Cảnh báo mưa lớn, dông sét diễn biến phức tạp

Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Phước Huy, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Đồng Nai về nguyên nhân gây mưa lớn, dự báo thời tiết trong những ngày tới và những khuyến cáo để người dân chủ động phòng tránh.

Mưa lớn cục bộ trong thời gian ngắn

Ông Nguyễn Phước Huy, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Đồng Nai. Ảnh: Kim Liễu

* Trên địa bàn Đồng Nai liên tục xuất hiện mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to kèm sấm sét. Nguyên nhân chính khiến mưa gia tăng trong những ngày qua là gì, thưa ông?

- Từ ngày 4-10 đến nay, Đồng Nai và một số địa bàn lân cận thường xuất hiện mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to. Lượng mưa ghi nhận tại một số trạm như Tà Lài 58mm, Tân Phú 49mm, Túc Trưng 69mm, La Ngà 53mm, Hàng Gòn 68mm, Lộ 25 49mm, Trị An 122mm, Biên Hòa 71mm...

Nguyên nhân chủ yếu khiến mưa gia tăng trong những ngày qua là do ảnh hưởng của dải hội tụ nhiệt đới có trục qua Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Trong ngày, khoảng từ buổi trưa đến đầu buổi chiều, trời nắng mạnh khiến nhiệt độ tăng cao. Đến chiều tối, gió đông đẩy hơi ẩm từ biển vào đất liền, gặp nền nhiệt cao tạo ra sự xáo trộn không khí mạnh. Các đám mây đối lưu phát triển cao hàng chục km, làm tích tụ các điện tích trái dấu và kích hoạt sấm chớp liên tục.

* Đợt mưa lần này có gì đáng chú ý so với những đợt mưa trước? Vì sao có những thời điểm mưa xảy ra trên diện rộng nhưng một số khu vực lại xuất hiện mưa rất lớn trong thời gian ngắn?

- Đợt mưa lần này thường kèm theo dông, sét, sấm chớp. Mặc dù diện mưa rộng nhưng chỉ có một số khu vực xuất hiện mưa rất to trong thời gian ngắn.

Chẳng hạn, ngày 6-10, mưa xảy ra ở nhiều nơi nhưng phần lớn địa bàn chỉ có mưa nhỏ đến mưa vừa. Riêng tại Trị An xuất hiện mưa rất to với tổng lượng mưa đo được tại trạm là 113,6mm. Trong đó, trận mưa vào rạng sáng 6-10 là 72,4mm và trận mưa vào chiều cùng ngày là 41,2mm.

Mưa thường xuất hiện vào buổi chiều và tối. Ảnh minh hoạ: Kim Liễu  

Hiện tượng mưa cục bộ với cường độ lớn trong thời gian ngắn chủ yếu do sự hình thành và phát triển mạnh của các đám mây đối lưu, hay còn gọi là mây dông, tại một khu vực hẹp.

Ban ngày, mặt đất hấp thụ lượng nhiệt lớn từ mặt trời khiến không khí sát mặt đất nóng lên và bốc lên cao, mang theo hơi nước. Khi gặp lớp không khí lạnh hơn ở tầng trên, quá trình đối lưu diễn ra mạnh, hình thành những cột mây dông phát triển cao và dày đặc chỉ trong vài giờ.

Các dòng không khí đi lên tập trung tại một điểm nóng hoặc khu vực có điều kiện địa hình đặc thù, như nơi đô thị hóa cao, khuất gió, sườn núi... Hơi nước ngưng tụ nhanh bên trong những cột mây này rồi trút xuống một vùng diện tích nhỏ, tạo ra những trận mưa rất lớn nhưng không lan rộng ra các khu vực lân cận.

Ngoài ra, sự tác động của các vùng hội tụ gió quy mô nhỏ, như xoáy nghịch, rãnh áp thấp nhỏ hoặc hội tụ gió khu vực có thể khiến mây dông phát triển mạnh tại một số khu vực nhất định.

Chủ động ứng phó mưa lớn, dông, sét

* Trong những ngày tới, tình hình dông, sét và mưa lớn cục bộ tại Đồng Nai sẽ diễn biến như thế nào? Những khu vực nào cần đặc biệt lưu ý?

- Trong những ngày tới, khu vực Đồng Nai tiếp tục có mưa vừa, mưa to và dông, cục bộ có nơi mưa rất to. Trong mưa dông cần đề phòng khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Đợt mưa này có khả năng kết thúc vào ngày 10-10.

Các khu vực cần đặc biệt lưu ý là vùng trũng, thấp và các khu đô thị có nguy cơ ngập úng do mưa với cường độ lớn trong thời gian ngắn. Khu vực ven sông, kênh rạch cần đề phòng nước dâng và ngập úng cục bộ do mưa lớn kết hợp triều cường hoặc dòng chảy thoát không kịp.

Tại vùng núi và khu vực có độ dốc lớn, cần đề phòng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại các điểm xung yếu. Hiện mực nước tại các sông, suối đang ở mức cao nên người dân cần đặc biệt chú ý tác động của mưa lớn.

* Ông đánh giá thế nào về nguy cơ ngập cục bộ tại các khu vực đô thị, nhất là những tuyến đường thấp trũng vào thời điểm chiều tối, giờ tan tầm?

- Thời điểm chiều tối và giờ tan tầm thường có nguy cơ ùn tắc và xảy ra sự cố cao hơn do mưa thường tập trung chủ yếu vào thời gian này. Nếu mưa lớn xảy ra đúng thời điểm mật độ giao thông cao, nước mưa không kịp thoát, kết hợp lượng phương tiện đông đúc sẽ làm gia tăng nguy cơ ùn tắc trên các trục đường chính.

Tại những nơi ngập sâu, xe máy, ô tô có thể bị chết máy, người dân phải dắt bộ, từ đó làm tình trạng giao thông càng phức tạp. Nguy cơ ngập cao hơn tại các tuyến đường thấp, trũng và những khu vực có hệ thống thoát nước chưa hoàn thiện.

Riêng khu vực Biên Hòa, thời gian tới trùng với thời kỳ triều cường dâng cao. Nước trên sông, kênh rạch duy trì ở mức cao sẽ làm chậm quá trình tiêu thoát nước và có thể kéo dài thời gian ngập úng.

Mưa lớn gây ngập đường Đồng Khởi (phường Tam Hiệp). Ảnh: Lê Duy

* Ông có khuyến cáo gì đối với người dân khi đi lại hoặc làm việc ngoài trời trong thời điểm mưa lớn, đặc biệt khi xảy ra dông, sét, để hạn chế nguy cơ mất an toàn?

- Khi mưa lớn, nước tràn có thể che khuất mặt đường, làm người đi đường khó nhận biết các hố ga mất nắp, vật cản ngầm hoặc những vị trí có nguy cơ rò rỉ điện từ cột đèn, biển quảng cáo...

Người dân nên thường xuyên cập nhật các bản tin thời tiết và chủ động có kế hoạch đi lại phù hợp. Nếu có thể, nên rời nơi làm việc sớm hơn hoặc chờ nước rút sau mưa rồi mới di chuyển để hạn chế nguy cơ bị kẹt xe tại các điểm ngập vào giờ cao điểm.

Tuyệt đối không đi qua khu vực ngập sâu, nước chảy xiết hoặc nơi có biển cảnh báo nguy hiểm. Khi lưu thông cần bật đèn tín hiệu, giảm tốc độ, giữ khoảng cách an toàn với các phương tiện khác; đồng thời quan sát kỹ đường đi, tránh xa vị trí có dây điện đứt hoặc cây xanh có nguy cơ gãy đổ do gió giật mạnh.

Khi xảy ra dông, sét, người dân cần nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn như nhà kiên cố hoặc công trình có hệ thống chống sét, đóng chặt cửa sổ, tránh xa vật dẫn điện và cây cao.

Tuyệt đối không trú mưa dưới gốc cây to, cột điện, cột ăng-ten, biển quảng cáo hoặc các trụ kim loại. Người dân cũng nên tránh sử dụng điện thoại di động hoặc các thiết bị cắm điện trực tiếp ngoài trời; đồng thời tránh xa khu vực trống trải như đất trống, đỉnh đồi hoặc những khu vực gò cao đơn độc để hạn chế nguy cơ bị sét đánh.