Châu Á ứng phó El Nino 'siêu mạnh'

El Nino đang trở thành phép thử mới đối với khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu của châu Á; hiện tượng này được dự báo gần như chắc chắn sẽ đạt cường độ rất mạnh vào thời điểm từ tháng 10 năm nay và kéo dài sang năm 2027. Hàng trăm triệu người trong khu vực có thể phải đồng thời đối mặt với nắng nóng cực đoan, mưa lớn, hạn hán, cháy rừng và nguy cơ thiếu lương thực.

Trong bối cảnh Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cảnh báo El Nino đang “phình to ngay trước mắt chúng ta”, những diễn biến tại nhiều quốc gia cho thấy các chính phủ không còn chỉ chuẩn bị cho một hiện tượng thời tiết đơn lẻ. Thay vào đó là bài toán ứng phó với nhiều rủi ro có thể xuất hiện cùng lúc và tác động lẫn nhau.

Từ “bản đồ rủi ro” đến điều chỉnh chính sách

Trung Quốc mới đây đã triển khai chiến dịch kéo dài 100 ngày nhằm chuẩn bị ứng phó với thời tiết cực đoan và bảo vệ mùa màng trước hai thái cực đối nghịch là hạn hán và mưa lớn. Bắc Kinh cũng có kế hoạch nâng cấp hệ thống giám sát và cảnh báo sớm.

Đáng chú ý, hồi tháng 7, Trung Quốc đưa ra kế hoạch quốc gia khuyến khích các thành phố xây dựng “bản đồ rủi ro khí hậu”. Những bản đồ này nhằm xác định các khu vực có nguy cơ cao trước lũ lụt và nắng nóng nghiêm trọng, qua đó hỗ trợ chính quyền địa phương chuẩn bị phương án ứng phó phù hợp.

Một người lao động vật lộn với nắng nóng trên đường phố Philippines. Ảnh: Jonathan Cellona/​​ABS - CBN News

Tại Hong Kong, áp lực từ nắng nóng đã buộc chính quyền phải điều chỉnh chính sách về lao động. Trong các đợt nắng nóng cực đoan, doanh nghiệp được yêu cầu xem xét sắp xếp lại thời gian làm việc, cung cấp thiết bị làm mát và bố trí thời gian nghỉ cho người lao động. Các chủ sử dụng lao động thậm chí có thể đối mặt với hành động pháp lý nếu không hỗ trợ nhân viên trong điều kiện nắng nóng gay gắt.

Nam Á: khi nước và lương thực trở thành vấn đề cấp bách

Tại Nam Á, tác động của El Nino đã bắt đầu thể hiện rõ qua nguồn nước và sản xuất nông nghiệp.

Ở một số khu vực của Ấn Độ, lượng mưa gió mùa trong tháng 9 thấp hơn gần 50% so với mức thông thường. Điều này gây sức ép lên các loại cây trồng quan trọng như lúa, cây họ đậu, bông và ngô. Nguy cơ sản lượng giảm trong những tháng tới có thể kéo theo giá lương thực tăng cao, trong khi chi phí thực phẩm vốn đã gây áp lực lớn đối với các gia đình nghèo và tầng lớp trung lưu thu nhập thấp.

Chính phủ Ấn Độ đang tăng cường các biện pháp bảo vệ nông dân. Tại hơn 350 huyện dễ bị tổn thương, chính quyền đẩy mạnh xây dựng cơ sở hạ tầng bảo tồn và tích trữ nước, đồng thời khuyến khích nông dân chuyển sang các loại cây trồng cần ít nước và có thời gian sinh trưởng ngắn như cây họ đậu và các loại kê.

Nhưng Sri Lanka đang đối mặt với tình trạng nghiêm trọng hơn; thiếu mưa kéo dài cùng nhiệt độ cao khiến nước này trải qua đợt hạn hán tồi tệ nhất trong một thập niên. Hơn 160.000 người đang đối mặt với thiếu nước sinh hoạt khi một số hồ chứa quan trọng cạn kiệt. Tại Vườn quốc gia Yala, một trong những điểm du lịch nổi tiếng của Sri Lanka, các khu vực dành cho khách tham quan đã phải đóng cửa. Chính quyền phải đưa xe bồn tới bổ sung nước cho các ao để bảo đảm những loài động vật như báo hoa mai, voi, cá sấu và hươu đốm không chết vì thiếu nước.

Trung tâm Quản lý thảm họa Sri Lanka đang chuẩn bị cho kịch bản nguồn nước ngọt cạn kiệt hoàn toàn. Theo một quan chức, nếu các nguồn nước khô cạn, sẽ không còn phương án nào khác để cung cấp nước. Trong tình huống đó, Colombo có thể phải xử lý nước biển để phục vụ nhu cầu sinh hoạt.

Đông Nam Á nỗ lực giải quyết khủng hoảng nông nghiệp

Tại Đông Nam Á, tác động của El Nino diễn ra trong một môi trường vốn đã chịu nhiều sức ép. Xung đột Iran đã gây gián đoạn các chuỗi cung ứng và năng lượng toàn cầu, đồng thời làm tăng chi phí phân bón. Trong khi đó, các vụ cháy theo mùa tại Malaysia và Indonesia tạo ra khói mù nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng không khí cũng như hệ sinh thái.

Kinh nghiệm từ đợt El Nino 2023 - 2024 cho thấy, các chính phủ trong khu vực từng có thể giảm bớt tác động đối với nông nghiệp bằng cách điều chỉnh lịch gieo trồng và quản lý nguồn nước. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo những biện pháp này có thể không đủ trước quy mô của đợt El Nino mới; sản lượng lúa của khu vực hiện được dự báo giảm khoảng 8 - 10%, đồng nghĩa với việc một đợt tăng giá lương thực có thể tạo ra tác động xã hội rất khác nhau giữa các nền kinh tế.

Từ góc nhìn này, các chuyên gia cho rằng an ninh lương thực cần được nhìn nhận như một vấn đề an ninh quốc gia; để chuẩn bị, chính phủ các nước Đông Nam Á và các hợp tác xã cùng nông dân đang thúc đẩy nông nghiệp tái sinh và chuyển sang sử dụng phân bón sinh học.

Đông Á chuẩn bị cho nắng nóng và những cơn bão mạnh hơn

Hàn Quốc là một ví dụ khác về sự biến động khó lường của thời tiết; khu vực đông nam nước này trải qua tháng 7 khô hạn nhất từng được ghi nhận. Chỉ vài tuần sau, thời tiết đảo chiều khi một hệ thống bão suy yếu mang theo lượng mưa cực lớn, thuộc nhóm cao nhất từng được ghi nhận tại một trạm khí tượng của Hàn Quốc; nắng nóng nghiêm trọng đến mức nông dân mô tả khoai tây bị “luộc chín” ngay dưới lòng đất.

Trước tình hình đó, Cơ quan Khí tượng Hàn Quốc lần đầu tiên sau 18 năm cải tổ hệ thống cảnh báo nắng nóng, bổ sung cấp độ cao nhất. Cấp độ này kích hoạt hướng dẫn chính thức yêu cầu dừng các công việc ngoài trời không khẩn cấp khi nhiệt độ cảm nhận đạt 38 độ C.

Các quan chức cũng đang theo dõi nguy cơ thời tiết khắc nghiệt trong mùa thu. Nhiệt độ nước biển xung quanh bán đảo Triều Tiên vẫn cao bất thường, trong khi giới dự báo thời tiết cho rằng khu vực tây bắc Thái Bình Dương có thể xuất hiện những cơn bão mạnh hơn thông thường.

Tại Nhật Bản, bài toán cũng chuyển từ nắng nóng sang nguy cơ bão. Chính quyền khuyến cáo người dân tuân thủ cảnh báo sơ tán, dự trữ thực phẩm và nước uống, đồng thời bảo vệ nhà cửa. Bộ Cơ sở hạ tầng Nhật Bản cũng đã xác định một số đường hầm có nguy cơ cao trên các tuyến quốc lộ để chủ động đóng cửa khi mưa lớn. Đây là một trong những bài học được rút ra sau khi hai người lái xe bị mắc kẹt và chết đuối trong trận mưa kỷ lục tại tỉnh Chiba hồi tháng trước.

Không chỉ là một hiện tượng thời tiết

Theo các chuyên gia, điểm đáng chú ý trong cách các nước châu Á chuẩn bị cho El Nino lần này là phạm vi ứng phó ngày càng rộng. Từ “bản đồ rủi ro khí hậu” ở Trung Quốc, bảo vệ mùa màng ở Ấn Độ, chuẩn bị nguồn nước tại Sri Lanka đến cải tổ hệ thống cảnh báo ở Hàn Quốc và kiểm soát các khu vực ngập lụt tại Nhật Bản, các chính phủ đang cố gắng đưa rủi ro khí hậu vào sâu hơn trong hoạt động quản trị kinh tế - xã hội.

Điều này đặc biệt quan trọng khi El Nino lần này không diễn ra đơn lẻ. Biến đổi khí hậu đang làm nhiệt độ nền của Trái đất tăng lên, trong khi các quốc gia còn phải ứng phó với những sức ép khác đối với năng lượng, chuỗi cung ứng, lương thực và hạ tầng kỹ thuật.

Với châu Á, nơi tập trung đông dân số và phụ thuộc lớn vào nông nghiệp, nguồn nước và các đô thị ven biển, El Nino đang trở thành phép thử đối với năng lực thích ứng trước một khí hậu ngày càng cực đoan; những gì diễn ra trong thời gian tới có thể cho thấy, liệu các kế hoạch chuẩn bị hiện nay đã đủ để chuyển từ “ứng phó với thiên tai” sang chủ động quản trị rủi ro khí hậu hay chưa.