Cao đẳng thực hành trước yêu cầu tái cấu trúc nhân lực
Trong bối cảnh thị trường lao động Việt Nam chuyển dịch mạnh theo hướng ưu tiên kỹ năng và khả năng thích ứng, mô hình cao đẳng thực hành đang được nhìn nhận như một giải pháp phù hợp. Với đào tạo gắn chặt thực tiễn sản xuất, mô hình này góp phần thu hẹp khoảng cách cung – cầu lao động và hỗ trợ tái cấu trúc nguồn nhân lực.
Theo các chuyên gia, quá trình tái cấu trúc thị trường lao động diễn ra cùng lúc với chuyển đổi số và sự thay đổi trong cách tổ chức sản xuất, kinh doanh. Nhiều ngành nghề cũ thu hẹp, trong khi các lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật, dịch vụ kỹ thuật cao lại thiếu lao động có tay nghề, làm được việc ngay.
Sinh viên tham gia ngày hội tư vấn hướng nghiệp tại gian hàng của Trường Cao đẳng kinh tế TP Hồ Chí Minh.
Từ thực tiễn đào tạo, ThS Trần Hoài Ân, Phó trưởng Phòng Đào tạo - Tuyển sinh Trường Cao đẳng nghề TP Hồ Chí Minh cho biết, cao đẳng thực hành được xây dựng theo hướng “đào tạo để làm việc”, bám sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Hiện nhà trường đào tạo 14 ngành trình độ cao đẳng, tập trung vào các lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ như cơ khí chế tạo, cơ khí ô tô, công nghệ thông tin, điện - điện tử, điều khiển tự động, điện - điện lạnh, công nghệ thực phẩm và kinh tế kỹ thuật.
Điểm cốt lõi của mô hình này là tỷ lệ thực hành chiếm khoảng 70% thời lượng đào tạo. Sinh viên sau 2 năm rưỡi được cấp bằng kỹ sư thực hành hoặc cử nhân thực hành, có khả năng làm việc ngay tại doanh nghiệp mà không mất thêm thời gian đào tạo lại.
“Chúng tôi xác định đào tạo không chỉ để cấp bằng mà là để cung ứng nhân lực cho thị trường. Sinh viên được tiếp cận doanh nghiệp từ sớm, chuẩn hóa tay nghề theo yêu cầu thực tế và có thể tham gia sản xuất, dịch vụ ngay khi tốt nghiệp”, ThS Trần Hoài Ân nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, khi thị trường lao động dịch chuyển nhanh, thời gian đào tạo ngắn, kỹ năng sát thực tế trở thành lợi thế lớn. Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp từ các chương trình cao đẳng thực hành, nhất là trong các ngành kỹ thuật - công nghệ.
Dưới góc độ hoạch định và phát triển nguồn nhân lực, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP Hồ Chí Minh cho rằng, thị trường lao động hiện nay không chỉ thay đổi về số lượng việc làm mà còn thay đổi sâu về chất lượng và cấu trúc nghề nghiệp.
“Theo xu hướng hiện nay, doanh nghiệp đặt nặng kỹ năng, khả năng thích ứng và tinh thần học tập lâu dài. Vì vậy, người học cần cân nhắc kỹ khi chọn ngành, chọn trường, thay vì chỉ quan tâm đến tấm bằng”, ông Trần Anh Tuấn nhận định.
Theo ông Tuấn, trong bối cảnh mới, học sinh cần chuẩn bị ba nhóm năng lực cốt lõi: Năng lực thích ứng và học tập suốt đời để không bị đào thải khi công nghệ và mô hình sản xuất thay đổi; năng lực số, tư duy số, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong hầu hết các ngành nghề; kỹ năng mềm, bao gồm giao tiếp, làm việc nhóm, kỷ luật lao động và đạo đức nghề nghiệp.
Bên cạnh đó, các mô hình học liên thông, lộ trình linh hoạt cũng giúp người học có thêm lựa chọn. Bà Trần Thị Như Quỳnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tư vấn Tuyển sinh Trường Đại học Văn Hiến cho biết, mô hình kết hợp giữa cao đẳng và đại học giúp sinh viên vừa đi làm sớm, vừa có cơ hội học tiếp khi đủ điều kiện.
Theo mô hình này, sinh viên học 2 năm rưỡi tại Trường Cao đẳng Bình Minh Sài Gòn để lấy bằng cao đẳng, được hỗ trợ việc làm, sau đó có thể học tiếp 1 năm rưỡi để hoàn tất chương trình đại học. “Tổng thời gian khoảng 4 năm, chi phí thấp hơn đáng kể so với học đại học theo lộ trình truyền thống”, bà Quỳnh cho biết.
Ở góc nhìn thị trường, TS Trần Mạnh Thành, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Bách khoa Bách Việt cho rằng, nhiều ngành đang thiếu lao động trình độ trung - cao cấp, nhất là công nghệ, cơ khí ô tô, logistics và hàng không. Các dự án hạ tầng lớn như Cảng hàng không quốc tế Long Thành làm nhu cầu lao động kỹ thuật tăng nhanh, trong khi nguồn cung còn hạn chế.
“Nhiều sinh viên của trường đã có việc làm đúng ngành ngay khi còn thực tập, thu nhập khoảng 20 - 25 triệu đồng mỗi tháng. Điều này cho thấy, đào tạo gắn với thực hành đang đáp ứng đúng nhu cầu của doanh nghiệp”, TS Trần Mạnh Thành cho biết.
Từ thực tế đó có thể thấy, cao đẳng thực hành không chỉ là lựa chọn học tập mà còn là một hướng đi giúp người học sớm có việc làm, đồng thời góp phần giảm áp lực cho giáo dục đại học. Trong bối cảnh thị trường lao động tiếp tục biến động, các chương trình đào tạo gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ đóng vai trò ngày càng rõ nét trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho giai đoạn tới.
