Cao Bằng mở rộng không gian phát triển từ kinh tế và thương mại xuyên biên giới

Đại biểu Trung ương, tỉnh Cao Bằng và nước bạn Trung Quốc tham quan trải nghiệm hát Then - đàn Tính của dân tộc Tày, Nùng tại Hội thảo.

Cùng tìm cách khai thác lợi thế cửa khẩu

Bí thư Tỉnh ủy Phan Thăng An: Hội thảo tập hợp trí tuệ, kết nối chính quyền, nhà khoa học và doanh nghiệp, tìm giải pháp phát huy vai trò cửa ngõ giao thương của Cao Bằng giữa Việt Nam, ASEAN với Tây Nam Trung Quốc. Trọng tâm là phát triển kinh tế cửa khẩu gắn với chuỗi giá trị, liên kết vùng; kết nối giao thông, sản xuất, logistics, chế biến và thị trường. Đồng thời, phát huy lợi thế bổ trợ với Lạng Sơn, Thái Nguyên; tăng cường hợp tác với Quảng Tây. Các đề xuất cần cụ thể hóa thành giải pháp thiết thực để “Biên giới không chỉ là ranh giới giữa các quốc gia, mà còn là không gian kết nối, hợp tác và phát triển”.

Phát triển kinh tế cửa khẩu trong kỷ nguyên số bắt đầu từ đâu, lựa chọn lĩnh vực nào để hợp tác, làm thế nào để doanh nghiệp và người dân tham gia chuỗi giá trị? Những câu hỏi ấy được chuyên gia, nhà quản lý, lãnh đạo địa phương và doanh nghiệp hai bên cùng trao đổi. Với hệ thống cửa khẩu kết nối Quảng Tây (Trung Quốc), Cao Bằng có điều kiện mở rộng giao thương, dịch vụ và du lịch. Vấn đề là xác định đúng thị trường, nguồn hàng và tháo gỡ những trở ngại đang hạn chế khả năng kết nối.

Tại phiên tham luận 1, phát triển khu kinh tế cửa khẩu trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, GS. Hervé B. Boismery đặt thương mại Việt Nam - Trung Quốc trong mạng lưới sản xuất Đông Nam Á. Sự phát triển của ngành điện tử Việt Nam kéo theo nhu cầu nhập khẩu hàng hóa trung gian, máy móc, thiết bị từ Trung Quốc. Mối liên kết sản xuất ấy gợi mở cơ hội để Cao Bằng tham gia sâu hơn vào các tuyến vận tải, dịch vụ phục vụ giao thương khu vực.

PGS.TS. Nguyễn Duy Đạt phân tích khả năng phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Cao Bằng thành trung tâm logistics và du lịch xuyên biên giới vùng Đông Bắc, kết nối ASEAN. Thu hút hàng hóa qua địa bàn cần đi cùng phát triển bảo quản, phân loại, đóng gói, vận chuyển và phân phối. Đây là những khâu có thể tạo thêm nguồn thu, việc làm tại tỉnh. Tuy nhiên, phương án đầu tư phải trả lời được nguồn hàng từ đâu, thị trường cần gì, hạ tầng đáp ứng ra sao và đối tác hai bên phối hợp thế nào.

Hoạt động giao thương tại Cửa khẩu quốc tế Tà Lùng góp phần thúc đẩy kết nối kinh tế, thương mại xuyên biên giới giữa Cao Bằng (Việt Nam) và Sùng Tả (Trung Quốc).

Ông Nguyễn Anh Quế, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh nêu định hướng phát triển thị trường biên giới lân cận và mở rộng vào sâu nội địa Quảng Tây; tập trung nguồn lực cho Tà Lùng, Trà Lĩnh, Lý Vạn, Sóc Giang… Hướng đi này đặt ra yêu cầu gắn đầu tư với thế mạnh từng cửa khẩu, từng nhóm hàng và nhu cầu thị trường.

Từ cơ sở, ông Hoàng Văn Đông, Chủ tịch UBND xã Trà Lĩnh, kỳ vọng hạ tầng giao thông, cửa khẩu hoàn thành sẽ giúp thu hút doanh nghiệp, mở rộng giao thương, giải quyết việc làm. Chính quyền địa phương cũng cần chuẩn bị mặt bằng, đường kết nối, phối hợp ổn định đời sống và tạo điều kiện để người dân tham gia dịch vụ.

Doanh nghiệp trong tỉnh có lợi thế am hiểu địa bàn, liên kết người sản xuất; doanh nghiệp ngoài tỉnh có thể bổ sung nguồn hàng, thị trường và kinh nghiệm. Ông Lương Khắc Định, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tà Lùng Quang Minh, xã Phục Hòa, nhìn nhận hội thảo mở thêm cơ hội kết nối với đối tác Trung Quốc. Ông mong lãnh đạo tỉnh, các sở, ngành đồng hành cùng doanh nghiệp đến các tỉnh Đông Bắc và cả nước tìm kiếm nguồn hàng xuất khẩu. Đề nghị ấy cho thấy muốn khai thác lợi thế cửa khẩu cần kết nối cả thị trường phía bạn lẫn vùng sản xuất trong nước.

Gỡ vướng cho từng chuyến hàng

Một chuyến hàng mất bao lâu để thông quan, chi phí vận chuyển và lưu kho có hợp lý, nông sản được bảo quản thế nào, dữ liệu giữa các bên có thông suốt? Những câu hỏi ấy đưa phiên thảo luận về logistics và thương mại điện tử vào các khâu ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp. Khả năng cạnh tranh của tuyến giao thương qua Cao Bằng cần được nhìn từ thời gian, chi phí và chất lượng hàng hóa khi đến tay đối tác.

PGS.TS. Nguyễn Duy Đạt, Viện trưởng Viện Kinh doanh quốc tế và Logistics, Trường Đại học Thương mại: Hội thảo diễn ra đúng thời điểm Cao Bằng cần nắm bắt cơ hội từ làn sóng đầu tư và liên kết xuyên biên giới. Công nghệ phát triển nhanh, thị trường chuyển dịch, địa phương chậm chuẩn bị sẽ khó cạnh tranh. Điều cần thiết là sớm nhận diện nhu cầu nhà đầu tư, nâng cao năng lực dịch vụ và chất lượng nhân lực. 

Tại phiên tham luận 2, phát triển hệ thống logistics và thương mại điện tử xuyên biên giới, các tham luận tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ: PGS.TS. Lê Xuân Bá phân tích thương mại biên giới đất liền; TS. Bùi Nguyễn Anh Tuấn và ThS. Nguyễn Thị Hồng nghiên cứu quan hệ giữa hạ tầng giao thông với thương mại; TS. Trần Thị Thu Hương và ThS. Nguyễn Thị Đào đề cập liên kết vùng trên hành lang Việt Nam - Trung Quốc - ASEAN. Những trao đổi đặt hạ tầng cửa khẩu trong mối liên hệ với vùng sản xuất, thị trường và mạng lưới vận tải.

Theo TS. Đoàn Ngọc Ninh, Trường Đại học Thương mại, năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu qua Tà Lùng, Trà Lĩnh và Sóc Giang đạt khoảng 1,488 tỷ USD, tăng 77% so với năm 2024. Nguồn hàng có nhiều nông sản, thủy sản, rau quả và sản phẩm sơ chế, chế biến, đòi hỏi chặt chẽ về thời gian lưu chuyển, bảo quản, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Đây là nhu cầu thực tế để phát triển dịch vụ giúp giữ chất lượng, nâng giá trị hàng hóa.

Tuy nhiên, logistics tại Cao Bằng vẫn chủ yếu tập trung vào vận chuyển, tập kết và lưu kho; các khâu bảo quản, sơ chế, đóng gói, kiểm soát chất lượng chưa kết nối đồng bộ. Chi phí cao, hạ tầng còn hạn chế, tỷ trọng hàng sản xuất tại tỉnh trong nguồn hàng xuất khẩu thấp cũng là những vấn đề cần giải quyết. Bên cạnh thu hút hàng hóa từ các địa phương khác, tỉnh cần phát triển nguồn hàng tại chỗ, liên kết người sản xuất với doanh nghiệp thu mua, chế biến.

Ông Nguyễn Anh Quế, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh cho biết, đơn vị phối hợp thúc đẩy thực hiện thủ tục hải quan điện tử; công khai, kiểm soát giá dịch vụ tại Tà Lùng, Trà Lĩnh; rà soát chi phí logistics, thu hút đầu tư kho lạnh và trung tâm phân phối. Đây là những yếu tố doanh nghiệp cân nhắc khi lựa chọn tuyến vận chuyển, địa điểm kinh doanh.

Với nông sản, mô hình truy xuất hai chiều CB-CBATM do nhóm TS. Nguyễn Thị Thu Hà, TS. Trần Việt Thảo và cộng sự đề xuất hướng tới làm rõ nguồn gốc hàng hóa. Các nghiên cứu về chất lượng, an toàn thực phẩm cũng cho thấy cần gắn vùng nguyên liệu với tiêu chuẩn thu mua, sơ chế, đóng gói và đầu ra.

TS. Đoàn Ngọc Ninh đề xuất xây dựng chuỗi dịch vụ giá trị gia tăng theo dòng hàng, lấy công nghệ số và chia sẻ dữ liệu làm nền tảng. Thương mại điện tử giúp tìm khách hàng, nhưng giao hàng hiệu quả vẫn cần kho vận và sự phối hợp thông suốt. Vì vậy, ứng dụng AI, số hóa quản lý phải gắn với từng khâu cụ thể, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, rút ngắn thời gian và duy trì dòng hàng ổn định.

Kết nối những điểm đến thành hành trình xuyên biên giới

Từ những địa danh gắn với hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Quảng Tây, Trung Quốc và Cao Bằng đến cảnh quan Bản Giốc - Đức Thiên, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, các đại biểu cùng bàn khả năng kết nối thành những hành trình xuyên biên giới. Vấn đề được đặt ra là tổ chức đi lại, lưu trú thế nào để khách có thêm trải nghiệm, doanh nghiệp có cơ hội đầu tư và người dân được hưởng lợi.

Các sản phẩm truyền thống trở thành sản phẩm du lịch được giới thiệu tại không gian Hội thảo.

Tại phiên tham luận 3, mở rộng không gian hợp tác thương mại, dịch vụ và du lịch xuyên biên giới, từ thực tế kinh doanh, ông Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc Công ty TNHH Sài Gòn -Bản Giốc đề xuất nghiên cứu kéo dài thời gian lưu trú của khách Trung Quốc. Hành trình có thể nối thác Bản Giốc với động Ngườm Ngao, làng đá Khuổi Ky, kết hợp giao lưu nghệ thuật và thưởng thức ẩm thực Tày, Nùng tại xã Đàm Thủy. Những hoạt động này giúp chuyến đi phong phú hơn, đồng thời mở cơ hội cho các cơ sở lưu trú, ăn uống và dịch vụ cộng đồng cùng tham gia.

Ông Phan Lâm, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý chuỗi cung ứng Trung Thâm cảng Quảng Tây (Trung Quốc), bày tỏ mong muốn tìm hiểu cơ hội đầu tư chuỗi dịch vụ du lịch từ Đại Tân, qua cặp cửa khẩu Thạc Long - Lý Vạn đến thác Bản Giốc. Doanh nghiệp hướng tới kết hợp tham quan, trải nghiệm văn hóa và nghỉ dưỡng tại Cao Bằng. Để triển khai, ông đề nghị phía Việt Nam xem xét tạo thuận lợi về thị thực, điều kiện đi lại và lưu trú, giúp tổ chức chương trình 3 ngày 2 đêm, du khách mới có thời gian khám phá nhiều điểm đến và sử dụng thêm dịch vụ.

PGS.TS. Nguyễn Viết Thái, Trưởng khoa Khách sạn - Du lịch, Trường Đại học Thương mại: để tăng thêm sự hấp dẫn, thu hút khách du lịch Trung Quốc đến Cao Bằng cần kéo dài thời gian lưu trú dài ngày, hoạt động buổi tối; đưa sản phẩm OCOP lên các kênh thương mại số để duy trì việc mua hàng sau chuyến đi.

Ở góc độ bảo tồn, PGS.TS. Trần Tân Văn, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, chỉ ra có hơn 70% lượng khách tập trung trên trục Bản Giốc - Ngườm Ngao, tạo áp lực lên cảnh quan, môi trường hang động. Ông đề xuất phân bố khách sang các tuyến khác, quản lý sức chứa, ứng dụng vé điện tử theo khung giờ và hỗ trợ cộng đồng tham gia dịch vụ.

Ông Tưởng Vệ Sinh, Bí thư Đảng ủy, Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Nhân đại thành phố Bách Sắc, Trung Quốc: Hội thảo giúp hai bên hiểu rõ nhu cầu, tìm hướng kết nối du lịch đỏ, nông nghiệp và đào tạo nghề. Trên nền tảng hữu nghị truyền thống, Bách Sắc mong muốn cùng Cao Bằng tăng cường trao đổi, cụ thể hóa các đề xuất thành chương trình hợp tác thiết thực. Đó cũng là cách hai địa phương góp phần làm sâu sắc quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Trung Quốc, mang lại lợi ích cho nhân dân hai nước trong bối cảnh phát triển mới.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Nhật Lệ cho biết tỉnh định hướng nghiên cứu, khảo sát tuyến Long Bang - Trà Lĩnh - trung tâm tỉnh Cao Bằng - Trường Hà - Đàm Thủy - Lý Vạn - Thạc Long; cùng tuyến du lịch đỏ “Hành trình theo chân Bác”, kết nối Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó với Mạnh Ma (Trung Quốc) và quan tâm sâu sát, xem xét giải quyết đề xuất về thủ tục lưu trú dài ngày, thủ tục đầu tư du lịch của phía nước bạn.

Để doanh nghiệp có cơ sở xây dựng chương trình, tỉnh chủ động rà soát quy định về xuất nhập cảnh, phạm vi đi lại, phương tiện và lưu trú; phối hợp với các bộ, ngành Trung ương và Quảng Tây tháo gỡ vướng mắc. Từng điều kiện được làm rõ sẽ giúp ý tưởng kết nối trở thành những chuyến đi khả thi.

Bàn rõ việc để hợp tác đi vào thực tế

Sau ba phiên chuyên đề, những vướng mắc về thông quan, logistics, công nghệ và du lịch được trao đổi trực tiếp tại phiên đối thoại chính sách và kết nối doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc do Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa chủ trì. Từ kiến nghị của doanh nghiệp, lãnh đạo tỉnh và các cơ quan chức năng làm rõ hướng giải quyết, điều kiện triển khai các đề xuất hợp tác.

Trong xuất nhập khẩu, doanh nghiệp quan tâm đến kiểm tra chuyên ngành, liên thông dữ liệu và chi phí logistics. Tỉnh định hướng đẩy mạnh xây dựng cửa khẩu số, tích hợp khai báo, chia sẻ thông tin để hạn chế thao tác trùng lặp; hiện đại hóa hải quan, phấn đấu năm 2027 tỷ lệ tờ khai được phân luồng xanh đạt trên 97%, góp phần rút ngắn thời gian thông quan. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ kiểm định, kiểm nghiệm nông sản, quản lý phương tiện và phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới cũng được đặt ra nghiên cứu.

Về du lịch, các ý kiến tập trung vào hạ tầng, sản phẩm, thời gian lưu trú và kết nối tuyến tại Khu cảnh quan thác Bản Giốc - Đức Thiên. Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định định hướng quy hoạch khu du lịch quy mô lớn, nghiên cứu mở rộng không gian hợp tác, phát triển chương trình biểu diễn nghệ thuật và sản phẩm đặc sắc; thu hút doanh nghiệp hai bên đầu tư, liên kết khai thác, tạo thêm trải nghiệm để du khách lưu trú lâu hơn.

Trước đề xuất hợp tác công nghệ thông minh, tỉnh giới thiệu Trung tâm Đổi mới sáng tạo tỉnh do Đại học Thái Nguyên sáng lập, đồng thời mong muốn doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, phát triển ứng dụng. Hướng hình thành thêm trung tâm đổi mới sáng tạo do doanh nghiệp làm chủ, kết hợp nguồn lực doanh nghiệp và Nhà nước được đặt ra nghiên cứu theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Đại biểu Trung ương, tỉnh Cao Bằng và nước bạn Trung Quốc chúc mừng, ghi nhận 14 cặp doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc đã ký kết thoả thuận hợp tác.

Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa chỉ đạo các sở, ban, ngành và lực lượng chức năng tiếp tục kết nối với doanh nghiệp Trung Quốc, tiếp nhận nhu cầu, hướng dẫn thủ tục, phối hợp giải quyết kiến nghị đầu tư. Vướng mắc thuộc thẩm quyền cần được xử lý kịp thời; nội dung vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, đề xuất xem xét, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch.

Các xã biên giới cần rà soát quy hoạch, giao thông, điện, nước, lao động và yêu cầu bảo vệ môi trường tại khu vực dự kiến thu hút đầu tư; phối hợp giải quyết những vấn đề liên quan đến người dân. Khi doanh nghiệp xác định rõ nhu cầu, quy mô dự án và cơ quan chức năng làm rõ điều kiện thực hiện, các bên mới có cơ sở đưa ý tưởng hợp tác vào triển khai.

Sau hội thảo, điều được chờ đợi là từng đề xuất có đầu mối tiếp nhận, từng vướng mắc được xem xét và những nội dung khả thi sớm có lộ trình triển khai. Sự phối hợp thường xuyên giữa chính quyền và doanh nghiệp sẽ quyết định khả năng chuyển những cuộc gặp gỡ thành quan hệ hợp tác lâu dài hai bên cùng có lợi.