Chăm sóc người cao tuổi cần nối tiếp từ bệnh viện về gia đình và cộng đồng

Ảnh minh họa: WeCare Clinic

Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị cùng với Luật Phòng bệnh và các chính sách liên quan đã tạo cơ sở để mở rộng hoạt động chăm sóc sức khỏe dự phòng, khám sức khỏe định kỳ và huy động nguồn lực xã hội. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai quản lý sức khỏe người dân, trong đó có nhóm người cao tuổi.

Tuy nhiên, hiệu quả của hoạt động khám sức khỏe còn phụ thuộc vào khả năng phân loại nguy cơ, phát hiện bệnh và kết nối người dân với dịch vụ điều trị, theo dõi sau khám. Phát biểu tại kỳ họp thứ sáu HĐND TP.HCM khóa XI, bác sĩ Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết kinh nghiệm tại nhiều nước cho thấy chăm sóc người cao tuổi cần dựa nhiều hơn vào cộng đồng và gia đình, thay vì chỉ trông chờ vào hệ thống nhà dưỡng lão. Từ định hướng này, đề án của thành phố được xây dựng theo mô hình 5 tầng, đáp ứng các nhu cầu chăm sóc khác nhau.

Tầng thứ nhất là hướng dẫn người dân chủ động duy trì và tự chăm sóc sức khỏe. Tầng thứ hai, chăm sóc dựa vào cộng đồng. Các phường, xã được định hướng triển khai điểm chăm sóc người cao tuổi, trong đó Hội Người cao tuổi có vai trò tham gia tổ chức hoạt động hỗ trợ tại địa phương.

Tầng thứ ba là chăm sóc tại nhà. Để phát triển mô hình này, thành phố cần đội ngũ chuyên viên được đào tạo bài bản. Tầng thứ tư là chăm sóc tại nhà dưỡng lão, dành cho người cao tuổi không có điều kiện được chăm sóc tại nhà hoặc cần hình thức hỗ trợ phù hợp hơn. Nhà dưỡng lão cần được bố trí gần bệnh viện để thuận tiện phối hợp chuyên môn, thăm khám định kỳ và chuyển người bệnh đến cơ sở y tế khi cần.

Việc tổ chức chăm sóc người cao tuổi trong bối cảnh thiếu nhà dưỡng lão và đội ngũ nhân viên chuyên chăm sóc còn nhiều khó khăn. Ảnh minh họa: Shutterstock

Tầng thứ năm là chăm sóc lão khoa tại bệnh viện, dành cho người cao tuổi cần điều trị nội trú. Theo ông Thượng, thay vì tập trung đầu tư một bệnh viện lão khoa riêng biệt, thành phố định hướng phát triển khoa lão trong các bệnh viện đa khoa, giúp người cao tuổi tiếp cận dịch vụ điều trị phù hợp ngay trong hệ thống y tế hiện có.

Tại tọa đàm "Phát triển kinh tế bạc kiến tạo trụ cột an sinh bền vững" mới đây, các chuyên gia cũng cho rằng giai đoạn hiện nay chính là thời điểm cần chuẩn bị nền tảng cho "kinh tế bạc", một lĩnh vực có tiềm năng phát triển nhưng gắn chặt với chất lượng an sinh và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.

Việt Nam sẽ trở thành quốc gia có dân số già vào năm 2036, khi tỷ trọng người từ 65 tuổi trở lên đạt 14%. 

Đến năm 2039, số người cao tuổi dự kiến tăng lên khoảng 16,8 triệu người và tiếp tục đạt 25,2 triệu người vào năm 2069. Riêng TP.HCM, cuối năm 2025 có khoảng 1,57 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 11% dân số.

Quy mô dân số cao tuổi tăng nhanh kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an sinh ngày càng đa dạng. Tại Bệnh viện Lê Văn Thịnh, BSCKII. Trần Văn Khanh, Giám đốc Bệnh viện cho biết, người cao tuổi đến khám và điều trị bình quân mắc từ 2,5 đến 3,5 bệnh. Những trường hợp này cần được chăm sóc đồng thời về thể chất, dinh dưỡng, tâm lý và khả năng vận động.

"Kinh tế bạc" có tiềm năng phát triển nhưng gắn chặt với chất lượng an sinh và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân. Ảnh minh họa: Independent Singapore

Thực tế đó đặt ra yêu cầu thay đổi cách tổ chức chăm sóc. Nếu bệnh viện vẫn là nơi đảm nhiệm phần lớn quá trình theo dõi và điều trị, người bệnh sẽ gặp khó khăn khi phải tái khám thường xuyên, trong khi cơ sở y tế cũng chịu áp lực quá tải. Vì thế, chăm sóc người cao tuổi cần được nối tiếp từ bệnh viện về gia đình và cộng đồng, với sự tham gia của y tế cơ sở, phục hồi chức năng và các dịch vụ chăm sóc dài hạn.

Ông Khanh cho rằng mối liên kết ấy không chỉ có ý nghĩa đối với những người sống tại viện dưỡng lão mà còn cần thiết với người cao tuổi được chăm sóc tại nhà. Chuyển đổi số, hồ sơ sức khỏe điện tử và kết nối dữ liệu giữa các cơ sở y tế có thể góp phần giảm thời gian chờ đợi, chi phí đi lại và gánh nặng cho người chăm sóc.

TS.BS. Trần Chí Cường, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, thông tin mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 200.000 trường hợp đột quỵ, trong đó phần lớn người bệnh thuộc nhóm tuổi cao. Với bệnh lý này, cứu sống người bệnh qua giai đoạn cấp cứu mới chỉ là bước đầu. Không ít trường hợp sau đột quỵ phải đối mặt với những di chứng nặng nề, mất khả năng vận động. Quá trình chăm sóc và phục hồi chức năng có thể kéo dài nhiều năm.

Do đó, nhu cầu chăm sóc người cao tuổi không kết thúc khi người bệnh xuất viện. Họ vẫn cần được theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng, hỗ trợ dinh dưỡng, chăm sóc tâm lý và duy trì khả năng tự sinh hoạt trong điều kiện có thể. Nếu thiếu một hệ thống chăm sóc tiếp nối, những nỗ lực điều trị ở giai đoạn cấp tính khó có thể chuyển hóa đầy đủ thành chất lượng sống lâu dài.

Quang cảnh buổi tọa đàm "Phát triển kinh tế bạc kiến tạo trụ cột an sinh bền vững". Ảnh: Bệnh viện đa khoa quốc tế Nam Sài Gòn

Đó cũng là lý do TS.BS. Trần Chí Cường cho rằng, viện dưỡng lão không thể chỉ được nhìn nhận như nơi cung cấp chỗ ở, ăn uống và sinh hoạt cho người cao tuổi. Ông nhấn mạnh: “Dưỡng lão phải có y tế đi theo”. Các cơ sở chăm sóc cần có đội ngũ điều dưỡng, nhân viên được đào tạo về kỹ năng sơ cấp cứu, chăm sóc người cao tuổi và phục hồi chức năng; đồng thời phải có bệnh viện làm điểm tựa chuyên môn khi người được chăm sóc phát sinh vấn đề sức khỏe.

Để mô hình này phát triển, TS.BS. Trần Chí Cường đề xuất cần có chính sách khuyến khích về đất đai, thuế và đầu tư, qua đó giảm chi phí xây dựng, vận hành và tạo điều kiện để nhiều người có thể tiếp cận dịch vụ. Bởi nếu viện dưỡng lão chỉ hướng đến nhóm có khả năng chi trả cao, nhu cầu chăm sóc của một bộ phận lớn người cao tuổi và gia đình vẫn chưa được đáp ứng.

Một vấn đề khác được các chuyên gia nhấn mạnh là nguồn nhân lực. Bên cạnh bác sĩ, các mô hình chăm sóc dài hạn cần nhiều điều dưỡng, nhân viên chăm sóc người cao tuổi và kỹ thuật viên vật lý trị liệu, phục hồi chức năng. Vì vậy, phát triển kinh tế bạc cũng cần gắn với định hướng đào tạo nghề, tạo thêm việc làm trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

TS.BS. Trần Chí Cường phát biểu tại tạo đàm. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ

Có thể thấy, kinh tế bạc không chỉ mở ra thị trường dịch vụ mới mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới cách tổ chức chăm sóc người cao tuổi. Viện dưỡng lão gắn với bệnh viện, chăm sóc tại nhà và mạng lưới y tế cơ sở có thể bổ trợ lẫn nhau để hình thành hệ thống chăm sóc liên tục. Đích đến của những mô hình này là giúp người cao tuổi được sống an toàn, được chăm sóc phù hợp với nhu cầu và điều kiện của mình, đồng thời giảm bớt gánh nặng cho gia đình và xã hội.