Chặn 'đường tắt' trong giải quyết thủ tục đất đai

Tình trạng này kéo dài khiến niềm tin của người dân vào bộ máy hành chính bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Vì thế, điều người dân cần không phải là một “đường tắt”, mà là quy trình rõ ràng và công bằng.

Thấy rõ bất cập này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn số 10108/BNNMT-QLĐĐ ngày 7-9-2026 về việc thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai để chấn chỉnh. Bộ yêu cầu các tỉnh, thành phố siết kỷ cương trong thực thi công vụ và khẳng định nguyên tắc: Quyền được giải quyết thủ tục hành chính là bình đẳng, không phụ thuộc người dân tự làm hay ủy quyền cho người khác. Nếu để tồn tại tâm lý “muốn nhanh phải qua cò” thì thủ tục hành chính vô tình trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho trung gian kiếm lời và phát sinh hành vi nhũng nhiễu trong một bộ phận cán bộ công quyền.

Chuyên gia bất động sản cho rằng, ủy quyền thực hiện thủ tục hành chính về đất đai là nhu cầu chính đáng khi người sử dụng đất không có điều kiện tự đi làm hoặc cần người am hiểu pháp luật hỗ trợ. Song, vấn đề không nằm ở bản thân việc ủy quyền mà nằm ở chỗ có hay không việc lợi dụng ủy quyền để tạo ra “lối đi riêng” trong bộ máy hành chính.

Công văn số 10108/BNNMT-QLĐĐ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ rõ điểm cần kiểm soát: Cơ quan tiếp nhận phải bảo đảm việc ủy quyền đúng pháp luật dân sự và pháp luật đất đai; đồng thời phải phát hiện những trường hợp lợi dụng ủy quyền để kinh doanh dịch vụ bất hợp pháp, trốn thuế hoặc can thiệp tiêu cực vào quá trình giải quyết hồ sơ. Đặc biệt, quy trình phải công bằng, bình đẳng, công khai, minh bạch giữa người dân trực tiếp thực hiện và người được ủy quyền; tuyệt đối không tạo “đặc quyền, đặc lợi” hoặc ưu ái về thời gian, quy trình cho hồ sơ do người được ủy quyền thực hiện.

Đây là ranh giới rất rõ. “Cò” không thể trở thành một tầng trung gian quyền lực trong giải quyết thủ tục đất đai. Cán bộ không được phép biến kinh nghiệm xử lý hồ sơ thành “đặc quyền” cho một nhóm người. Đáng nói hơn, muốn xóa “đất sống” của “cò”, không thể chỉ xử lý người trung gian mà phải xử lý chính những điểm nghẽn khiến người dân buộc phải tìm đến trung gian.

Trước hết, cơ quan chuyên môn phải chấm dứt “căn bệnh” trả hồ sơ nhiều lần. Công văn số 10108/BNNMT-QLĐĐ yêu cầu: Nếu hồ sơ chưa đầy đủ, chưa hợp lệ, cơ quan tiếp nhận phải hướng dẫn bằng văn bản một lần duy nhất. Nếu hồ sơ không đủ điều kiện giải quyết, phải trả lời bằng văn bản, chỉ rõ lý do và căn cứ pháp lý. Hồ sơ trễ hạn phải có văn bản xin lỗi và xác định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan. Yêu cầu này phải được xem là thước đo chất lượng phục vụ. Bởi, khi quy trình được chuẩn hóa, yêu cầu được công khai ngay từ đầu, “cò” sẽ mất dần lý do để tồn tại. Cùng với đó, bộ phận tiếp nhận hồ sơ phải công khai toàn bộ quy trình để người dân biết chính xác hồ sơ gồm những gì, nộp ở đâu, nghĩa vụ tài chính ra sao, thời hạn giải quyết bao lâu...

Để tăng tính minh bạch, các địa phương phải đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong kết nối cơ sở dữ liệu đất đai với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để giảm giấy tờ, giảm khâu trung gian. Một quy trình càng ít phụ thuộc vào “quan hệ”, càng có khả năng kiểm soát tiêu cực.

Quan trọng hơn, phải kiểm soát cán bộ ngay tại khâu tiếp nhận hồ sơ. Bộ phận một cửa phải được bố trí cán bộ đủ năng lực chuyên môn, am hiểu pháp luật và có đạo đức công vụ. Tinh thần “hành chính phục vụ” phải được thể hiện bằng hành động cụ thể như: Hướng dẫn đầy đủ, giải thích rõ ràng, không hách dịch, cửa quyền và không gây phiền hà.

Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra, kiểm tra công vụ, nhất là tại những địa bàn phát sinh nhiều phản ánh tiêu cực khi giải quyết thủ tục đất đai. Nếu phát hiện cán bộ nhũng nhiễu, cố tình chậm trễ, can thiệp hoặc phối hợp để ưu ái hồ sơ do người được ủy quyền thực hiện, phải xử lý nghiêm.

Cuối cùng là phải mở rộng kênh giám sát từ người dân để tiếp nhận phản ánh về hiện tượng nhũng nhiễu, tiêu cực trong giải quyết thủ tục đất đai. Mỗi phản ánh phải có cơ chế tiếp nhận, phân loại, xử lý và phản hồi. Một nền hành chính hiện đại không thể đo bằng việc có bao nhiêu người biết “đường tắt” trong cơ quan công quyền mà phải đo bằng việc người dân không cần quen biết, không cần qua “cò” vẫn được giải quyết đúng quy định và có chất lượng như nhau. Khi quyền được phục vụ trở thành quyền bình đẳng, “cò” sẽ không còn “đất sống”. Đó mới là ý nghĩa cốt lõi của cải cách thủ tục đất đai.