Cảnh báo hành vi mua bán chim hoang dã trên không gian mạng

Hình ảnh một số loài chim hoang đã được bán trên mạng xã hội. (Ảnh: ENV)

Để tăng lợi nhuận, một số cửa hàng đã trực tiếp livestream bán hàng hoặc quảng cáo các loại chim rừng kèm theo báo giá cụ thể.

Từ tháng 1/2019 đến 8/2025, Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) ghi nhận hơn 4.700 vụ việc, với hơn 13.900 vụ vi phạm về chim hoang dã trên toàn quốc. Hơn 66% số vụ vi phạm được phát hiện trên không gian mạng (trên Facebook chiếm hơn 91% tổng số vụ vi phạm trực tuyến). Chỉ tính riêng hơn 3.550 vụ quảng cáo mua, bán trái phép chim hoang dã thì số lượng chim rừng bị vi phạm ước tính hơn 615.700 cá thể… Điều đáng nói, các đối tượng còn công khai quảng cáo các dụng cụ săn, bẫy chim như: Lưới tàng hình, loa bẫy chim, sào bẫy chim...

Những ngày đầu năm 2026, lực lượng kiểm lâm đã xử lý vụ việc liên quan đến anh T.V.Q. (SN 1994, trú tại xã Tân Yên, tỉnh Bắc Ninh) có hành vi kinh doanh động vật rừng trái phép trên mạng xã hội. Anh Q. đã đăng 12 bài quảng cáo rao bán các loại chim hoang dã như: Khướu bạc má, chào mào, họa mi, chích chòe lửa trên Facebook và TikTok cá nhân, thu hút nhiều lượt người theo dõi. Hạt Kiểm lâm liên phường, xã Tân-Việt-Hòa, tỉnh Bắc Ninh đã ra quyết định xử phạt anh Q. 15 triệu đồng.

Trước đó, Hạt Kiểm lâm khu vực 6, tỉnh Quảng Ninh xác minh, xử phạt một phụ nữ đã đăng 13 bài viết rao bán cò, vạc, chèo bẻo, tu hú,… Tại cơ quan chức năng, người phụ nữ cho biết, toàn bộ số chim hoang dã này do người chồng tự đánh bẫy trên rừng, các đầm, hồ, sau đó đăng tin rao bán trên mạng xã hội. Cán bộ kiểm lâm đã xử phạt người phụ nữ đó 16 triệu 250 nghìn đồng và buộc gỡ bỏ tất cả các bài viết đã đăng.

Những vụ việc nêu trên mà lực lượng chức năng đã phát hiện và xử phạt nghiêm trọng thời gian gần đây chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Bởi thực tế các vụ việc vi phạm có thể gấp nhiều lần.

Luật sư Phạm Viết Luân, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, các quy định xử phạt đối với hành vi mua bán, kinh doanh chim hoang dã trái phép hiện nay tương đối chặt chẽ.

Chim rừng được thu gom, nuôi nhốt tại các cửa hàng trước khi được mua bán trên mạng xã hội. (Ảnh: ENV)

Cụ thể, người có hành vi quảng cáo để kinh doanh các loài chim hoang dã nguy cấp, quý hiếm bị xử phạt đến 100 triệu đồng theo điều 33, Nghị định số 38/2021/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa, sửa đổi và bổ sung bởi Nghị định số 128/2022/NĐ-CP của Chính phủ.

Đối với hành vi quảng cáo để kinh doanh trái phép các loài chim hoang dã khác: Xử phạt theo từng bài đăng vi phạm từ 1 đến 1,5 triệu đồng/bài đối với cá nhân theo điều 16 Nghị định số 35/2019/ NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp, sửa đổi và bổ sung bởi Nghị định số 07/2022/NĐ-CP của Chính phủ.

Ngoài ra, nếu trường hợp hành vi vi phạm được xác định là nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng đến mức phải xử lý hình sự thì các cơ quan chức năng có thể căn cứ vào Bộ luật Hình sự…

Theo bà Nguyễn Thị Phương Dung, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên, những nguyên nhân gia tăng tình trạng mua bán trái phép chim hoang dã trên mạng xã hội hiện nay có thể kể đến như: Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng mạng tạo ra “mảnh đất vàng” giúp những người mua bán, kinh doanh chim hoang dã trái phép có thể kết nối hàng nghìn người trong thời gian ngắn. Lợi nhuận từ mua bán chim hoang dã rất hấp dẫn, trong khi khả năng bị xử lý trên môi trường mạng chưa tương xứng, khiến nhiều đối tượng sẵn sàng tái phạm.

Bên cạnh đó, sự hiểu biết của người dân về các quy định pháp luật khi mua bán trái phép chim hoang dã còn hạn chế. Ngoài ra, công tác quản lý, thu thập thông tin và xử lý các vụ việc về chim hoang dã trên mạng xã hội vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc. Quá trình xử lý thường mang tính vụ việc, thời điểm cho nên chưa ngăn chặn được triệt để. Cơ chế phối hợp giữa cơ quan chức năng và các nền tảng mạng xã hội chưa hiệu quả, việc gỡ bỏ nội dung vi phạm hoặc khóa tài khoản còn chậm và chưa đồng bộ.

Tiến sĩ Doãn Đình Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Địa học và Môi trường, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), Phụ trách Trung tâm Bảo tồn tài nguyên thiên nhiên Việt Nam và Cứu hộ động, thực vật cho rằng: Để ngăn chặn có hiệu quả các hành vi mua bán chim hoang dã trên không gian mạng, cần tăng cường thực thi pháp luật.

Cụ thể, tăng mức xử phạt tiền đối với hành vi mua bán chim hoang dã trên không gian mạng. Áp dụng các hình thức phạt bổ sung như: Tịch thu phương tiện, thiết bị dùng để livestream, buộc đóng hoặc vô hiệu hóa tài khoản mạng xã hội vi phạm. Xử lý nghiêm các trường hợp tái phạm, tổ chức buôn bán có tính chất chuyên nghiệp, đủ yếu tố thì xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ngoài ra, cần nâng cao năng lực cho lực lượng kiểm lâm, công an về điều tra tội phạm môi trường trên nền tảng số; siết chặt trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội, yêu cầu gỡ bỏ nhanh nội dung vi phạm, khóa tài khoản tái phạm; đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, nhấn mạnh rằng “mua chim hoang dã cũng là tiếp tay cho hành vi vi phạm pháp luật”...

NHẬT MINH