Cảnh báo lừa đảo liên quan đến chứng từ hàng xuất khẩu

Doanh nghiệp xuất khẩu cần thận trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu

Theo Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), thương mại hàng hải quốc tế vừa ghi nhận vụ việc lừa đảo chứng từ nghiêm trọng, trong đó 90 container hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam bị làm giả chứng từ, khiến các doanh nghiệp đứng trước nguy cơ thiệt hại lớn về tài sản.

Nguyên nhân được xác định có liên quan đến việc doanh nghiệp xuất khẩu gửi bản quét (scan) vận đơn gốc cho đối tác nước ngoài với mục đích hỗ trợ thực hiện thủ tục thông quan sơ bộ. Từ bản quét này, đối tượng phía người mua nước ngoài đã làm giả bộ vận đơn có hình thức tương tự chứng từ gốc, tiềm ẩn nguy cơ chiếm đoạt hàng hóa và gây thiệt hại cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Trước tình hình trên, Bộ Công Thương cảnh báo các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản Việt Nam cần nâng cao cảnh giác, thận trọng trong quá trình giao dịch và thực hiện thủ tục xuất khẩu hàng hóa; cẩn trọng trong việc cung cấp bản scan vận đơn và các chứng từ quan trọng cho đối tác, đồng thời tăng cường xác minh thông tin đối tác, kiểm tra tính xác thực của chứng từ và phối hợp chặt chẽ với ngân hàng, hãng tàu, đơn vị logistics trong quá trình giao nhận hàng hóa nhằm hạn chế nguy cơ gian lận, lừa đảo.

Trước đó, vào cuối tháng 9-2026, thương mại hàng hải quốc tế đã ghi nhận sự cố lừa đảo chứng từ nghiêm trọng nêu trên. Nguyên nhân cốt lõi của sự cố xuất phát từ một lỗ hổng trong quy trình trước đây rất quen thuộc trong giao dịch hằng ngày: chủ hàng gửi bản scan vận đơn gốc cho đối tác nước ngoài với mục đích hỗ trợ làm thủ tục thông quan sơ bộ. Dựa vào file scan này, đối tượng bên mua ở nước ngoài đã tiến hành làm giả một bộ vận đơn rất giống bộ gốc.

Tại cảng đến ở nước ngoài, do chịu áp lực giải phóng hàng nhanh và chỉ tiến hành kiểm tra chứng từ bằng mắt thường, đại lý hãng tàu đã bị qua mặt và chính thức phát lệnh giao hàng (D/O) cho bộ vận đơn giả.

Đáng chú ý, các doanh nghiệp Việt Nam đã cẩn thận chủ động áp dụng phương thức thanh toán nhờ thu DP (Documents against Payment) và nộp bộ vận đơn gốc hợp lệ vào ngân hàng. Theo lý thuyết, bên mua chỉ có thể nhận chứng từ gốc khi đã thanh toán đủ tiền. Tuy nhiên, lỗ hổng rò rỉ dữ liệu từ bản scan đã lách qua được việc này.

Hậu quả pháp lý kéo theo vô cùng phức tạp: chủ hàng Việt Nam vừa phải gánh chịu vụ kiện dân sự liên đới tại Tòa án Việt Nam, vừa phải theo đuổi quá trình điều tra trách nhiệm hình sự phát sinh tại phía nước ngoài.