Chỉ vì lý trí... chọn cách đầu hàng

Ma túy và bi kịch từ những hệ thần kinh bị bóp méo

Một cái chớp mắt giữa buổi trưa đứng gió tại sảnh Vincom Plaza Hà Tĩnh, một vệt dao bạo tàn vạch một đường ranh giới sinh tử đầy phi lý. Bi kịch ấy không bắt nguồn từ một mâu thuẫn kéo dài hay thù hằn từ trước.

Hội đồng xét xử tuyên phạt bị cáo Trần Văn Sơn mức án tù chung thân về tội “Giết người”.

Nó bắt đầu từ những chi tiết vụn vặt đến đau lòng. Trần Văn Sơn (SN 1999, trú xã Đức Quang, tỉnh Hà Tĩnh), đến Vincom Plaza Hà Tĩnh chơi, Sơn lấy trộm hai chai nước ngọt nhưng bị bảo vệ phát hiện. Một biên bản phạt hành chính được ký tại trụ sở công an về hành vi trộm cắp. Để rồi sau đó, khi bước ra đường, Trần Văn Sơn - người được xác định có rối loạn tâm thần liên quan đến sử dụng ma túy - bỗng có những nhận thức lệch lạc về sự việc xung quanh.

Sơn nhìn thấy sự bất công, nảy sinh cảm giác uất hận và cho rằng mình bị đối xử bất công.

Gã giật một con dao bầu dài 39 centimet từ kệ thịt lợn ven đường, bọc vội vào mảnh bìa cát tông rồi quay lại sảnh trung tâm thương mại để trả thù…

Khi thấy lực lượng bảo vệ quá đông không thể tiếp cận, gã lùi lại khu vực ATM, ngồi thu mình. Gã cầm dao với một mục đích mà mãi đến sau khi được vị kiểm sát viên nhắc tới trong bản cáo trạng cũng khiến người ta rợn người: “Chờ ai đi qua thì tấn công cho đỡ bực”.

Và anh Ergül Sinan, một du khách mang quốc tịch Thổ Nhĩ Kỳ, bước ra khỏi sảnh. Anh đi giữa lòng một thành phố miền Trung đầy nắng. Họ là hai đường thẳng hoàn toàn song song, xuất phát từ hai nửa địa cầu, bỗng chốc va vào nhau ở giao điểm của một cơn loạn thần.

Không mâu thuẫn từ trước, Sơn áp sát từ phía sau, vung dao cắt vào cổ người du khách. Nạn nhân ôm cổ chạy được 20 mét rồi gục xuống đường. Kẻ thủ ác không dừng lại, gã tiếp tục lao tới đâm liên tiếp bốn nhát vào bụng và hông người đã ngã xuống. Nạn nhân tử vong tại chỗ do mất máu cấp.

Cuối cùng, kẻ tìm kiếm ảo giác đã gây ra một hành vi đặc biệt nghiêm trọng trong trạng thái nhận thức bị rối loạn. Bi kịch của loạn thần liên quan đến ma túy nằm ở chỗ hậu quả của một hành vi mất kiểm soát có thể vượt xa người sử dụng, cướp đi sự sống và để lại mất mát cho những người hoàn toàn không liên quan.

Quy luật tàn nhẫn sau những cuộc vui

Bản án tù chung thân về tội “Giết người” được TAND tỉnh Hà Tĩnh tuyên phạt chiều hôm đó như một dấu chấm hết cho tự do của Trần Văn Sơn. Nhưng, điều nghẹn lại trong mỗi người không phải là sự nhẹ nhõm mà là một câu hỏi nhức nhối: Phải bao nhiêu cái chết đau lòng như thế này nữa mới đủ? Phải bao nhiêu con người bị ma túy hủy hoại nữa mới thức tỉnh những kẻ đang xem chất kích thích là cuộc chơi?

Ma túy có thể làm biến đổi nhận thức, khả năng kiểm soát hành vi của người sử dụng và kéo theo những hậu quả nghiêm trọng. Những ảo giác điên cuồng có thể xuất hiện trong trạng thái rối loạn tâm thần liên quan đến việc sử dụng chất gây nghiện, nhưng không phải mọi người sử dụng ma túy đều dẫn tới hành vi bạo lực.

Quy trình tố tụng đã thể hiện một góc nhìn nhân văn, khi dành hơn một năm trời để đưa Trần Văn Sơn đi chữa bệnh tâm thần, giúp bị cáo đủ khả năng nhận thức và tham gia tố tụng.

Hành vi của bị cáo Trần Văn Sơn là kết cục tất yếu khi để lý trí buông lơi trước ma túy.

Khi hành vi bộc phát ngoài kiểm soát xuất hiện, tính dự báo của xã hội đối diện với thử thách. Vụ án tại Hà Tĩnh là lát cắt nhắc nhớ về những bi kịch phi lý từng xảy ra ở nhiều nơi. Tại đó, ranh giới giữa bình yên và hiểm họa trở nên mong manh trong tích tắc.

Đáng lưu ý là có những vụ án xảy ra trong tình huống nạn nhân và người phạm tội hoàn toàn không có mâu thuẫn từ trước, khi hành vi nguy hiểm xuất hiện trong trạng thái nhận thức bị rối loạn.

Trách nhiệm phòng ngừa phía sau phòng xử án

Sự tỉnh táo muộn màng tại tòa đối lập với sự chủ quan của những người xem ma túy là thú vui vô hại. Sự nguy hiểm của ma túy nằm ở cơ chế âm thầm làm suy giảm năng lực tự chủ. Một người có thể đang sinh hoạt bình thường. Tuy nhiên, khi nhận thức bị bào mòn, khả năng kiểm soát hành vi có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt khi việc sử dụng chất gây nghiện kéo theo những rối loạn tâm thần.

Những bi kịch đau lòng chỉ thực sự dừng lại khi con người hiểu rõ một điều: Việc đánh đổi lý trí lấy ảo giác không bao giờ là cuộc chơi độc lập. Hệ lụy của nó luôn đè nặng lên bản thân họ và những số phận vô can.

Bản án của Trần Văn Sơn rồi sẽ nằm lại trong hồ sơ pháp đình. Xe thùng đưa bị cáo đi khuất vào bóng chiều, để lại nỗi đau vĩnh viễn cho gia đình người bị hại ở nửa kia địa cầu. Dẫu vậy, giải pháp gốc rễ cho hiểm họa loạn thần vẫn đang là thách thức lớn của xã hội. Pháp luật có thể tuyên một bản án thích đáng cho hành vi đã xảy ra, nhưng việc chủ động ngăn chặn những hành vi nguy hiểm bùng phát ngoài xã hội mới là cái gốc của vấn đề.

Khi ranh giới giữa bình yên và hiểm họa trở nên mỏng manh như sợi tóc, câu trả lời không còn nằm ở phòng xử án. Nó nằm ở tư duy phòng ngừa của mỗi gia đình, cá nhân... Đó là cuộc chiến dai dẳng để ngăn chặn những hậu quả không thể cứu vãn.

Sau tất cả, khi thế giới ảo ảnh tan đi, thực tại hiện hình bằng sự thức tỉnh muộn màng trước trách nhiệm pháp lý. Nhưng nỗi đau lớn nhất vẫn ở lại ngoài kia. Đó là khoảng trống mênh mông của những cuộc đời vô can vĩnh viễn mất đi, chỉ vì lý trí của kẻ khác bị cuốn vào những hệ lụy nguy hiểm của ma túy.