệ thống sẽ sụp đổ ngay lập tức", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nêu.

Đêm diễn đánh dấu lần đầu tiên bốn nhạc sĩ lớn của Việt Nam là Văn Cao, Phạm Duy, Trịnh Công Sơn và Trần Tiến được kết nối trong cùng một không gian nghệ thuật.

Khi sự cố xảy ra vào sát giờ diễn, điều đó cho thấy việc kiểm soát rủi ro đã không được đặt đúng vị trí hoặc đã bị xem nhẹ. Vị chuyên gia này khẳng định ở các thị trường chuyên nghiệp, gần như không cho phép xảy ra tình huống "đến giờ diễn mới biết không đủ điều kiện để diễn”. Nói cách khác, trường hợp của Về đây bốn cánh chim trời là sự cộng hưởng giữa thiếu chuẩn bị kỹ lưỡng, thiếu chuẩn hóa quy trình và thiếu cam kết tài chính vững vàng.

Việc thiếu dòng tiền và sự yếu kém về năng lực tài chính cũng là nguyên nhân được TS. Nguyễn Văn Thăng Long - Phó chủ nhiệm bộ môn Truyền thông chuyên nghiệp (Đại học RMIT Việt Nam) chỉ ra trong việc "bể show" lần này.

"Show diễn này cho thấy một kịch bản lấy ngắn nuôi dài đầy rủi ro. Dù quảng cáo bán vé rầm rộ, nhưng khi sức mua thực tế không đạt kỳ vọng, dòng tiền lập tức bị đứt gãy. Đáng chú ý, các nền tảng bán vé trung gian thường có quy trình quyết toán theo đợt hoặc sau sự kiện, dẫn đến việc tiền của khán giả vẫn nằm ở ‘vùng đệm, chưa thể đổ về tài khoản BTC ngay lập tức. Khi không có vốn tự có đủ mạnh để chi trả 30-50% thù lao còn lại cho nghệ sĩ và ê-kíp kỹ thuật theo đúng tiến độ hợp đồng, việc các đối tác rút lui là hệ quả tất yếu. Đây chính là bằng chứng xác thực nhất cho việc vi phạm cam kết thanh toán do sự thiếu hụt thanh khoản nghiêm trọng", TS. Nguyễn Văn Thăng Long nhận định.

Bên cạnh đó, một nguyên nhân khác được các chuyên gia chỉ ra là do sự thất bại trong việc huy động nguồn lực xã hội hóa. Theo đó, một chương trình âm nhạc quy mô lớn hiếm khi chỉ dựa vào doanh thu bán vé thuần túy. Thông thường, nguồn thu từ nhà tài trợ và các đối tác thương hiệu phải chiếm từ 20-50% ngân sách để giảm thiểu rủi ro thương mại.

Tuy nhiên, dường như do thiếu uy tín thương hiệu hoặc năng lực đấu thầu tài trợ kém, BTC đã hoàn toàn "độc đạo" và phải phụ thuộc vào việc bán vé. Việc phụ thuộc 100% vào khán giả đã biến sự kiện nghệ thuật thành một "canh bạc tài chính". Khi doanh thu vé không như kỳ vọng, đơn vị tổ chức lập tức rơi vào tình trạng mất khả năng chi trả, dẫn đến cái kết đổ vỡ làm tổn thương công chúng.

Vết nứt trên tấm gương niềm tin của khán giả

Nhìn lại một năm vừa qua, thị trường biểu diễn ở Việt Nam đã bước vào một giai đoạn phát triển sôi động chưa từng có. Từ Bắc vào Nam, liên tục xuất hiện những live concert, những chương trình âm nhạc lớn nhỏ với quy mô hàng chục nghìn khán giả, phủ kín sân vận động, nhà hát, trung tâm hội nghị. Tuy nhiên, một năm rực rỡ về công nghiệp biểu diễn lại khép lại với vụ việc hủy show đầy bất ngờ, khiến niềm tin trước đó của khán giả xuất hiện những "vết nứt".

"Sự cố bể show vào phút chót chẳng khác nào một 'vết nứt trên tấm gương niềm tin' của khán giả. Niềm tin đó vốn được xây dựng bằng thời gian, bằng trải nghiệm tích lũy qua từng chương trình, từng sự kiện. Nếu những vết nứt ấy lặp lại nhiều lần, khán giả sẽ bắt đầu e dè hơn khi mua vé, băn khoăn không biết liệu chương trình có thực sự diễn ra hay không. Doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng chịu ảnh hưởng, bởi họ phải gánh hậu quả từ sự hoài nghi chung của thị trường. Và xa hơn, các nhà đầu tư quốc tế - những người đang nhìn vào Việt Nam như một điểm đến tiềm năng của công nghiệp biểu diễn - sẽ trở nên dè dặt hơn, bởi bất kỳ thị trường nào thiếu tính ổn định và khả năng kiểm soát rủi ro đều khó có thể hấp dẫn đầu tư dài hạn", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nêu.

Sự cố bể show vào phút chót chẳng khác nào một “vết nứt trên tấm gương niềm tin” của khán giả.

Từ vụ việc của Về đây bốn cánh chim trời, chuyên gia truyền thông Nguyễn Văn Thăng Long nêu lên bài học dành cho các công ty tổ chức sự kiện, đặc biệt là các chương trình ca nhạc lớn. Theo đó, vị chuyên gia này nhấn mạnh sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tài chính, nguồn tiền mặt và hạn chế việc sử dụng hoàn toàn doanh thu bán vé để chi trả chi phí sản xuất.

Bên cạnh đó, các nhà sản xuất cần phải có kế hoạch quản trị rủi ro và kịch bản dự phòng. Trong tổ chức sự kiện, sự chuyên nghiệp thể hiện ở khả năng kiểm soát biến số. Các đơn vị cần xây dựng kịch bản ứng phó chi tiết cho mọi tình huống: từ tỷ lệ tiêu thụ vé thấp, rủi ro thời tiết đến sức khỏe nghệ sĩ. Việc khảo sát kỹ lưỡng năng lực kỹ thuật của địa điểm và dự toán chi phí thực tế là bắt buộc để tránh tình trạng ‘vỡ trận’ kinh phí khi bước vào giai đoạn vận hành.

Các nghệ sĩ miệt mài luyện tập cho đêm nhạc.

"Đặc biệt, nếu buộc phải hủy show vì lý do bất khả kháng, thời điểm thông báo là thước đo đạo đức của nhà sản xuất. Đừng bao giờ để khán giả phải đối mặt với một sân khấu trống rỗng khi đã đặt chân đến địa điểm diễn. Trung thực luôn là thượng sách vì khán giả Việt Nam vốn rất bao dung; họ có thể cảm thông cho những khó khăn về tài chính hay thị trường, nhưng sẽ không bao giờ tha thứ cho sự gian dối và thái độ coi thường công chúng", TS. Nguyễn Văn Thăng Long nêu.

Nhìn rộng hơn, các công ty tổ chức nên cân nhắc các công cụ bảo hiểm. Khi ngành công nghiệp giải trí Việt Nam ngày càng tiến sâu vào sự chuyên nghiệp, các doanh nghiệp cần làm quen với bảo hiểm rủi ro sự kiện. Đây là công cụ tài chính hữu hiệu giúp bảo vệ đơn vị tổ chức trước những tổn thất không lường trước như thiên tai, hỏa hoạn hay sự cố sức khỏe nghệ sĩ. Việc đầu tư cho bảo hiểm không phải là chi phí lãng phí, mà là minh chứng cho tư duy quản trị dài hạn, giúp giảm thiểu tối đa thiệt hại cho cả doanh nghiệp lẫn khách hàng khi biến cố xảy ra.

Một thị trường văn minh là thị trường mà ở đó mọi giá trị sáng tạo đều được trả công xứng đáng và đúng hạn, còn nhà tổ chức thì phải có trách nhiệm đến cùng với cam kết của mình. Từ mỗi sự cố, mỗi công ty, đơn vị sản xuất cần nhìn nhận nghiêm túc để cải thiện, thị trường biểu diễn của Việt Nam mới trưởng thành hơn.

Điều quan trọng nhất là xây dựng một hệ sinh thái biểu diễn văn minh, ổn định, tôn trọng pháp luật, tôn trọng khán giả. Bởi văn hóa - nghệ thuật không chỉ là ngành kinh tế, mà còn là không gian nuôi dưỡng niềm tin và cảm xúc của cộng đồng. Và niềm tin ấy, một khi bị tổn thương, sẽ cần rất nhiều nỗ lực, rất nhiều trách nhiệm để có thể xây dựng lại.

Gia Linh