Cạnh tranh Mỹ - Trung vẫn tiếp tục ở Mỹ Latinh
Trung Quốc gia tăng đầu tư hạ tầng, năng lượng và ngoại giao tại Mỹ Latinh, đồng thời phản đối mạnh mẽ các động thái quân sự của Mỹ, cho thấy chiến lược không lùi bước trước Washington.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu tại lễ khai mạc Hội nghị Bộ trưởng lần thứ IV của Diễn đàn Trung Quốc - Cộng đồng các quốc gia Mỹ Latinh và Caribe (Trung Quốc - CELAC) ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 13/5/2025. Ảnh: THX/TTXVN
Theo Wall Street Journal (WSJ), trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cố gắng khẳng định vị thế thống trị ở Tây bán cầu, Trung Quốc đã có những động thái rõ ràng cho thấy quyết tâm duy trì và mở rộng ảnh hưởng tại khu vực Mỹ Latinh, báo hiệu một cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa hai cường quốc.
Cụ thể, chưa đầy một tuần sau khi chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ được công bố vào tháng 12/2025 với cam kết "khôi phục vị thế thống trị của Mỹ ở Tây bán cầu" và "ngăn chặn các đối thủ cạnh tranh ngoài khu vực", Trung Quốc đã ban hành một văn bản chính sách về khu vực Mỹ Latinh và Caribe. Đây là báo cáo đầu tiên của Trung Quốc về khu vực này trong gần một thập kỷ.
Báo cáo nhấn mạnh rằng "Trung Quốc luôn sát cánh cùng các nước bao gồm cả Mỹ Latinh và Caribe, trong mọi hoàn cảnh khó khăn". Văn kiện dẫn chứng việc "một sự thay đổi đáng kể đang diễn ra trong cán cân quyền lực quốc tế", thuật ngữ mà Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sử dụng để ám chỉ kỷ nguyên thống trị toàn cầu của Mỹ đang kết thúc.
Chiến lược không nhượng bộ
Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), báo cáo chính sách của Bắc Kinh thể hiện ý định mở rộng quan hệ ngoại giao và kinh tế ở Mỹ Latinh, định vị mình như một lựa chọn thay thế cho Mỹ. Ryan Berg, Giám đốc Chương trình châu Mỹ tại CSIS, khẳng định: "Chiến lược của Trung Quốc về cơ bản là không nhượng bộ".
Trung Quốc đang giành được ảnh hưởng chính trị trong khu vực bằng cách đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng và khai thác các khoáng sản quan trọng, năng lượng và nguồn tài nguyên thiên nhiên khác. Bắc Kinh hiện tuyên bố có 24 quốc gia trong khu vực ký kết tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường, so với con số 0 trước năm 2017. Nước này cũng đã vượt qua Mỹ để trở thành đối tác thương mại lớn nhất với nhiều quốc gia Mỹ Latinh.
Trường hợp Venezuela
WSJ lưu ý, việc chính quyền Trump phô trương sức mạnh quân sự ở Venezuela đang là một phép thử ban đầu đối với các ưu tiên của Trung Quốc và tuyên bố của nước này về "quan hệ đối tác chiến lược toàn diện" với Caracas. Trung Quốc là chủ nợ lớn nhất và khách hàng mua dầu lớn nhất của Venezuela.
Bắc Kinh đã lên án việc Mỹ tăng cường quân sự xung quanh Venezuela, bao gồm cả việc chặn bắt các tàu chở dầu được cho là thuộc một hạm đội ma vi phạm lệnh trừng phạt, là hành động bá quyền bất hợp pháp và "bắt nạt đơn phương". Quyền Trưởng Phái đoàn thường trực Trung Quốc tại Liên hợp quốc Tôn Lỗi đã lên án việc Mỹ can thiệp vào Venezuela tại cuộc họp Hội đồng Bảo an ngày 23/12/2025.
Sau vụ binh sĩ Mỹ đột kích và bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro hôm 3/1 vừa qua, đặc phái viên Trung Quốc tại Liên hợp quốc ngày 5/1 đã lên án mạnh mẽ hành động quân sự của Mỹ nhằm vào Venezuela tại phiên họp khẩn cấp của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Ông Tôn Lỗi nêu rõ: “Trung Quốc vô cùng bàng hoàng và kịch liệt lên án các hành động đơn phương và mang tính bắt nạt của Mỹ”.
Cuộc cạnh tranh tại Panama và vấn đề Đài Loan
Panama là ví dụ điển hình cho cuộc đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc. Kể từ khi nhậm chức vào tháng 1/2025, ông Trump đã lập luận rằng Bắc Kinh có quá nhiều ảnh hưởng ở Panama và tuyên bố sẽ giành lại quyền kiểm soát kênh đào.
Một thỏa thuận được công bố hồi tháng 3/2025, theo đó một tập đoàn được BlackRock hậu thuẫn sẽ mua lại quyền kiểm soát các cảng bốc dỡ container ở hai đầu kênh đào từ công ty Hong Kong đã quản lý từ năm 1996. Tuy nhiên, kể từ đó, Bắc Kinh đã gây áp lực lên các công ty đứng sau thỏa thuận này để cơ cấu lại các điều khoản sao cho quyền kiểm soát chuyển sang Cosco, một tập đoàn vận tải biển thuộc sở hữu của Trung Quốc.
Bản chiến lược mới của Trung Quốc cũng nêu rõ rằng ưu tiên hàng đầu trong chính sách của Bắc Kinh đối với khu vực Mỹ Latinh là cắt đứt những mối liên hệ còn lại với Đài Loan. Khu vực Mỹ Latinh bao gồm 7 trong số 12 chính phủ trên toàn thế giới duy trì quan hệ ngoại giao với Đài Loan, trong đó có Guatemala, Paraguay và Haiti. Trung Quốc đã cam kết những lợi ích không xác định cho các quốc gia thay đổi chính sách đối ngoại và chấp nhận chính sách "Một Trung Quốc".
Theo Leland Lazarus, cựu nhà ngoại giao Mỹ từng cố vấn cho Bộ Quốc phòng, Washington lo ngại về những nỗ lực của Trung Quốc nhằm phát triển một mạng lưới toàn cầu gồm các "điểm hỗ trợ chiến lược", biến các cảng thành trung tâm hậu cần cho quân đội, bao gồm cả một điểm nút ở Cuba.
Trong báo cáo thường niên gửi Quốc hội Mỹ vào tháng 12/2025, Bộ Quốc phòng (Bộ Chiến tranh) Mỹ đã nêu Cuba là quốc gia duy nhất ở châu Mỹ mà Trung Quốc có thể đã cân nhắc đặt căn cứ quân sự.
Ông Lazarus nhận định rằng tham vọng của Bắc Kinh không còn chỉ đơn thuần là về kinh tế và tuyên bố "tân thuộc địa" trong chiến lược của chính quyền Trump là "món quà về mặt ngôn từ" dành cho Bắc Kinh trong nỗ lực tạo ra sự tương phản với chính sách của Mỹ tại khu vực.
