'Chạm' vào di sản nghệ thuật truyền thống qua sân khấu và trải nghiệm

Trình diễn nghệ thuật truyền thống tại chương trình “Âm nhạc và Di sản”. Ảnh: BTC

Mở cách tiếp cận mới cho di sản nghệ thuật truyền thống

Phát biểu tại sự kiện, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Lê Thị Ánh Mai nhấn mạnh, các hoạt động thực hành, trình diễn di sản góp phần tạo không gian để các nhóm cộng đồng trực tiếp thực hành, truyền dạy và lan tỏa di sản. Qua đó, nâng cao nhận thức của cộng đồng về trách nhiệm bảo vệ, phát huy các giá trị văn hóa; đồng thời giới thiệu, quảng bá di sản văn hóa phi vật thể của Hà Nội tới nhân dân trong nước và quốc tế, gắn với phát triển du lịch và nâng cao đời sống của những cộng đồng đang nắm giữ, thực hành di sản.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Lê Thị Ánh Mai phát biểu tại chương trình. Ảnh: BTC

Hà Nội hiện lưu giữ gần 1.800 di sản văn hóa phi vật thể với nhiều loại hình phong phú. Trong đó có những di sản được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại và di sản nằm trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là niềm tự hào, đồng thời đặt ra yêu cầu về việc bảo tồn, trao truyền và phát huy di sản trong đời sống đương đại.

Từ cách tiếp cận đó, chuỗi hoạt động về di sản do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội và Bảo tàng Hà Nội tổ chức trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội năm 2026 hướng tới việc đưa cộng đồng trở thành chủ thể của hoạt động thực hành, còn công chúng trở thành những người trực tiếp khám phá, tương tác với di sản.

Đưa di sản đến gần thế hệ trẻ

Chương trình nghệ thuật “Âm nhạc và Di sản” được dàn dựng bởi đạo diễn NSND Hương Thơm, quy tụ 6 câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống tiêu biểu của Hà Nội, đại diện cho ba loại hình chèo, tuồng và ca trù: Câu lạc bộ Chèo xã Phúc Thịnh; Câu lạc bộ Tuồng thôn Dương Cốc, xã Hưng Đạo; Câu lạc bộ Ca trù thôn Lỗ Khê, xã Thư Lâm; Câu lạc bộ Tuồng thôn Đồng Bảng, xã Vật Lại; Câu lạc bộ Chèo xã Đông Anh và Câu lạc bộ Tuồng Lương Quy, xã Thư Lâm.

Đây là những câu lạc bộ đang trực tiếp gìn giữ, thực hành và truyền dạy nghệ thuật truyền thống tại cơ sở. Không chỉ lưu giữ những làn điệu, tích trò, kỹ thuật biểu diễn được trao truyền qua nhiều thế hệ, các nghệ nhân, nghệ sĩ còn giữ vai trò truyền lửa, tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận và tiếp nối di sản.

Màn diễu hành nghệ thuật với sự tham dự của các nghệ nhân, nghệ sĩ. Ảnh: BTC

Mở đầu chương trình là màn diễu hành nghệ thuật với sự tham gia của các nghệ nhân, nghệ sĩ trong trang phục đặc trưng của chèo, tuồng và ca trù. Sắc màu trang phục, âm thanh của nhạc cụ truyền thống và sự xuất hiện của các nhân vật sân khấu tạo nên không khí lễ hội ngay trong khuôn viên Bảo tàng Hà Nội.

Không gian nghệ thuật được thiết kế theo hướng mở, kết hợp giữa biểu diễn và trải nghiệm tương tác. Công chúng không chỉ ngồi xem mà còn có thể trực tiếp hóa trang nhân vật sân khấu, mặc trang phục truyền thống, tìm hiểu đạo cụ, nhạc cụ, kỹ thuật hóa trang và phương thức biểu diễn của từng loại hình.

Đặc biệt, những cuộc trò chuyện trực tiếp với nghệ nhân giúp khán giả hiểu hơn về lịch sử hình thành, đặc trưng nghệ thuật và hành trình gìn giữ chèo, tuồng, ca trù trong đời sống hiện đại.

Các trích đoạn sân khấu chèo được dàn dựng trong chương trình. Ảnh: BTC

Các nghệ nhân, nghệ sĩ trình diễn tại chương trình. Ảnh: BTC

Điểm nhấn của chương trình là các trích đoạn sân khấu được dàn dựng công phu như: Chèo “Quan Âm Thị Kính”, “Tấm Cám”; tuồng “Ngọn lửa Hồng Sơn”, “Trưng Nữ Vương đề cờ”, “Ngô Quyền định đô”, cùng những làn điệu ca trù cổ do các nghệ nhân giàu kinh nghiệm thể hiện.

Qua từng tiết mục, những câu chuyện lịch sử, nhân vật, đạo lý và quan niệm thẩm mỹ truyền thống được tái hiện trên sân khấu, giúp công chúng cảm nhận rõ hơn chiều sâu văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Việc đổi mới phương thức truyền tải bằng sự gần gũi, tương tác đã thu hẹp khoảng cách giữa di sản truyền thống và nhịp sống đương đại.

Không gian trình diễn nghệ thuật truyền thống thu hút đông đảo công chúng. Ảnh: BTC

Bạn Thùy Trang (phường Đông Ngạc, Hà Nội) chia sẻ: “Trước đây, tôi biết đến chèo, tuồng hay ca trù chủ yếu qua sách, các chương trình biểu diễn hoặc những dịp lễ hội. Khi được trực tiếp xem nghệ nhân biểu diễn, tìm hiểu nhạc cụ, trang phục và thử hóa trang nhân vật, tôi thấy các loại hình nghệ thuật này gần gũi và thú vị hơn rất nhiều. Tính tương tác giúp người xem không chỉ thưởng thức mà còn được trực tiếp trải nghiệm, từ đó hiểu và yêu hơn những giá trị văn hóa truyền thống”.

Chương trình “Âm nhạc và Di sản” góp phần lan tỏa giá trị của nghệ thuật truyền thống, khẳng định vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản và mở thêm những cách tiếp cận để di sản hiện diện tự nhiên hơn trong đời sống đương đại.