Chặng nước rút cho đầu tư công - Bài cuối

Nút giao giữa đường kết nối sân bay Long Thành và cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu đang thi công, đây là 2 dự án trọng điểm tại Đồng Nai. Ảnh: Công Phong/TTXVN

Bài cuối: Hiệu quả dòng vốn công qua góc nhìn chuyên gia Trung Quốc

Nền kinh tế Trung Quốc đang đứng trước nhiều thách thức, đặc biệt là nguồn cung mạnh và cầu yếu, trong khi tốc độ tăng trưởng đầu tư đang chậm lại, hiệu quả đầu tư suy giảm. Trước thực tế này, giới chuyên gia Trung Quốc đã đề xuất nhiều biện pháp để phát huy tốt hơn vai trò then chốt của đầu tư công trong ổn định tăng trưởng và nâng cao đời sống người dân.

Chuyên gia Đổng Dục - Phó Viện trưởng điều hành Viện Quy hoạch Phát triển Trung Quốc, Đại học Thanh Hoa cho rằng đầu tư hiệu quả có thể giúp cải thiện cơ sở hạ tầng, mở rộng cơ hội việc làm và củng cố nền tảng tăng trưởng thu nhập của người dân, tạo điều kiện mở rộng và nâng cao chất lượng tiêu dùng. Tính toán dựa trên dữ liệu cho thấy cứ mỗi 100 triệu NDT đầu tư ở Trung Quốc có thể thúc đẩy khoảng 55 triệu NDT tiêu dùng, khoảng 44 triệu NDT tiền lương lao động và tạo ra gần 600 việc làm.

Theo chuyên gia này, trong lĩnh vực đầu tư, phải vừa tăng cường đầu tư hiệu quả vừa giảm thiểu đầu tư kém hiệu quả và không hiệu quả. Phải xác định chính xác các vấn đề nổi cộm như các dự án giống nhau, chất lượng thấp được triển khai trong một số ngành dưới danh nghĩa nâng cấp công nghiệp, xây dựng công trình vượt quá nhu cầu sử dụng và chưa phù hợp ở một số thành phố vừa và nhỏ, không tương xứng với sự phát triển thực tế, hay tình trạng mù quáng chạy theo xu hướng trong các lĩnh vực mới nổi. Từ đó, phải tăng cường kiểm soát chặt các dự án, đặc biệt là trong các chu kỳ bầu cử địa phương, kiên quyết ngăn chặn tình trạng vẽ dự án nhằm phục vụ thành tích chính trị; kịp thời xử lý các dự án không đạt tiêu chuẩn, tích hợp các khái niệm về hiệu quả trong toàn bộ quá trình khởi công, xây dựng và vận hành dự án.

Đối với cơ sở hạ tầng hiện có mà kém hiệu quả, các khu công nghiệp và nhà máy bỏ hoang, cũng như các cơ sở công nghiệp không sử dụng, chính quyền cần đẩy nhanh quá trình phục hồi và chuyển đổi công năng thông qua các phương pháp hướng tới thị trường, biến “tài sản ngủ đông” thành nguồn lực hiệu quả và hình thành một vòng tuần hoàn tích cực giữa việc phục hồi tài sản hiện có và tối ưu hóa tài sản mới.

Trong khi đó, chuyên gia Vạn Triết tại Đại học Sư phạm Bắc Kinh nhấn mạnh quy mô nguồn vốn càng lớn và chính sách hỗ trợ càng mạnh mẽ, thì việc kiên quyết ngăn chặn đầu tư kém hiệu quả và lãng phí, đảm bảo từng đồng ngân sách nhà nước được sử dụng hiệu quả và đúng mục đích càng trở nên quan trọng. Nền kinh tế Trung Quốc đang bước vào giai đoạn phát triển chất lượng cao, đầu tư không hiệu quả và kém hiệu quả, không chỉ gây lãng phí lớn nguồn lực công mà còn có thể làm trầm trọng thêm mâu thuẫn giữa thu và chi ngân sách địa phương, gia tăng rủi ro nợ của chính quyền địa phương và ảnh hưởng đến ngăn ngừa rủi ro hệ thống.

Để kiên quyết ngăn chặn tình trạng đầu tư kém hiệu quả, bước đầu tiên là phải chẩn đoán chính xác nguyên nhân gốc rễ. Hiện nay, đầu tư kém hiệu quả ở một số địa phương Trung Quốc chủ yếu do những lỗ hổng thể chế trong toàn bộ chuỗi ra quyết định, quản lý, giám sát và đánh giá. Những lỗ hổng này bao gồm việc ra quyết định tùy tiện, vượt quá phạm vi phân bổ đầu tư, quản lý thiếu sát sao, chú trọng xây dựng hơn vận hành trong khâu kiểm soát, và trách nhiệm giải trình lỏng lẻo.

Theo nguyên tắc “bao quát toàn diện nguồn vốn và bao gồm tất cả các dự án”, tất cả các nguồn vốn đầu tư được phân bổ từ ngân sách nhà nước, ngân sách quỹ chính phủ cũng như các nguồn vốn chính phủ khác nhau như trái phiếu đặc biệt của chính quyền địa phương, trái phiếu kho bạc đặc biệt siêu dài hạn và các công cụ tài chính phát triển theo định hướng chính sách, cần được đưa vào một hệ thống quản lý kế hoạch đầu tư thống nhất.

Quản lý và sử dụng nguồn vốn hiệu quả là mắt xích quan trọng trong việc ngăn ngừa đầu tư kém hiệu quả và lãng phí, do đó phải tận dụng công nghệ thông tin và số hóa để thiết lập cơ chế theo dõi và giám sát toàn diện đối với các quỹ đầu tư của chính phủ, đạt được quản lý toàn diện và minh bạch từ khâu phân bổ và sử dụng quỹ đến thanh toán, ngăn chặn triệt để việc chiếm đoạt, biển thủ hoặc chuyển hướng quỹ, và kiên quyết loại bỏ các khoản đầu tư gian lận. Việc ngăn ngừa đầu tư kém hiệu quả và lãng phí phụ thuộc vào con người, và cốt lõi nằm ở trách nhiệm giải trình. Vì vậy, phải cải thiện hệ thống trách nhiệm giải trình suốt đời đối với các quyết định đầu tư của chính phủ và phải từ bỏ cách đánh giá phiến diện chỉ dựa trên quy mô đầu tư và số lượng dự án; đồng thời lấy hiệu quả đầu tư, sự cải thiện đời sống người dân, phòng chống rủi ro và lợi ích lâu dài làm các chỉ số cốt lõi để đánh giá đầu tư của chính phủ.

Trong quá trình phát triển hiện đại hóa, đầu tư của chính phủ phải thay đổi hoàn toàn, từ mở rộng quy mô một cách tràn lan phải chuyển sang cải thiện tính hợp lý, hiệu quả và hướng đến chất lượng. Chỉ bằng cách này, từng đồng ngân sách nhà nước mới thực sự được sử dụng cho các lĩnh vực phát triển trọng điểm và nơi người dân cần nhất, tạo động lực bền vững và mạnh mẽ hơn cho sự phát triển kinh tế chất lượng cao. Đầu tư có hiệu quả hay không dựa trên số lượng công trình xây dựng, mà phải đo bằng số lượng công trình được sử dụng; không phải bằng số tiền chi ra, mà bằng lợi ích hữu hình mà các dự án mang lại.