Châu Âu tăng tốc hành động về Greenland

Greenland đang nổi lên thành điểm nóng mới trong quan hệ Mỹ - châu Âu, khi Đan Mạch và loạt nước thuộc khối quân sự Hiệp ước Bắc Đại Tây dương (NATO) ở châu Âu tăng tốc hành động để ngăn tham vọng của Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn kiểm soát hòn đảo này.

Châu Âu tăng tốc hành động

Ngày 15-1, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen tuyên bố Copenhagen sẽ kiên quyết ngăn chặn bất kỳ nỗ lực nào nhằm thay đổi hiện trạng đảo Greenland, sau cuộc gặp mà bà mô tả là “không dễ dàng” giữa phái đoàn Đan Mạch với các đại diện Mỹ tại Washington hôm 14-1, theo tờ The Guardian.

Bà Frederiksen cảnh báo giữa hai bên tồn tại “bất đồng căn bản” liên quan “tham vọng của Mỹ muốn tiếp quản Greenland”. Nhà lãnh đạo Đan Mạch nhấn mạnh chính phủ nước này sẽ “tiếp tục mọi nỗ lực để ngăn kịch bản đó trở thành hiện thực”.

Trước diễn biến căng thẳng này, Thủ tướng Đan Mạch cho hay trong nội bộ NATO đang dần hình thành sự đồng thuận về việc tăng cường hiện diện quân sự tại Bắc Cực, coi đây là một phần không thể tách rời của an ninh châu Âu và an ninh xuyên Đại Tây Dương. Bà Frederiksen cho biết Đan Mạch đã đầu tư “đáng kể” vào các năng lực mới tại khu vực Bắc Cực.

Tàu HDMS Triton, thuộc biên đội khinh hạm lớp Thetis của Hải quân Hoàng gia Đan Mạch, tuần tra vùng biển Greenland. Ảnh: NATO

Trong tuần này, hàng loạt quốc gia NATO ở châu Âu bao gồm Pháp, Đức, Thụy Điển, Phần Lan, Na Uy và Hà Lan đã tuyên bố gửi quân đến Greenland để tham gia một cuộc diễn tập quân sự do Đan Mạch chủ trì. Một số lực lượng hiện đã có mặt tại đây.

Estonia cũng đang tham gia vào công tác lập kế hoạch và "sẵn sàng đưa quân đến thực địa nếu được yêu cầu". Tổ chức NATO không tham gia vào cuộc diễn tập này, bởi đây là hoạt động huấn luyện liên chính phủ.

Ngoài ra, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 15-1 tuyên bố rằng Pháp sẽ triển khai các khí tài lục quân, không quân và hải quân tới Greenland trong những ngày tới. Trả lời kênh France Info, ông Olivier Poivre d'Arvor - Đại sứ Pháp phụ trách các vấn đề Bắc Cực và Nam Cực - cho biết lực lượng được triển khai là các chuyên gia tác chiến miền núi.

Phản ứng trước diễn biến trên, ngày 15-1, Nhà Trắng tuyên bố rằng việc châu Âu triển khai quân đội tại Greenland (vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch) không làm thay đổi kế hoạch của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong việc giành quyền kiểm soát hòn đảo nằm ở Bắc Cực này, theo tờ POLITICO.

"Tôi không cho rằng việc triển khai quân tại châu Âu tác động đến quá trình ra quyết định của Tổng thống Trump, hay ảnh hưởng mục tiêu của ông ấy về việc kiểm soát Greenland" - phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt nói.

Một tàu của Hải quân Hoàng gia Đan Mạch được nhìn thấy đang tuần tra quanh đảo Greenland vào năm 2025. Ảnh: ANADOLU

Châu Âu có lựa chọn nào để bảo vệ Greenland?

Theo tạp chí The Economist, các chính trị gia châu Âu đang vội vã tìm chiến lược để đối phó tham vọng của ông Trump về Greenland. Theo giới quan sát, những lựa chọn của chính giới lục địa già có thể gói gọn trong 3 hướng: xoa dịu, răn đe và đánh lạc hướng.

Ưu tiên trước mắt là xoa dịu những lo ngại mà ông Trump nêu ra, bằng cách chứng minh rằng chúng có thể được giải quyết trong khuôn khổ pháp lý hiện hành.

Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen cho biết sẽ thành lập một “nhóm công tác cấp cao” để thảo luận về an ninh Bắc Cực. Trong NATO, Anh, Đức, và Na Uy đang công khai ủng hộ nỗ lực thiết lập một sứ mệnh của NATO mang tên "Arctic Sentry" (Canh gác Bắc Cực). Sứ mệnh này nhằm tăng cường sự hiện diện của khối đồng minh và trấn an ông Trump về cam kết của châu Âu đối với an ninh trong khu vực.

Trong trường hợp những nỗ lực trên không làm ông Trump lay chuyển, giới chuyên gia cho rằng châu Âu phải tính đến nhóm lựa chọn thứ hai: răn đe kịch bản Mỹ tìm cách chiếm Greenland.

Tại Brussels và nhiều nơi khác đã xuất hiện những lời lẽ cứng rắn về khả năng đình chỉ một phần thỏa thuận thương mại gần đây giữa Liên minh châu Âu và Mỹ, hoặc siết chặt các tập đoàn công nghệ Mỹ. Những ý tưởng táo bạo hơn còn bao gồm đóng cửa các căn cứ quân sự Mỹ tại châu Âu hoặc bán tháo trái phiếu kho bạc Mỹ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: WHITE HOUSE

Tuy nhiên, theo ông Jeremy Shapiro - Giám đốc nghiên cứu tại Hội đồng Đối ngoại châu Âu có trụ sở ở Washington, rất khó để tìm được sự đồng thuận cho các đề xuất như vậy. Hơn nữa, phần lớn trong số đó mang tính trả đũa hơn là răn đe.

Ông này cho rằng nước đi khả dĩ hơn là cân nhắc những hành động nhằm thay đổi tính toán ra quyết định tại Nhà Trắng. Những lựa chọn này có thể là đưa quân châu Âu đến hiện diện luân phiên tại Greenland, trừng phạt các công ty Mỹ khai thác tài nguyên trái ý người dân địa phương và vận động các chính trị gia Cộng hòa có quan điểm ôn hòa.

Theo The Economist, việc Đan Mạch triển khai diễn tập quân sự cùng các đồng minh NATO ở Greenland mang ý nghĩa biểu tượng là rất rõ ràng. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu châu Âu có đủ quyết tâm để đẩy leo thang mạnh hơn hay không. Trong khi đó, nhiều ý kiến lo ngại rằng leo thang căng thẳng có thể khiến khả năng Mỹ tìm cách giành Greenland trở nên cao hơn, chứ không phải thấp đi.

Trước mắt, đa số chính trị gia châu Âu tỏ ra không mấy mặn mà với việc siết chặt áp lực.

“Những vấn đề chúng ta đang có có thể được giải quyết với Greenland vẫn là một phần của Đan Mạch, trong khuôn khổ các hiệp ước hiện hành. Tôi tin rằng lập luận này sẽ thuyết phục được Tổng thống Trump" - theo ông Jürgen Hardt, người phát ngôn về chính sách đối ngoại của đảng Dân chủ Cơ đốc giáo cầm quyền tại Đức.

Trong trường hợp không thể triển khai phương án răn đe, hy vọng cuối cùng của châu Âu là Tổng thống Trump sẽ sớm bị phân tâm khỏi tham vọng Greenland.

Trong bối cảnh còn phải đối mặt hàng loạt vấn đề khác, từ Iran tới cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, ông Trump thường ưu tiên những mục tiêu mang lại “chiến thắng nhanh”. Khi hiệu ứng chính trị từ vụ không kích Venezuela hôm 3-1 phai nhạt, nhà lãnh đạo Mỹ có thể sẽ chuyển sự chú ý sang nơi khác.

Theo giới phân tích, không loại trừ khả năng những phát ngôn của Mỹ về việc sáp nhập Greenland chỉ nhằm gây sức ép buộc Đan Mạch nhượng bộ trong các thỏa thuận về an ninh hoặc khai khoáng.

DƯƠNG KHANG